Phân tích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (Nguyễn Huy Tưởng) – Dàn ý + 6 bài văn mẫu hay nhất

Nguyễn Huy Tưởng là nhà văn gắn bó với đề tài lịch sử, và Vũ Như Tô là vở kịch được xem là đỉnh cao trong sự nghiệp của ông. Đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài thuộc hồi V của vở kịch, ghi lại đêm binh biến làm sụp đổ cùng lúc một triều đình, một công trình và một giấc mộng nghệ thuật.

Mở đầu đoạn trích, Đan Thiềm hớt hải báo tin loạn và giục Vũ Như Tô trốn. Nàng nói rõ lòng dân: mọi tai họa, từ vua xa xỉ đến dân gian lầm than, đều bị quy cho ông. Vũ Như Tô thì ngạc nhiên đến ngơ ngác. Với ông, xây một tòa đài tuyệt mĩ cho đất nước là việc chính đáng, cớ gì phải chạy trốn. Tin dữ liên tiếp ập đến: vua bị giết, Nguyễn Vũ tự sát, thợ xây đài theo phe nổi loạn. Thế nhưng ông vẫn ở lại, vẫn tin có thể giảng giải cho An Hòa Hầu hiểu nguyện vọng của mình.

Chính niềm tin ấy làm nên bi kịch. Vũ Như Tô là một thiên tài, một người không màng vàng bạc, nhưng ông đã mượn tay một hôn quân để thực hiện giấc mộng, và giấc mộng ấy được trả bằng mồ hôi, xương máu của dân. Khi quân sĩ quát vào mặt ông rằng người ta oán ông “còn hơn oán quỷ”, ông vẫn chưa hiểu. Chỉ khi ánh lửa Cửu Trùng Đài rực lên, ông mới bừng tỉnh trong tiếng kêu “Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm! Ôi Cửu Trùng Đài!”. Đó là lời vĩnh biệt cả lí tưởng lẫn người tri kỉ.

Bên cạnh ông, Đan Thiềm hiện lên như một người tỉnh táo và giàu lòng hi sinh. Nàng lạy van ông trốn, rồi xin nhận hết tội để cứu người tài. Đoạn trích được dựng bằng những lớp kịch ngắn, lời thoại gấp gáp, tiếng reo hò vọng từ hậu trường, tạo nên không khí dồn dập của một cơn bão.

Qua đoạn trích, Nguyễn Huy Tưởng đặt ra câu hỏi day dứt về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống: cái Đẹp dù cao cả đến đâu cũng không thể đứng trên nỗi khổ của con người.

Trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại, ít có vở kịch nào khiến người đọc day dứt lâu như Vũ Như Tô của Nguyễn Huy Tưởng. Vở bi kịch năm hồi, viết xong năm 1941, kể về một kiến trúc sư thiên tài và tòa Cửu Trùng Đài không bao giờ được hoàn thành. Đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài, hồi cuối của vở kịch, là nơi mọi mâu thuẫn tích tụ từ trước nổ tung, và cũng là nơi tác giả đặt ra câu hỏi lớn nhất của tác phẩm: người nghệ sĩ nên đứng ở đâu giữa cái Đẹp và cuộc sống?

Để hiểu hồi V, cần nhớ lại con đường dẫn Vũ Như Tô tới đây. Ông từng mắng thẳng Lê Tương Dực và thà chết không xây đài cho hôn quân. Chỉ khi Đan Thiềm khuyên ông mượn tiền của, quyền thế của vua để dựng cho đất nước một công trình “bền như trăng sao”, ông mới nhận lời. Từ khoảnh khắc ấy, bi kịch đã được gieo mầm: một khát vọng trong sạch được thực hiện bằng phương tiện không trong sạch. Để có tiền và thợ, triều đình tăng sưu thuế, bắt người khắp nơi; thợ chết vì tai nạn, kẻ trốn bị chém. Đài càng cao, lòng dân càng oán.

