Soạn bài Trong lòng mẹ (Nguyên Hồng) – Ngữ văn 6 Cánh diều

Phần 1 cho biết hoàn cảnh của nhân vật “tôi” như thế nào?

Trả lời:

Hồng rơi vào cảnh ngộ rất đáng thương: cha vừa mất chưa đầy một năm, mẹ phải bỏ đi Thanh Hóa buôn bán kiếm sống, cậu bé ở lại một mình, sống nhờ họ hàng bên nội, thiếu thốn cả vật chất lẫn tình thương.

Phản ứng của nhân vật “tôi” trước lời kể của người cô như thế nào?

Trả lời:

• Lúc đầu, nghe hỏi có muốn vào Thanh Hóa với mẹ không, Hồng đã toan trả lời “có” vì nhớ mẹ; nhưng nhận ra ngay ý cay độc trong giọng nói và nụ cười “rất kịch” của bà cô, em cúi đầu không đáp.
• Sau đó, Hồng cười đáp rằng không muốn vào, vì cuối năm thế nào mẹ cũng về. Câu trả lời cho thấy em hiểu rõ dụng ý của bà cô và không để lòng tin yêu mẹ bị lung lay.
• Khi bà cô tiếp tục kể chuyện mẹ túng quẫn, nhắc đến “em bé”, Hồng đau đớn đến nghẹn lời, nước mắt tuôn ra, rồi căm giận những cổ tục đã đày đọa mẹ mình.

Phần 3 kể về việc gì? Đây có phải là nội dung chính của văn bản không? Có liên quan gì đến nhan đề văn bản?

Trả lời:

• Phần 3 kể lại cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa Hồng và mẹ sau buổi tan học, cùng cảm giác hạnh phúc của em khi được ngồi bên mẹ, được mẹ vỗ về.
• Đây là nội dung chính của văn bản: mọi đau đớn ở phần trước đều dồn về khoảnh khắc đoàn tụ này.
• Nội dung ấy gắn trực tiếp với nhan đề Trong lòng mẹ: “trong lòng mẹ” vừa là tư thế được mẹ ôm ấp, vừa là cảm giác bình yên, ấm áp nhất mà cậu bé khao khát.

Tìm các từ ngữ tả hành động và cảm xúc của nhân vật “tôi” khi bất ngờ gặp lại mẹ.

Trả lời:

• Hành động: thoáng thấy bóng người trên xe kéo giống mẹ thì đuổi theo, gọi bối rối “Mợ ơi! Mợ ơi!”; chạy đến thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi; trèo lên xe mà ríu cả chân lại.
• Cảm xúc: hồi hộp, lo sợ người trên xe không phải là mẹ (nhà văn so sánh với ảo ảnh dòng nước trước mắt người đi giữa sa mạc); khi được mẹ kéo tay, xoa đầu thì òa lên khóc rồi cứ thế nức nở.

Người mẹ hiện lên trong cái nhìn của “tôi” như thế nào?

Trả lời:

Trái hẳn với lời bà cô, mẹ Hồng không hề còm cõi, xơ xác. Trong mắt con, mẹ vẫn tươi tắn: gương mặt sáng, đôi mắt trong, nước da mịn, hai gò má hồng; hơi áo quần và hơi thở thơm mùi trầu của mẹ gợi cảm giác thân thương lạ thường. Hình ảnh người mẹ đẹp đẽ ấy được nhìn qua đôi mắt của đứa con đang tràn ngập yêu thương.

Tranh minh họa gợi cho em suy nghĩ gì về tình mẫu tử?

Trả lời:

Bức tranh vẽ hai mẹ con quấn quýt bên nhau sau ngày xa cách. Em nghĩ tình mẫu tử là thứ tình cảm tự nhiên và bền chặt nhất: dù bị chia lìa, bị người đời dè bỉu, mẹ vẫn nhớ thương con, con vẫn tin yêu mẹ. Chỉ một vòng tay của mẹ cũng đủ xua tan mọi tủi hờn mà đứa trẻ phải chịu đựng.

Tình mẫu tử thể hiện như thế nào qua cử chỉ, hành động, cảm xúc của “tôi”?

Trả lời:

• Cử chỉ, hành động: ngồi sát bên mẹ trên xe, đùi áp đùi mẹ, đầu ngả vào cánh tay mẹ; ngắm nhìn gương mặt mẹ thật kĩ.
• Cảm xúc: cảm giác ấm áp tưởng đã mất bấy lâu nay bỗng trở lại; Hồng ước được bé lại để lăn vào lòng mẹ, được mẹ vuốt ve, gãi rôm – cảm nhận sự êm dịu vô cùng của người mẹ.

