Kết bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt hay nhất – 13 mẫu ngắn gọn, theo đề

Vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ giàu chất triết lí. Qua bi kịch của một linh hồn phải ở nhờ thân xác kẻ khác, tác giả nhắn nhủ rằng được sống đã quý, song chỉ khi sống thật với bản thân, cuộc đời mới thật sự đáng sống.

Bằng xung đột kịch được đẩy lên đỉnh điểm, những màn đối thoại sắc sảo và cách khai thác sáng tạo một cốt truyện dân gian, Lưu Quang Vũ đã làm cho Hồn Trương Ba, da hàng thịt trở thành vở kịch có sức sống lâu bền. Vở kịch vừa phản ánh nỗi đau của người phải sống giả, sống nhờ, vừa phê phán lối sống thực dụng, chạy theo dục vọng thấp hèn. Hơn tất cả, tác phẩm khẳng định khát vọng sống trọn vẹn, để phần hồn và phần xác cùng chung một nhịp, một vấn đề không bao giờ cũ đối với mỗi người.

Ra đời từ năm 1981, Hồn Trương Ba, da hàng thịt đến nay vẫn thường xuyên trở lại trên sân khấu và trong trang sách giáo khoa. Điều đó cho thấy tầm vóc của Lưu Quang Vũ, người đã đưa kịch nói Việt Nam đến gần hơn với những câu hỏi lớn của đời sống. Dù ra đi khi mới bốn mươi tuổi, ông vẫn để lại một di sản đồ sộ, trong đó vở kịch này là đỉnh cao vừa mang tính triết lí vừa đậm chất nhân văn.

Gấp lại trang kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt, tôi tự hỏi mình đã bao giờ phải sống khác đi chỉ để vừa lòng người khác hay chưa. Có lẽ ai cũng từng như thế, ít hoặc nhiều. Lựa chọn dứt khoát của Trương Ba nhắc tôi rằng mỗi lần thỏa hiệp nhỏ với cái sai đều có thể khiến mình xa dần con người thật của mình. Lưu Quang Vũ không dạy ta cách sống, ông chỉ đặt một tấm gương trước mặt, để mỗi người tự soi và tự chọn.

Bốn mươi năm sau khi vở kịch ra đời, câu chuyện của Hồn Trương Ba, da hàng thịt vẫn rất gần với chúng ta. Giữa nhịp sống bận rộn, không ít người chạy theo vật chất, theo những hình ảnh hào nhoáng trên mạng xã hội mà quên mất mình thật sự muốn gì. Bi kịch “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo” vì thế không chỉ thuộc về nhân vật của Lưu Quang Vũ. Vở kịch nhắc mỗi người phải biết giữ gìn phần hồn của mình, đừng để những ham muốn bên ngoài lấn át những giá trị tốt đẹp bên trong.

So với câu chuyện dân gian ngắn gọn về ông Trương Ba sống lại trong xác anh hàng thịt, vở kịch của Lưu Quang Vũ đã đi một chặng đường rất xa. Tác giả giữ lại cái khung kì ảo của cổ tích nhưng thổi vào đó những trăn trở của con người hiện đại về bản thể, về sự tha hóa và về hạnh phúc. Chính sự tiếp nối sáng tạo ấy làm cho Hồn Trương Ba, da hàng thịt vừa mang hồn cốt dân tộc, vừa có sức đối thoại với người đọc mọi thời.

Vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt khép lại bằng một cảnh rất bình yên: cu Tị sống lại bên mẹ, cái Gái vùi những hạt na xuống đất và tin rằng “Những cây sẽ nối nhau mà lớn khôn”. Trương Ba đã chết, nhưng ông không mất đi; ông hóa thân vào khu vườn, vào những điều tốt lành mà mình để lại. Bằng cái kết giàu chất thơ ấy, Lưu Quang Vũ cho thấy phần đáng giá nhất của một con người nằm ở những giá trị tinh thần được tiếp nối, chứ không ở một thân xác vay mượn.