Hồi V mở ra với hai lớp xung đột. Lớp thứ nhất là cuộc đối đầu giữa phe nổi loạn và phe Lê Tương Dực. Trịnh Duy Sản dấy binh, vua bị giết, cận thần Nguyễn Vũ tự sát, cung nữ bị bắt bớ, nhục mạ. Xung đột này được giải quyết dứt khoát và tàn khốc: triều đình xa hoa sụp đổ chỉ trong một đêm. Lớp xung đột thứ hai sâu sắc hơn nhiều, là mâu thuẫn giữa lí tưởng nghệ thuật của Vũ Như Tô với lợi ích thiết thân của nhân dân. Nó hiện ra qua lời Đan Thiềm, qua tin thợ xây đài quá nửa theo phản quân, và gay gắt nhất qua lời quân sĩ kết tội ông vì mấy nghìn người đã chết, “mẹ mất con, vợ mất chồng”.

Giữa hai dòng xung đột ấy, Vũ Như Tô hiện lên với một thái độ gây ám ảnh: ông không hiểu. Khi Đan Thiềm giục trốn, ông hỏi lại: “Sao bà nói lạ? Đài Cửu Trùng chưa xong, tôi trốn đi đâu?”. Câu hỏi cho thấy trong tâm trí ông chỉ có tòa đài; thế cuộc bên ngoài hầu như không lọt vào. Ông tin mình quang minh chính đại, tin rằng chỉ cần gặp An Hòa Hầu để phân trần là mọi hiểu lầm sẽ tan. Nhiều người đọc thấy ông ngây thơ, nhưng đó là cái ngây thơ của một người đã sống trọn vẹn cho nghệ thuật, đến mức coi việc sáng tạo cái Đẹp là điều hiển nhiên chính nghĩa.

Đan Thiềm là nhân vật soi chiếu Vũ Như Tô. Cùng mắc “bệnh” say mê cái tài, nhưng nàng tỉnh táo hơn. Nàng hiểu lòng dân khi dân nổi lên, nàng biết Cửu Trùng Đài không thể giữ được nữa, nên chỉ còn một mục đích: cứu lấy người tài. Nàng van lạy, rồi khi quân lính tràn vào, nàng xin nhận hết tội về mình để họ tha cho ông Cả. Sự hi sinh ấy vừa cao đẹp vừa bi thương, vì chính nàng là người đã khuyên ông xây đài.

Đỉnh điểm của đoạn trích là lúc Cửu Trùng Đài bốc cháy. Chỉ dẫn sân khấu về ánh lửa và tàn tro bay vào cung cấm giúp người đọc hình dung khung cảnh; quân sĩ reo mừng, còn Vũ Như Tô bật lên tiếng kêu: “Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm! Ôi Cửu Trùng Đài!”. Ba tiếng gọi là ba mất mát nối nhau: giấc mộng nghệ thuật, người tri kỉ và công trình của đời ông. Đến lúc này ông mới thật sự tỉnh, nhưng đã quá muộn, và ông bước ra pháp trường.

Nghệ thuật kịch của Nguyễn Huy Tưởng trong hồi V rất đặc sắc. Các lớp kịch ngắn nối nhau như những đợt sóng, lời thoại dồn dập, tiếng reo, tiếng trống, tiếng quân vọng từ hậu trường tạo nên nhịp điệu bão tố. Ngôn ngữ nhân vật mang dấu ấn riêng: Vũ Như Tô nói bằng giọng của người mơ mộng, Đan Thiềm nói bằng giọng khẩn thiết, quân sĩ nói bằng giọng căm giận. Nhờ vậy, xung đột không chỉ được kể mà được “diễn” ngay trên trang giấy.

Đoạn trích khép lại, nhưng câu hỏi trong lời đề tựa vẫn mở: “Như Tô phải hay những kẻ giết Như Tô phải? Ta chẳng biết.” Nguyễn Huy Tưởng không kết án đơn giản ai. Ông trân trọng khát vọng của người nghệ sĩ, đồng thời thấu hiểu nỗi oán của người dân. Bài học rút ra vẫn còn nguyên giá trị: nghệ thuật chân chính phải gắn với hạnh phúc của con người, và cái Đẹp không thể được dựng lên trên nước mắt.

Có những nhân vật văn học mà ta vừa kính phục vừa thương xót, vừa muốn bênh vực lại vừa không thể bênh vực trọn vẹn. Vũ Như Tô trong vở kịch cùng tên của Nguyễn Huy Tưởng là một nhân vật như thế. Qua đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài, chân dung người kiến trúc sư hiện lên đầy đủ nhất, với cả tầm vóc lẫn giới hạn của ông.