Mọi cử chỉ đều cho thấy nỗi khát khao tình mẹ bị dồn nén lâu ngày, nay được thỏa mãn trọn vẹn.

Trả lời:

Những lời cay độc của bà cô hôm trước có lúc văng vẳng trở lại, nhưng đang ở trong lòng mẹ, Hồng chìm ngập trong niềm sung sướng được gặp mẹ, được mẹ âu yếm. Tâm trí em chỉ còn dành cho mẹ nên những lời nói xấu ấy không còn chỗ đứng, “chìm ngay đi”. Chi tiết này khẳng định tình mẹ con mạnh hơn mọi định kiến.

Sự việc chính mà tác giả kể lại ở đoạn trích Trong lòng mẹ là gì? Sự việc ấy được tập trung thể hiện ở phần nào của văn bản?

Trả lời:

• Sự việc chính là cuộc gặp lại mẹ của bé Hồng sau thời gian dài xa cách, cùng niềm hạnh phúc khi được ở trong lòng mẹ.
• Sự việc ấy được tập trung thể hiện ở phần 3 của văn bản; phần 1 và phần 2 là hoàn cảnh và những đau khổ dẫn tới khoảnh khắc đoàn tụ.

Hình ảnh người mẹ qua lời kể của người cô và trong suy nghĩ, tình cảm của nhân vật “tôi” có gì khác nhau?

Trả lời:

⇒ Sự đối lập cho thấy tâm địa hẹp hòi, cay nghiệt của bà cô và tình yêu thương mẹ trong sáng, bền bỉ của bé Hồng.

Dẫn ra một số câu văn thể hiện cảm xúc của nhân vật “tôi” khi gặp lại mẹ. Từ đó, hãy nêu nhận xét về nhân vật này.

Trả lời:

a. Một số câu văn tiêu biểu

• Tiếng gọi “Mợ ơi! Mợ ơi! Mợ ơi!” dồn dập khi Hồng đuổi theo chiếc xe kéo.
• Chi tiết Hồng trèo lên xe, ríu cả chân lại rồi òa lên khóc, cứ thế nức nở khi được mẹ kéo tay, xoa đầu.
• Câu văn nói về khao khát được bé lại, lăn vào lòng mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ để cảm nhận sự “êm dịu vô cùng”.

b. Nhận xét về nhân vật “tôi”

Bé Hồng là cậu bé có hoàn cảnh bất hạnh nhưng giàu tình cảm, nhạy cảm và sâu sắc. Em sớm nhận ra sự giả dối trong lời bà cô, biết đau cùng nỗi đau của mẹ và giữ trọn niềm tin yêu dành cho mẹ. Tình thương mẹ của Hồng mãnh liệt, trong sáng, được bộc lộ bằng cả nước mắt, cử chỉ lẫn những cảm giác rất tinh tế.

Trả lời:

• Người kể xưng “tôi”, chính là tác giả kể lại chuyện đời mình thời thơ ấu.
• Các sự việc được kể là những điều có thật mà tác giả đã trải qua: cuộc trò chuyện với bà cô, lần gặp lại mẹ.
• Các nhân vật là người thật trong gia đình tác giả; thời gian, địa điểm được xác định cụ thể (gần ngày giỗ đầu của cha, buổi tan học ở trường).
• Bên cạnh việc kể, tác giả bộc lộ trực tiếp suy nghĩ, cảm xúc của mình trước những sự việc ấy – đặc điểm quan trọng của hồi kí.

Viết khoảng 4–5 dòng nêu lên tình cảm và suy nghĩ của em sau khi đọc đoạn trích Trong lòng mẹ của nhà văn Nguyên Hồng.

Trả lời (đoạn văn tham khảo):

Đọc Trong lòng mẹ, em vừa thương bé Hồng vừa khâm phục tình yêu mẹ của bạn ấy. Dù bị bà cô gieo vào đầu bao lời độc địa, Hồng vẫn không một phút nghi ngờ mẹ mà còn thương mẹ nhiều hơn. Khoảnh khắc Hồng òa khóc trong vòng tay mẹ khiến em rưng rưng xúc động. Đoạn trích nhắc em rằng tình mẫu tử là điều thiêng liêng nhất, và em cần biết trân trọng, yêu thương mẹ ngay từ bây giờ.