Cuộc tranh cãi của hồn với xác là sáng tạo độc đáo nhất của Lưu Quang Vũ trong Hồn Trương Ba, da hàng thịt. Để thân xác có tiếng nói và có lí lẽ riêng, tác giả cho thấy thể xác không hề vô tri; nó có sức mạnh kéo linh hồn xuống những ham muốn tầm thường. Lời than cay đắng của Trương Ba, “Mày đã thắng thế rồi đấy, cái thân xác không phải của ta ạ”, là khoảnh khắc nhân vật chạm tới tận cùng bi kịch. Từ đó, vở kịch gửi gắm bài học về sự cần thiết của hài hòa giữa tinh thần và thân thể.

Những lần Trương Ba trò chuyện với vợ, cháu và con dâu trong Hồn Trương Ba, da hàng thịt cho thấy một bi kịch còn đau hơn bi kịch thân xác: bi kịch không được người thân thừa nhận. Mỗi người một cách, họ đều nhận ra ông đã khác xưa, và chính sự xa cách ấy buộc Trương Ba nhìn thẳng vào sự thật. Lưu Quang Vũ đã tinh tế khi để tình yêu thương của gia đình trở thành động lực thức tỉnh nhân vật, đưa ông đến quyết định đúng đắn ở cuối cảnh VII.

Cuộc trò chuyện cuối cùng của Trương Ba với Đế Thích là đỉnh cao tư tưởng của Hồn Trương Ba, da hàng thịt. Đối lập với quan niệm sống thế nào cũng được của vị tiên, Trương Ba khẳng định con người cần được làm chính mình. Lời phân trần “Sống nhờ vào đồ đạc, của cải người khác, đã là chuyện không nên” cho thấy một nhân cách trong sạch, khước từ mọi thứ vay mượn. Bằng màn đối thoại này, Lưu Quang Vũ khẳng định đời người chỉ đáng quý khi được sống thật, tự nhiên và trọn vẹn.

Nhân vật Trương Ba mà Lưu Quang Vũ xây dựng trong Hồn Trương Ba, da hàng thịt mang vẻ đẹp bi tráng giàu sức gợi. Ông là người làm vườn hiền lành, mê cờ, sống thanh cao, nhưng chỉ vì thiên đình làm việc cẩu thả mà phải mượn thân thể người bán thịt và dần bị nó chi phối. Điều làm nên vẻ đẹp của nhân vật là khả năng tự nhận ra sự tha hóa của bản thân và dám chọn cái chết để giữ trọn nhân cách. Qua nhân vật này, tác giả gửi gắm niềm tin vào sức mạnh tự thức tỉnh của con người.

Phần kết của vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt đẹp và nhẹ nhàng như một bài thơ. Trương Ba trở về trong tiếng gọi của vợ, trong màu xanh của vườn cây, trong trò chơi của những đứa trẻ. Lời nói của ông, “Không phải mượn thân ai cả”, khép lại bi kịch bằng một sự thanh thản. Với cái kết này, Lưu Quang Vũ cho thấy cái chết của nhân vật không phải sự kết thúc mà là sự hòa nhập vào cuộc sống vĩnh hằng của những điều tốt đẹp.

Hồn Trương Ba, da hàng thịt không cổ vũ việc coi thường thể xác, cũng không đề cao tâm hồn một cách thoát li. Lưu Quang Vũ để linh hồn Trương Ba phải thừa nhận rằng thể xác có tiếng nói riêng, rồi để chính ông nhận ra không thể tồn tại khi hai phần ấy chọi nhau. Câu nói “Có những cái sai không thể sửa được” vì thế không chỉ là lời từ chối của nhân vật, mà còn là suy ngẫm của tác giả về giới hạn của mọi sự chắp vá. Một con người đẹp là con người được sống thống nhất giữa bên trong và bên ngoài, giữa điều mình nghĩ và điều mình làm. Đó là thông điệp khiến vở kịch vẫn giữ nguyên sức nặng mỗi khi được đọc lại.