Y Phương (1948 – 2022) là nhà thơ người Tày quê Trùng Khánh, Cao Bằng, tác giả bài thơ Nói với con và bài tản văn Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát trong sách Ngữ văn. Tên khai sinh của ông là Hứa Vĩnh Sước; ông từng là lính đặc công hơn mười năm trước khi trở thành một trong những tiếng thơ tiêu biểu của các dân tộc thiểu số Việt Nam. Bài viết của Văn VN tóm tắt tiểu sử, các mốc đời, sự nghiệp, phong cách và tác phẩm của Y Phương trong sách giáo khoa.
Nhà thơ Y Phương là ai?
Y Phương là nhà thơ dân tộc Tày, viết bằng cả tiếng Việt và tiếng Tày, đưa cách nghĩ, cách nói của người miền núi Cao Bằng vào thơ hiện đại. Ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2007.
| Tên khai sinh | Hứa Vĩnh Sước |
| Bút danh | Y Phương |
| Năm sinh – năm mất | 24/12/1948 – 9/2/2022 (mất tại Hà Nội) |
| Quê quán | Huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng; dân tộc Tày |
| Thể loại | Thơ, trường ca, kịch, tản văn; nhiều tập thơ song ngữ Tày – Việt |
| Tác phẩm tiêu biểu | Tiếng hát tháng Giêng, Lời chúc, Đàn then, trường ca Chín tháng, Vũ khúc Tày; bài thơ Nói với con; tản văn Tháng Giêng – tháng Giêng một vòng dao quắm |
| Giải thưởng | Giải A Hội Nhà văn Việt Nam (Tiếng hát tháng Giêng); Giải A Hội đồng văn học dân tộc (Lời chúc); hai giải B cho trường ca Chín tháng; Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật (2007) |
| Trong SGK hiện hành | Con là… (Ngữ văn 6); Nói với con, Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát (Ngữ văn 7); Nói với con (Ngữ văn 9 Cánh diều) |
Ông là con một gia đình Tày ở Trùng Khánh, vùng biên giới nổi tiếng với hạt dẻ. Lời ăn tiếng nói, phong tục và cả những câu hát then của quê hương là nguồn mạch chảy suốt đời thơ ông.
Cuộc đời Y Phương qua các mốc chính
Đời Y Phương gắn với ba vai trò: người lính, người làm công tác văn hóa ở Cao Bằng và nhà thơ. Các mốc dưới đây được đối chiếu giữa trang Bảo tàng Văn học Việt Nam, Wikipedia và báo VnExpress.
- 1948: sinh ngày 24/12 ở huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng.
- 1968: nhập ngũ khi chưa học hết phổ thông, trở thành lính đặc công.
- 1973: lần đầu có thơ đăng báo với Bếp nhà trời, Dáng một con sông.
- 1980: viết bài thơ Nói với con.
- 1981: chuyển ngành, về công tác ở Sở Văn hóa – Thông tin Cao Bằng.
- Từ cuối thập niên 1970: học Trường Điện ảnh Việt Nam, rồi khóa II Trường Viết văn Nguyễn Du (1982 – 1986).
- 1986 – 1987: tập Tiếng hát tháng Giêng ra mắt và được Giải A của Hội Nhà văn Việt Nam.
- 1988: trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.
- Thập niên 1990 – 2000: Phó Giám đốc Sở Văn hóa – Thông tin, rồi Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Cao Bằng; Ủy viên Ban Chấp hành, Trưởng ban Kiểm tra Hội Nhà văn Việt Nam khóa VI.
- 2007: được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
- 2022: qua đời tối 9/2 ở Hà Nội, thọ 74 tuổi.
Mười ba năm quân ngũ cho Y Phương trải nghiệm chiến tranh, còn những năm làm văn hóa ở Cao Bằng giữ ông gắn với quê. Theo VnExpress, những năm cuối đời ông theo con về sống ở Hà Nội và đang dở dang công trình về chữ Nôm Tày.
Sự nghiệp sáng tác của Y Phương
Thơ. Y Phương in thơ từ năm 1973. Các tập thơ chính gồm Tiếng hát tháng Giêng (1986), Lửa hồng một góc (1987), Lời chúc (1991), Người núi Hoa (1992), Đàn then (1996), Thơ Y Phương (2002); về sau ông in nhiều tập song ngữ Tày – Việt như Vũ khúc Tày (2015).
Trường ca và kịch. Trường ca Chín tháng cùng lúc được hai giải B: một của Bộ Quốc phòng, một của Ủy ban toàn quốc các Hội Văn học nghệ thuật; ông còn viết trường ca Đò trăng và tập kịch Người của núi.
Tản văn. Những năm sau, ông viết nhiều tản văn về phong tục, con người Cao Bằng, in thành các tập Tháng Giêng – tháng Giêng một vòng dao quắm (2009) và Kungfu người Co Xàu (2010).
Danh mục đầy đủ và phần giới thiệu từng tác phẩm có trong bài tuyển tập thơ Y Phương hay nhất.