Trước hết, Vũ Như Tô là một thiên tài. Trong các hồi trước, Đan Thiềm ca ngợi ông là người “ngàn năm chưa dễ có một”, có thể “sai khiến gạch đá như viên tướng cầm quân”. Tài năng ấy gắn với một nhân cách cứng cỏi: ông từng mắng thẳng hôn quân, được thưởng vàng lụa thì chia hết cho thợ. Ông nhận xây Cửu Trùng Đài không vì danh lợi mà vì khát vọng để lại cho dân tộc một công trình khiến “nghìn thu còn hãnh diện”. Có thể nói, ở Vũ Như Tô, khát vọng sáng tạo đã trở thành lẽ sống.

Nhưng chính lẽ sống ấy khiến ông mù quáng trước thực tế. Đoạn trích mở ra khi binh biến đã nổ ra, mà Vũ Như Tô vẫn đứng ngoài thời cuộc. Đan Thiềm báo loạn, ông hỏi lại vì sao phải trốn, khi “Đài Cửu Trùng chưa xong”. Nàng kể lòng dân oán giận, ông cho rằng người ta hiểu lầm. Tin vua bị giết, Nguyễn Vũ tự sát, thợ theo phản quân dồn dập đến, ông vẫn đứng vững trong niềm tin rằng mình vô tội. Diễn biến tâm lí ấy không phải sự gan lì mà là sự tự tin của người chưa từng nghi ngờ mục đích của chính mình.

Tâm trạng ông được đẩy xa thêm khi quân khởi loạn tràn vào. Đứng giữa gươm giáo, ông vẫn nói về tòa đài sẽ hoàn thành, vẫn mong được gặp An Hòa Hầu để giảng giải nguyện vọng. Tiếng cười nhạo của quân sĩ và lời kết tội rằng người ta oán ông “còn hơn oán quỷ” không lay chuyển được ông. Người đọc thấy xót xa: ông đang đối thoại với những người mà ông không thể hiểu, và họ cũng không thể hiểu ông.

Khoảnh khắc Cửu Trùng Đài bốc cháy là lúc bức tường niềm tin sụp đổ. Tiếng kêu “Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm! Ôi Cửu Trùng Đài!” là tiếng kêu của một người vừa mất tất cả. Thứ tự ba tiếng gọi rất đáng chú ý: giấc mộng đứng đầu, rồi đến người tri kỉ, cuối cùng là tòa đài – cái hiện thân của giấc mộng. Ông không kêu cho mạng sống của mình. Ngay cả khi bước ra pháp trường, điều ông tiếc nhất vẫn là lí tưởng đã tan thành tro.

Vậy Vũ Như Tô có tội hay không? Ông có tội khi đứng trên lập trường của cái Đẹp mà quên lập trường của nhân dân, khi chấp nhận để công trình của mình được xây bằng sưu thuế và xương máu. Nhưng ông cũng là nạn nhân: của một xã hội không có chỗ cho tài năng chân chính, của một hôn quân lợi dụng tài ông để hưởng lạc, và của cơn phẫn nộ mù quáng khi dân nổi lên. Chính sự giằng co ấy làm nên nhân vật bi kịch: một con người cao cả, theo đuổi mục đích chính đáng nhưng đi sai đường, và phải trả giá bằng sự hủy diệt.

Nguyễn Huy Tưởng xây dựng Vũ Như Tô chủ yếu qua đối thoại và hành động trong tình huống cực điểm. Không cần độc thoại dài, chỉ những câu hỏi ngơ ngác, những lời khẳng định mình trong sạch, những tiếng kêu cuối cùng cũng đủ khắc họa một tâm hồn. Nhân vật khép lại, nhưng câu hỏi ông để lại vẫn còn với mỗi người làm nghệ thuật: sáng tạo cho ai, và bằng cái giá nào?

Bi kịch là thể loại đặt nhân vật vào những mâu thuẫn không thể hóa giải, để rồi sự thất bại hay cái chết của nhân vật khơi dậy trong người xem nỗi xót thương và sự suy ngẫm. Vũ Như Tô của Nguyễn Huy Tưởng là một nhân vật bi kịch đúng nghĩa, và đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài là nơi tấn bi kịch ấy đi đến tận cùng.

