Ôn tập học kì I Ngữ văn 6 Kết nối tri thức nằm ở trang 131 sách giáo khoa tập một, gồm 5 câu hỏi giúp em hệ thống lại năm bài học đầu năm: đọc hiểu, viết, nói và nghe, tiếng Việt. Bài soạn dưới đây trả lời đủ 5 câu theo đúng đề trong sách, kèm bảng hệ thống toàn bộ văn bản đã học (có đường dẫn tới bài soạn từng văn bản) và một đề kiểm tra tham khảo có đáp án. Xem toàn bộ bài học của bộ sách tại Ngữ văn 6 Kết nối tri thức.
Soạn bài Ôn tập học kì I (trang 131)
Yêu cầu của bài ôn tập theo sách: củng cố kiến thức về thể loại văn bản đọc, kiểu bài viết, nội dung nói và nghe, kiến thức tiếng Việt của học kì I; vận dụng tổng hợp các kiến thức đó để luyện tập kĩ năng đọc, viết, nói và nghe.
Câu 1 (trang 131): Chọn mỗi bài một văn bản tiêu biểu và lập bảng
Trong học kì I, em đã học các bài: Tôi và các bạn, Gõ cửa trái tim, Yêu thương và chia sẻ, Quê hương yêu dấu, Những nẻo đường xứ sở. Hãy chọn mỗi bài một văn bản mà em cho là tiêu biểu và lập bảng theo mẫu (Bài – Văn bản – Tác giả – Thể loại – Đặc điểm nổi bật: Nghệ thuật, Nội dung).
Trả lời:
| Bài | Văn bản | Tác giả | Thể loại | Nghệ thuật | Nội dung |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Tôi và các bạn | Bài học đường đời đầu tiên (trích Dế Mèn phiêu lưu kí) | Tô Hoài | Truyện đồng thoại | Kể ở ngôi thứ nhất, nhân vật là loài vật được nhân hoá; miêu tả ngoại hình, hành động rất sống động. | Dế Mèn cường tráng nhưng kiêu căng, trêu chị Cốc nên gây ra cái chết của Dế Choắt; Dế Mèn ân hận và rút ra bài học đầu đời về thói ngông cuồng. |
| 2. Gõ cửa trái tim | Chuyện cổ tích về loài người | Xuân Quỳnh | Thơ năm chữ có yếu tố tự sự, miêu tả | Mạch kể như một câu chuyện cổ tích, hình ảnh hồn nhiên, giọng thơ trong trẻo. | Mọi vật trên đời lần lượt xuất hiện để chăm lo cho trẻ em; bài thơ ca ngợi tình yêu thương dành cho trẻ nhỏ của thiên nhiên, mẹ, bà, bố, thầy giáo. |
| 3. Yêu thương và chia sẻ | Gió lạnh đầu mùa | Thạch Lam | Truyện ngắn | Lối kể nhẹ nhàng, miêu tả tinh tế cảm giác và tâm trạng nhân vật, chi tiết đời thường giàu sức gợi. | Hai chị em Sơn đem chiếc áo bông cũ cho Hiên, cô bé nghèo trong xóm; cách xử sự của hai người mẹ cho thấy lòng nhân hậu và sự tế nhị khi giúp đỡ người khác. |
| 4. Quê hương yêu dấu | Chuyện cổ nước mình | Lâm Thị Mỹ Dạ | Thơ lục bát | Thể lục bát nhịp nhàng, giọng tâm tình; gợi nhắc nhiều truyện cổ quen thuộc. | Tình yêu với truyện cổ của dân tộc; truyện cổ lưu giữ lòng nhân hậu, lẽ công bằng và bài học làm người mà cha ông gửi lại. |
| 5. Những nẻo đường xứ sở | Cô Tô (trích) | Nguyễn Tuân | Kí | Ngôn ngữ chính xác, giàu hình ảnh; quan sát tinh tế; dùng nhiều so sánh độc đáo. | Vẻ đẹp trong trẻo của thiên nhiên Cô Tô sau trận bão, cảnh mặt trời mọc trên biển và cảnh sinh hoạt đông vui của người dân trên đảo. |
Em có thể chọn văn bản khác trong cùng bài (ví dụ Bài 2 chọn Mây và sóng, Bài 3 chọn Cô bé bán diêm); bảng đầy đủ cả 15 văn bản ở mục bên dưới.
