Phong cách sáng tác của Nguyễn Bính thường được gói vào hai chữ “chân quê”, mượn từ nhan đề bài thơ ông viết năm 1936. Giữa lúc nhiều nhà Thơ mới tìm cái mới ở thơ Pháp, ông quay về với lục bát, với giọng ca dao và cảnh làng quê Bắc Bộ, và chính lối đi ấy làm nên một giọng thơ không lẫn với ai.
Phong cách sáng tác của Nguyễn Bính
Nguyễn Bính (1918 – 1966) là một trong những nhà thơ được đọc nhiều nhất của phong trào Thơ mới. Năm 1937, tập Tâm hồn tôi của ông được giải khuyến khích về thơ của Tự Lực văn đoàn; năm 1940, tập Lỡ bước sang ngang ra đời và nhanh chóng được người đọc chép tay, học thuộc.
Đọc thơ ông, có thể nhận ra mấy nét riêng sau:
- Hồn thơ đậm chất thôn quê: cảnh và người trong thơ Nguyễn Bính là của làng quê Bắc Bộ, với thôn Đoài thôn Đông, giàn giầu hàng cau, đám hội, bến đò, mái đình. Ông viết chủ yếu bằng lục bát và những thể gần với lời hát dân gian, dùng lối so sánh, ẩn dụ, đối đáp quen thuộc của ca dao.
- Thơ tình của người nhà quê: cùng viết về tình yêu như nhiều nhà Thơ mới, nhưng nhân vật trữ tình của Nguyễn Bính là chàng trai, cô gái thôn dã, yêu kín đáo, hay tủi hờn, hay lỡ làng. Thơ Nguyễn Bính về tình yêu như Tương tư, Chân quê, Người hàng xóm, Lỡ bước sang ngang vì thế vừa mơ mộng vừa mộc mạc.
- Nỗi buồn lỡ dở và phiêu bạt: bên cạnh giọng quê là giọng của người đi xa, của những thân phận con gái “lỡ bước sang ngang”, rõ nhất ở những bài viết trong những năm ông lưu lạc như Hành phương Nam.
Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Bính
Thơ Nguyễn Bính mang dáng dấp của ca dao, của câu hát đồng quê, nhưng cái tôi trong đó là cái tôi cá nhân của Thơ mới: biết nhớ, biết ghen, biết trách người mình thương. Bài Chân quê cho thấy rõ cách ông dùng một câu chuyện nhỏ để nói một điều lớn hơn, nỗi lo những nét quê mùa bị phai đi trước lối sống thị thành:
Hôm qua em đi tỉnh về,
Đợi em ở mãi con đê đầu làng.
Khăn nhung quần lĩnh rộn ràng,
Áo cài khuy bấm, em làm khổ tôi!
Bài thơ được học trong sách Ngữ văn 11 Chân trời sáng tạo, xem soạn bài Chân quê.
Người viết về nét quê ấy sớm và hay nhất là Hoài Thanh. Trong Thi nhân Việt Nam (1942), khi điểm lại những hồn thơ của thời kỳ này, ông nhắc đến một hồn thơ “quê mùa như Nguyễn Bính”. Ở chương riêng về Nguyễn Bính, Hoài Thanh nói rằng những “nhà thông thái” chê thơ ông giản đơn đâu ngờ đã bỏ rơi “một điều quý vô ngần: hồn xưa của đất nước”. Ông cũng viết: “Và thơ Nguyễn Bính đã đánh thức người nhà quê vẫn ẩn náu trong lòng ta.”
Nhà nghiên cứu Lê Đình Kỵ, trong bài viết in ở Nguyễn Bính toàn tập, cũng cho rằng so với các nhà thơ lãng mạn trước đó, Nguyễn Bính đứng riêng một cõi.
Nguyễn Bính có vai trò gì trong văn học dân tộc?
Thơ Nguyễn Bính cho thấy cuộc hiện đại hóa thơ Việt không chỉ có một con đường. Thay vì cái kiêu sa, chói lọi, người ta tìm thấy ở ông sự gặp gỡ giữa hồn ca dao và cái tôi hiện đại, và đó là con đường bền bỉ: đến nay rất nhiều câu lục bát của ông vẫn được truyền miệng như ca dao.
Ông thường được gọi là nhà thơ “chân quê”, hay thi sĩ của làng quê, những cách gọi xuất phát từ chính bài thơ Chân quê và được báo chí, Bảo tàng Văn học Việt Nam dùng lại. Năm 2000, Nguyễn Bính được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật với các tác phẩm Lỡ bước sang ngang, Gửi người vợ miền Nam, Đêm sao sáng, Nước giếng thơi.
Lời kết
Phong cách sáng tác của Nguyễn Bính là sự gặp gỡ giữa truyền thống và hiện đại: lớp vỏ mộc mạc của ca dao bọc lấy một cái tôi đa cảm của Thơ mới. Sự chân chất, giản dị và đậm hồn quê trong từng bài thơ là lý do khiến thơ ông vẫn được nhiều thế hệ người đọc thuộc lòng.
Ở nhà, phần hướng dẫn soạn Mưa xuân Ngữ văn 9 Kết nối tri thức giúp em đi lần lượt qua từng yêu cầu của sách trước giờ lên lớp.
Muốn biết thêm về cuộc đời ông, từ làng Thiện Vịnh đến những năm kháng chiến ở Nam Bộ, bạn đọc có thể xem bài giới thiệu nhà thơ Nguyễn Bính.