Bi kịch của Vũ Như Tô trước hết là bi kịch của khát vọng lớn đặt sai chỗ. Ông muốn xây một tòa đài có thể “tranh tinh xảo với hóa công”, để đất nước có một công trình sánh ngang thiên hạ. Khát vọng ấy đáng trân trọng. Nhưng xã hội ông sống là một xã hội thối nát, dân đói khổ, triều đình xa hoa. Ông không có con đường nào khác ngoài con đường Đan Thiềm chỉ: mượn tay hôn quân. Khi nhận lời, ông đã đặt giấc mộng của mình lên vai những người dân đang oằn mình dưới sưu thuế. Mâu thuẫn giữa cái Đẹp và cái Thiện từ đó trở thành không thể hóa giải.

Bi kịch thứ hai là bi kịch của người không được hiểu và không hiểu người. Dân chúng, thợ thuyền nhìn Cửu Trùng Đài như món nợ máu, còn Vũ Như Tô nhìn nó như một tác phẩm. Trong đoạn trích, hai cách nhìn ấy đối mặt nhau. Ông tin mình quang minh, còn quân sĩ gọi ông là kẻ gây ra cảnh “mẹ mất con, vợ mất chồng”. Ông muốn giảng giải, còn họ chỉ muốn phá hủy. Cuộc đối thoại không có điểm gặp nhau ấy chính là hình ảnh cụ thể nhất của khoảng cách giữa người nghệ sĩ thuần túy và đời sống nhân dân.

Bi kịch thứ ba là sự mất mát tuyệt đối. Trong một đêm, Vũ Như Tô mất vua – người cấp tiền của cho công trình, mất Đan Thiềm – người tri kỉ duy nhất, mất Cửu Trùng Đài – kết tinh tài năng của cả đời, và cuối cùng mất chính mạng sống. Tiếng kêu “Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm! Ôi Cửu Trùng Đài!” vang lên như tổng kết cho mọi sự mất mát ấy. Điều đáng nói là ông mất trắng khi vẫn chưa nhận ra đầy đủ sai lầm của mình; vì vậy cái chết của ông càng bi thương.

Nguyễn Huy Tưởng không đẩy nhân vật vào bi kịch bằng những sự kiện ngẫu nhiên. Mỗi bước đi của Vũ Như Tô đều có lí do, và mỗi hậu quả đều xuất phát từ lựa chọn của chính ông. Chính tính tất yếu ấy khiến người đọc vừa thương ông vừa không thể trách những người thợ nổi dậy. Lời đề tựa “Như Tô phải hay những kẻ giết Như Tô phải? Ta chẳng biết” cho thấy tác giả cũng đứng giữa hai lẽ phải, và để lại cho người đọc tự trả lời.

Qua bi kịch Vũ Như Tô, đoạn trích gửi gắm bài học vẫn còn nguyên tính thời sự: người nghệ sĩ phải sống giữa đời, hiểu nỗi đau của con người, thì tác phẩm của họ mới có thể trường tồn. Một tòa đài xây trên nước mắt, dù đẹp đến đâu, cũng khó tránh khỏi kết cục trong biển lửa.

Xung đột là linh hồn của kịch. Không có xung đột, kịch chỉ còn là những lời đối đáp rời rạc. Trong vở Vũ Như Tô, Nguyễn Huy Tưởng dựng lên một hệ thống xung đột chồng lớp, và đến hồi V – đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài – tất cả được đẩy lên cao trào rồi được giải quyết trong một đêm.

Xung đột thứ nhất, bao trùm, là mâu thuẫn giữa nhân dân lao động và tập đoàn phong kiến thối nát. Để xây Cửu Trùng Đài, Lê Tương Dực vét cạn sức dân; lòng oán hận tích tụ qua bốn hồi trước. Đến hồi V, mâu thuẫn ấy bùng nổ qua cuộc binh biến của Trịnh Duy Sản. Tin dữ dồn dập: vua bị giết, Nguyễn Vũ tự sát, kinh thành bị đốt phá, cung nữ bị bắt. Người đọc chỉ nghe những biến cố ấy qua lời báo tin và tiếng reo vọng vào, nhưng chính cách “nghe mà không thấy” lại tạo cảm giác bão tố đang cuộn tới gần.