Câu 2 (trang 131): Yêu cầu đối với các kiểu bài viết đã học
Em đã thực hành viết các kiểu bài: kể lại một trải nghiệm của bản thân, nêu cảm xúc về một bài thơ, tập làm thơ lục bát, tả cảnh sinh hoạt. Hãy thực hiện những yêu cầu sau đây:
a. Trình bày yêu cầu đối với mỗi kiểu bài.
b. Nêu đề tài mà em lựa chọn nếu thực hành viết một trong các kiểu bài.
Trả lời:
a. Yêu cầu đối với từng kiểu bài:
| Kiểu bài | Yêu cầu chính |
|---|---|
| Kể lại một trải nghiệm của bản thân (Bài 1, Bài 3) | Người kể xưng “tôi”, là người trong cuộc; chọn một trải nghiệm có thật, đáng nhớ và giới thiệu nó ngay ở mở bài; thân bài kể xoay quanh sự việc chính theo trình tự trước – sau, có thời gian, địa điểm, nhân vật; cảm xúc của người viết xen trong lời kể; kết bài cho thấy trải nghiệm có ý nghĩa gì. |
| Đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ (Bài 2: thơ có yếu tố tự sự, miêu tả; Bài 4: thơ lục bát) | Viết thành một đoạn văn, mở đoạn nêu tên bài thơ và tác giả, nói cảm xúc chung; thân đoạn chỉ ra chi tiết, hình ảnh, từ ngữ, vần nhịp gây ấn tượng và cảm xúc của em về chúng; kết đoạn khái quát lại cảm xúc. Dùng ngôi thứ nhất. |
| Tập làm một bài thơ lục bát (Bài 4) | Bài thơ gồm các cặp câu sáu chữ – tám chữ; chữ cuối câu sáu hiệp vần với chữ thứ sáu câu tám, chữ cuối câu tám lại hiệp vần với chữ cuối câu sáu kế tiếp; chữ 2, 6, 8 mang thanh bằng, chữ 4 mang thanh trắc; ngắt nhịp chẵn (2/2/2, 4/4); nội dung bày tỏ một tình cảm có thật của em. |
| Tả cảnh sinh hoạt (Bài 5) | Giới thiệu cảnh sinh hoạt (ở đâu, khi nào); tả bao quát quang cảnh rồi tả cụ thể hoạt động của con người theo một trình tự hợp lí (thời gian hoặc không gian); dùng từ ngữ gợi hình ảnh, âm thanh, màu sắc; nêu cảm nghĩ của em về cảnh. |
b. Ví dụ đề tài lựa chọn: tả cảnh cả nhà gói bánh chưng đêm cuối năm. Lí do: đây là cảnh em được tham gia trực tiếp mỗi năm, có nhiều hoạt động để tả (rửa lá, đãi đỗ, gói bánh, canh nồi bánh) và có cảm xúc thật về sự sum họp. Tham khảo cách làm và các bài mẫu tại Viết bài văn tả cảnh sinh hoạt hoặc Viết bài văn kể lại một trải nghiệm của em.
Câu 3 (trang 131): Nội dung nói và nghe đã thực hành và mối liên hệ với đọc, viết
Nêu những nội dung mà em đã thực hành nói và nghe ở mỗi bài học trong học kì vừa qua. Những nội dung này có liên quan như thế nào với những gì em đã đọc hoặc viết?