Các tác phẩm tiêu biểu của Y Phương
Nói với con (1980)
Bài thơ là lời người cha dặn đứa con về cội nguồn và phẩm chất của “người đồng mình”: sống nghĩa tình, bền bỉ, không chê quê hương nghèo khó. Trong một cuộc phỏng vấn với báo Thể thao & Văn hóa, nhà thơ cho biết ông viết bài này cho cô con gái đầu lòng, vào thời điểm đất nước vừa ra khỏi chiến tranh và đời sống rất thiếu thốn. Hai dòng thơ nhiều người thuộc:
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung không chê thung nghèo đói
Xem thêm tác giả, tác phẩm Nói với con, bài phân tích Nói với con và các bản tóm tắt bài thơ.
Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát
Bài tản văn ca ngợi hạt dẻ Trùng Khánh và những người trồng dẻ chân chất ở quê nhà tác giả. Tác phẩm cho thấy văn xuôi của Y Phương cũng giàu nhạc điệu, hóm hỉnh như thơ. Xem tác giả, tác phẩm Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát.
Con là…
Bài thơ tự do ngắn về vị trí của đứa con trong đời cha mẹ, dựng trên điệp cấu trúc “Con là…”. Đọc tác giả, tác phẩm Con là….
Tiếng hát tháng Giêng (1986)
Tập thơ đầu tiên khẳng định vị trí của Y Phương, được Giải A của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1987. Hình ảnh tháng Giêng về sau còn xuất hiện trong nhan đề một tập tản văn của ông.
Trường ca Chín tháng
Một tác phẩm dài hơi của Y Phương, cùng lúc được hai giải B như đã nêu ở trên, cho thấy sức viết của ông ở thể loại trường ca bên cạnh những bài thơ ngắn.
Phong cách thơ của Y Phương
- Tư duy của người miền núi: nói điều trừu tượng bằng hình ảnh cụ thể, mộc mạc như đá, thung, rừng, bước chân.
- Bản sắc Tày: cách ví von, nhịp điệu của lời nói và câu hát dân tộc đi thẳng vào thơ; nhiều tập in song ngữ.
- Gia đình và cội nguồn: tình cha con, quê hương, người đồng mình là mạch cảm hứng lớn.
- Hóm hỉnh, giàu chiêm nghiệm: càng về sau, thơ và tản văn càng nhiều suy ngẫm về văn hóa, lối sống.
Tác phẩm của Y Phương trong sách giáo khoa Ngữ văn
| Tác phẩm | Lớp – bộ sách | Bài học | Bài soạn trên Văn VN |
|---|---|---|---|
| Con là… | Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo, tập 2 | Bài 7 – Gia đình yêu thương (đọc mở rộng theo thể loại) | Soạn bài Con là… |
| Nói với con | Ngữ văn 7 Kết nối tri thức, tập 2 | Bài 8 – Trải nghiệm để trưởng thành (văn bản đọc) | Soạn bài Nói với con |
| Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát | Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo, tập 1 | Bài 4 – Quà tặng của thiên nhiên (văn bản đọc) | Soạn bài Mùa thu về Trùng Khánh |
| Nói với con | Ngữ văn 9 Cánh diều, tập 2 | Bài 7 – Thơ tám chữ và thơ tự do (tự đánh giá) | Nói với con: tác giả, tác phẩm |
Nói với con xuất hiện ở cả lớp 7 và lớp 9, vì vậy học sinh nên nắm chắc bố cục hai phần (tình cảm gia đình, phẩm chất người đồng mình) và cách diễn đạt bằng hình ảnh của người miền núi.
Tóm tắt tiểu sử Y Phương ngắn gọn
Y Phương (1948 – 2022), tên khai sinh Hứa Vĩnh Sước, người dân tộc Tày, quê huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng. Ông nhập ngũ năm 1968, làm lính đặc công, có thơ in báo từ năm 1973; năm 1981 chuyển ngành về Sở Văn hóa – Thông tin Cao Bằng, sau đó học Trường Điện ảnh Việt Nam và Trường Viết văn Nguyễn Du. Ông từng là Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Cao Bằng, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam. Tác phẩm tiêu biểu gồm bài thơ Nói với con (1980), tập Tiếng hát tháng Giêng, trường ca Chín tháng và nhiều tập tản văn. Ông được tặng Giải thưởng Nhà nước năm 2007 và mất ngày 9/2/2022 tại Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp về Y Phương
Y Phương tên thật là gì?
Tên khai sinh của nhà thơ là Hứa Vĩnh Sước.
Y Phương là người dân tộc gì, quê ở đâu?
Ông là người dân tộc Tày, quê huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng.
Y Phương sinh năm bao nhiêu, mất năm nào?
Ông sinh ngày 24/12/1948 và mất ngày 9/2/2022 ở Hà Nội.
Bài thơ Nói với con được viết năm nào?
Bài thơ được viết năm 1980, khi con gái đầu lòng của nhà thơ còn nhỏ và đất nước đang rất nhiều khó khăn sau chiến tranh.
Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát là thơ hay văn xuôi?
Đây là một bài tản văn (văn xuôi), không phải thơ, viết về hạt dẻ Trùng Khánh – đặc sản quê hương tác giả.
Lời kết
Từ người lính đặc công đến người cha dặn con về “người đồng mình”, tác giả Y Phương đã mang tiếng nói của núi rừng Cao Bằng vào thơ Việt hiện đại. Đọc thêm các tác phẩm của ông trong tuyển tập thơ Y Phương.
Xem thêm: Giới thiệu nhà thơ Nguyễn Duy · Giới thiệu tác giả Hữu Thỉnh · Giới thiệu tác giả Nguyễn Khoa Điềm