Xung đột thứ hai tinh tế hơn: mâu thuẫn trong nội bộ những người ở cung cấm. Khi quân khởi loạn tràn vào, đám cung nữ quỳ lạy xin tha và đổ hết tội lên đầu Đan Thiềm, Vũ Như Tô. Chi tiết này cho thấy trong cơn hoảng loạn, con người sẵn sàng đẩy người khác ra phía trước để tự cứu. Nó cũng lí giải vì sao trong mắt quân khởi loạn, Vũ Như Tô bị xếp chung với những kẻ mê hoặc vua: họ không phân biệt kẻ hưởng lạc với người xây dựng.

Xung đột thứ ba, cũng là xung đột trung tâm, là mâu thuẫn giữa lí tưởng nghệ thuật cao siêu, thuần túy của Vũ Như Tô với lợi ích thiết thực của nhân dân. Mâu thuẫn này không có kẻ ác rõ ràng. Vũ Như Tô muốn làm đẹp cho đất nước; người thợ muốn được sống. Cả hai đều có lí, và chính vì cả hai đều có lí mà không có lời giải trọn vẹn. Đoạn trích thể hiện điều ấy qua cuộc đối đáp giữa Vũ Như Tô và quân sĩ: ông nói về tòa đài, họ nói về những người đã chết. Hai thứ ngôn ngữ song song không bao giờ gặp nhau.

Cách Nguyễn Huy Tưởng giải quyết các xung đột cũng rất đáng bàn. Xung đột thứ nhất được giải quyết dứt khoát: bạo chúa chết, triều đình sụp đổ. Xung đột thứ ba được “giải quyết” bằng việc Cửu Trùng Đài bị đốt và Vũ Như Tô bị giải ra pháp trường. Nhưng đó là cách giải quyết bằng hủy diệt, không phải bằng thấu hiểu. Người thợ phá đài mà không biết mình đang phá một kiệt tác; Vũ Như Tô chết mà chưa hiểu vì sao mình bị oán. Vì vậy, dù màn kịch đã hạ, mâu thuẫn vẫn còn vang vọng trong lòng người đọc.

Để làm nổi bật xung đột, tác giả sử dụng nhiều phương tiện của nghệ thuật kịch: lớp kịch ngắn, nhân vật ra vào liên tục; lời thoại gấp, câu hỏi dồn dập; chỉ dẫn sân khấu dày đặc tiếng trống, tiếng reo, tiếng nhà đổ, ánh lửa. Tất cả tạo nên một không gian ngột ngạt, nơi không nhân vật nào có thể đứng ngoài.

Phân tích xung đột trong Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài giúp ta thấy tầm vóc tư tưởng của vở kịch. Nguyễn Huy Tưởng không chỉ kể chuyện một triều đại sụp đổ; ông đặt ra câu hỏi muôn thuở về quan hệ giữa nghệ thuật với đời sống, giữa cá nhân với lịch sử. Và ông để câu hỏi ấy mở, như một lời mời người đọc tiếp tục suy ngẫm.

“Than ôi! Như Tô phải hay những kẻ giết Như Tô phải? Ta chẳng biết.” Hiếm có nhà văn nào viết lời đề tựa cho tác phẩm của mình bằng một câu thừa nhận không biết. Nhưng chính sự “không biết” ấy của Nguyễn Huy Tưởng lại là lời giải mã sâu sắc nhất cho vở kịch Vũ Như Tô, và đặc biệt cho hồi V – đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài. Ở đây, nhà văn không đứng ra phán xử; ông để các nhân vật đối mặt nhau đến cùng và để người đọc tự cân nhắc hai lẽ phải.

Lẽ phải thứ nhất thuộc về người nghệ sĩ. Vũ Như Tô không xây đài để hưởng lạc. Giấc mộng của ông là để lại cho non sông một công trình “bền như trăng sao”, là minh chứng cho tài năng của người Việt. Trong đêm binh biến, niềm tin ấy của ông vẫn nguyên vẹn đến mức ngây thơ. Ông hỏi Đan Thiềm vì sao phải trốn khi đài chưa xong. Ông không hề nghĩ đến việc cứu lấy thân mình, vì ông không nghĩ mình đã làm điều gì sai. Ở ông có một thứ thuần khiết hiếm hoi: tin rằng cái Đẹp tự nó đã là chính nghĩa.