Trả lời:
| Bài | Nội dung nói và nghe | Liên hệ với phần đọc, viết |
|---|---|---|
| 1. Tôi và các bạn | Kể lại một trải nghiệm của em | Cùng kiểu bài với phần Viết (kể lại một trải nghiệm); các truyện đọc kể ở ngôi thứ nhất là mẫu để học cách kể. |
| 2. Gõ cửa trái tim | Trình bày ý kiến về một vấn đề trong đời sống gia đình | Các văn bản đọc đều nói về tình cảm gia đình (mẹ con, anh em), gợi ra vấn đề để bàn. |
| 3. Yêu thương và chia sẻ | Kể về một trải nghiệm của em | Gắn với chủ đề yêu thương, chia sẻ của các truyện đã đọc; nói lại nội dung bài viết kể trải nghiệm bằng lời. |
| 4. Quê hương yêu dấu | Trình bày suy nghĩ về tình cảm của con người với quê hương | Ca dao, thơ lục bát, bút kí về quê hương cung cấp ý và dẫn chứng; phần viết thơ lục bát, đoạn cảm xúc cùng chủ đề. |
| 5. Những nẻo đường xứ sở | Chia sẻ một trải nghiệm về nơi em sống hoặc từng đến | Các văn bản kí (Cô Tô, Hang Én) là mẫu quan sát, miêu tả cảnh vật; phần viết tả cảnh sinh hoạt bổ trợ trực tiếp. |
Nhìn chung, ở mỗi bài, nói và nghe dùng lại chủ đề của phần đọc và thường cùng kiểu với phần viết; điểm khác là em trình bày bằng lời nói, phải chú ý giọng điệu, cử chỉ và lắng nghe phản hồi của người nghe.
Câu 4 (trang 131): Tóm tắt kiến thức tiếng Việt đã học trong học kì I
Tóm tắt các kiến thức tiếng Việt mà em đã học trong học kì I theo mẫu gợi ý (Bài – Kiến thức tiếng Việt; sách đã làm mẫu ô “Gõ cửa trái tim” với biện pháp tu từ ẩn dụ).
Trả lời:
| Bài | Kiến thức tiếng Việt |
|---|---|
| 1. Tôi và các bạn | – Từ đơn (một tiếng) và từ phức (hai tiếng trở lên); từ phức gồm từ ghép (các tiếng quan hệ về nghĩa: bàn ghế, xe đạp) và từ láy (các tiếng quan hệ về âm: líu lo, mềm mại). – Nghĩa của từ và cách giải thích nghĩa. – Biện pháp tu từ so sánh: đặt hai sự vật có điểm giống nhau cạnh nhau (thường có từ như, là, tựa) để hình ảnh hiện lên rõ và gợi cảm hơn. |
| 2. Gõ cửa trái tim | – Ẩn dụ: dùng tên một sự vật để chỉ một sự vật khác giống nó ở một điểm nào đó, nhưng không nói thẳng ra cái được so sánh (ví dụ của sách: ánh nắng được hình dung như dòng nước chảy đầy vai). – Ôn luyện thêm điệp ngữ, nhân hoá và cách giải nghĩa từ qua các bài tập. |
| 3. Yêu thương và chia sẻ | – Mở rộng thành phần chính của câu bằng cụm từ: cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ làm chủ ngữ, vị ngữ giúp câu cung cấp nhiều thông tin hơn. Ví dụ: Mấy đứa trẻ trong xóm (cụm danh từ) đang chạy ra đầu ngõ (cụm động từ). |
| 4. Quê hương yêu dấu | – Từ đa nghĩa: một từ có nhiều nghĩa liên quan với nhau (chân người, chân bàn, chân núi). – Từ đồng âm: phát âm giống hệt nhau nhưng nghĩa không liên quan gì đến nhau (đường để ăn và đường để đi). – Hoán dụ: lấy tên một sự vật để gọi một sự vật khác gắn bó, đi liền với nó (bộ phận – toàn thể, vật chứa – vật bị chứa, dấu hiệu – sự vật), ví dụ cả lớp cười ồ để chỉ các bạn trong lớp. |
| 5. Những nẻo đường xứ sở | – Công dụng của dấu ngoặc kép: đánh dấu lời dẫn trực tiếp, tên tác phẩm, và đánh dấu một từ ngữ mang nghĩa khác thường (nhấn mạnh, hàm ý mỉa mai hoặc dùng theo cách riêng của người viết). – Ôn lại các biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, hoán dụ) qua văn bản kí. |
Câu 5 (trang 131): Luyện tập, củng cố kĩ năng đọc, viết, nói và nghe
Luyện tập, củng cố kĩ năng đọc, viết, nói và nghe theo hướng dẫn của giáo viên.