Lẽ phải thứ hai thuộc về nhân dân. Những người thợ đã theo phản quân không phải kẻ phá hoại vô cớ. Họ đã chứng kiến bạn bè chết vì tai nạn, người trốn việc bị chém, gia đình tan nát vì sưu thuế. Lời quân sĩ kết tội Vũ Như Tô, rằng người ta oán ông “còn hơn oán quỷ”, không phải lời vu khống mà là tiếng nói của những nỗi đau có thật. Với họ, Cửu Trùng Đài không phải kiệt tác, mà là nấm mồ.

Giữa hai lẽ phải ấy là Đan Thiềm – nhân vật mà tác giả tự nhận “cùng một bệnh”. “Bệnh” của Đan Thiềm là bệnh quý trọng tài năng đến quên mình. Chính nàng đã khuyên Vũ Như Tô xây đài; cũng chính nàng, trong đêm cuối, là người tỉnh táo nhất. Nàng hiểu rằng đài không thể giữ, nên dồn hết sức giữ lấy người tài. Nàng lạy van ông trốn, rồi xin quân khởi loạn cho mình nhận hết tội. Khi Nguyễn Huy Tưởng nói mình “cùng một bệnh với Đan Thiềm”, ông đã thừa nhận rằng, là người cầm bút, ông không thể không yêu cái tài, dù biết cái tài ấy từng gây ra đau khổ.

Cửu Trùng Đài vì thế mang nhiều tầng nghĩa. Với Vũ Như Tô và Đan Thiềm, đó là giấc mơ sáng tạo lớn lao, là cái Đẹp tuyệt đối. Với Lê Tương Dực, đó là chốn ăn chơi, là biểu tượng quyền lực. Với nhân dân, đó là món nợ xương máu. Khi tòa đài bốc cháy, cùng lúc ba ý nghĩa ấy tan theo: chốn hưởng lạc của vua mất đi, món nợ của dân được “trả” bằng lửa, và giấc mộng của người nghệ sĩ hóa tro. Tiếng kêu “Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm! Ôi Cửu Trùng Đài!” vì thế không chỉ là tiếng khóc riêng của Vũ Như Tô, mà còn là tiếng thở dài của lịch sử trước sự hủy diệt một kiệt tác.

Về nghệ thuật, hồi V là minh chứng cho tài dựng kịch của Nguyễn Huy Tưởng. Hành động được nén trong một đêm, một không gian cung cấm; biến cố bên ngoài dội vào qua tin báo, tiếng reo, ánh lửa. Các lớp kịch nối nhau không ngừng nghỉ, mỗi lớp đẩy tình thế nguy ngập thêm một bậc. Nhân vật được khắc họa bằng chính lời nói của họ: một bên mơ mộng, một bên khẩn thiết, một bên căm giận. Ít chữ mà nhiều sức nặng, đó là bản lĩnh của một nhà viết kịch lớn.

Đọc Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài hôm nay, ta không cần chọn đứng về phía Vũ Như Tô hay phía những người phá đài. Điều đoạn trích để lại là một đòi hỏi kép: nghệ thuật phải vươn tới cái Đẹp cao cả, nhưng cũng phải biết cúi xuống lắng nghe nỗi đau của con người. Khi hai điều ấy tách rời, bi kịch sẽ lặp lại. Có lẽ đó là lí do vở kịch viết từ năm 1941 vẫn khiến người đọc hôm nay trăn trở.

Kết luận

Khi phân tích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài, em nên bám vào ba trục: xung đột kịch (hai lớp mâu thuẫn), nhân vật Vũ Như Tô (tài năng – niềm tin – sự tỉnh mộng muộn màng) và thái độ của tác giả qua lời đề tựa. Trích dẫn cần ngắn và đúng: lời hỏi “Sao bà nói lạ? Đài Cửu Trùng chưa xong, tôi trốn đi đâu?”, lời kết tội của quân sĩ và tiếng kêu cuối cùng của Vũ Như Tô là những điểm tựa chắc chắn nhất.

Xem thêm:

• Soạn bài Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài – Ngữ văn 11 Kết nối tri thức
• Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài: nội dung chính, tác giả, tác phẩm
• Những tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Huy Tưởng
• Tác giả – tác phẩm Prô-mê-tê bị xiềng