Trả lời:
Câu này em làm trên lớp theo hướng dẫn của thầy cô. Để tự luyện ở nhà, có thể chia thành ba việc:
- Đọc: đọc lại mỗi bài một văn bản, tự trả lời ba câu: văn bản thuộc thể loại gì, ai là người kể (nếu là truyện), chi tiết nào em nhớ nhất và vì sao.
- Viết: mỗi tuần viết một bài theo bốn kiểu bài ở Câu 2, đặt giờ 45 phút như khi kiểm tra, viết xong tự chấm theo bảng yêu cầu.
- Nói và nghe: kể lại một trải nghiệm trước người thân trong ba phút, nhờ họ nhận xét giọng nói và thứ tự kể.
Đề kiểm tra tham khảo ở cuối trang giúp em luyện cả phần đọc hiểu và phần viết.
Hệ thống văn bản đã học ở học kì I Ngữ văn 6 Kết nối tri thức
Bảng dưới gồm 15 văn bản đọc chính của năm bài học theo SGK Ngữ văn 6 Kết nối tri thức (bản 2026); bấm vào tên văn bản có liên kết để xem bài soạn chi tiết.
| Bài | Văn bản | Tác giả | Thể loại | Nội dung chính | Nghệ thuật nổi bật |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Tôi và các bạn | Bài học đường đời đầu tiên | Tô Hoài | Truyện đồng thoại | Dế Mèn kiêu căng gây ra cái chết của Dế Choắt và ân hận muộn màng. | Ngôi thứ nhất, nhân hoá, miêu tả sinh động. |
| Nếu cậu muốn có một người bạn… | Ăng-toan đơ Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri | Truyện (trích Hoàng tử bé) | Cuộc trò chuyện giữa hoàng tử bé và con cáo về cách kết bạn, về sự gắn bó cần thời gian và trách nhiệm. | Đối thoại giàu ý nghĩa biểu tượng, giọng kể nhẹ nhàng. | |
| Tia nắng hạt mưa | Lệ Bình | Thơ sáu chữ | Tia nắng gợi cậu bạn trai nghịch ngợm, hạt mưa gợi cô bạn gái hay cười; khổ cuối nhắn các bạn cùng lớp đừng làm nhau buồn, giữ tình bạn tuổi học trò cho trong trẻo. | Điệp cấu trúc mở đầu hai khổ, liên tưởng thiên nhiên với con người; nhịp thơ nhẹ, giàu nhạc tính (bài đã được phổ nhạc). | |
| 2. Gõ cửa trái tim | Chuyện cổ tích về loài người | Xuân Quỳnh | Thơ năm chữ | Thế giới được tạo ra vì trẻ em; tình yêu thương dành cho trẻ nhỏ. | Yếu tố tự sự, miêu tả; giọng kể cổ tích. |
| Mây và sóng | R. Ta-go | Thơ (văn xuôi) | Em bé từ chối lời rủ rê của mây và sóng để ở bên mẹ; tình mẫu tử thiêng liêng. | Hai đoạn có cấu trúc lặp lại, đối thoại tưởng tượng, hình ảnh giàu tính biểu tượng. | |
| Hương và Phai (trích) | Nguyễn Minh Châu | Truyện ngắn | Hai cô bé lớp Năm vun vào đám cưới của chị Phấn (chị ruột Phai) và anh Định (anh ruột Hương); ngày cưới, Phai buồn vì sắp xa chị, rồi hai em bưng bát riêu cua tới tận tay chị Phấn. Tình chị em, tình bạn hồn nhiên và sự lớn lên của trẻ nhỏ. | Lời kể ngôi thứ ba gần gũi, tâm lí trẻ em được miêu tả tinh tế; chi tiết bát riêu cua giàu ý nghĩa. | |
| 3. Yêu thương và chia sẻ | Cô bé bán diêm | An-đéc-xen | Truyện cổ tích (của nhà văn) | Em bé bán diêm mồ côi chết rét trong đêm giao thừa sau năm lần quẹt diêm thấy những mộng tưởng đẹp. | Đan xen hiện thực và mộng tưởng, đối lập, kết thúc giàu sức gợi. |
| Gió lạnh đầu mùa | Thạch Lam | Truyện ngắn | Chị em Sơn cho Hiên chiếc áo bông cũ; tình thương và sự tế nhị của người lớn. | Miêu tả cảm giác tinh tế, lời văn nhẹ nhàng. | |
| Con chào mào | Mai Văn Phấn | Thơ | Vẻ đẹp của con chào mào và mong muốn để chim được tự do; tình yêu thiên nhiên. | Hình ảnh, âm thanh sinh động; giọng thơ tha thiết. | |
| 4. Quê hương yêu dấu | Chùm ca dao về quê hương đất nước | Dân gian | Ca dao (lục bát) | Vẻ đẹp các miền quê và niềm tự hào về quê hương. | Thể lục bát, địa danh, hình ảnh quen thuộc. |
| Chuyện cổ nước mình | Lâm Thị Mỹ Dạ | Thơ lục bát | Tình yêu truyện cổ và những bài học ông cha gửi gắm qua truyện cổ. | Lục bát, giọng tâm tình, gợi nhắc truyện cổ. | |
| Cây tre Việt Nam | Thép Mới | Kí | Cây tre gắn bó với người Việt trong lao động, đời sống, chiến đấu; biểu tượng của dân tộc. | Nhân hoá, điệp ngữ, lời văn giàu nhịp điệu. | |
| 5. Những nẻo đường xứ sở | Cô Tô | Nguyễn Tuân | Kí | Cảnh Cô Tô sau bão, mặt trời mọc trên biển, sinh hoạt của người dân đảo. | Ngôn ngữ điêu luyện, so sánh độc đáo. |
| Hang Én | Hà My | Kí | Hành trình khám phá hang Én trong vùng Phong Nha – Kẻ Bàng và vẻ đẹp hoang sơ của hang. | Ngôi thứ nhất, miêu tả theo hành trình. | |
| Cửu Long Giang ta ơi | Nguyên Hồng | Thơ | Tình yêu dòng Mê Công và vùng đất Nam Bộ. | Giọng thơ tha thiết, liệt kê, điệp ngữ. |
Ngoài ra mỗi bài có một văn bản thực hành đọc: Những người bạn (Bài 1), Những cánh buồm (Bài 2), Lắc-ki thực sự may mắn (Bài 3), Hành trình của bầy ong (Bài 4), Nghìn năm tháp Khương Mỹ (Bài 5). Đề kiểm tra thường lấy ngữ liệu ngoài sách nhưng cùng thể loại với các văn bản trên.
Đề kiểm tra cuối học kì I tham khảo (tự soạn, có đáp án)
Đề do Văn VN tự biên soạn theo cấu trúc thường gặp (đọc hiểu + viết, 90 phút). Ngữ liệu là một đoạn văn tự viết để em luyện.
I. Đọc hiểu (4 điểm)
Đọc đoạn văn sau:
Chiều nào bà tôi cũng ngồi ở bậc cửa đan len. Hai que đan lách cách như hai con chim nhỏ mổ thóc. Mùa đông năm ấy, bà đan cho tôi chiếc khăn màu đỏ sẫm, dài đến mức quấn ba vòng vẫn còn thừa. Tôi chê khăn quê mùa, nhét vào đáy ba lô rồi quàng chiếc khăn mua ở chợ có in hình siêu nhân. Một sáng gió bấc thổi rát mặt, chiếc khăn siêu nhân mỏng tang chẳng giữ nổi chút hơi ấm nào. Tôi lục ba lô, lôi chiếc khăn đỏ ra quàng vội. Hơi ấm lan khắp cổ, mềm và dày như vòng tay bà. Lúc ấy tôi mới để ý, mỗi mũi đan đều đặn, chặt chẽ, chẳng có mũi nào bị bỏ sót. Tối hôm đó, tôi ngồi xuống cạnh bà, xin bà dạy tôi cách cầm que đan.
Câu 1. Đoạn văn được kể theo ngôi thứ mấy?
A. Ngôi thứ nhất B. Ngôi thứ hai C. Ngôi thứ ba D. Kết hợp ngôi thứ hai và thứ ba
Câu 2. Từ lách cách thuộc loại từ nào?
A. Từ đơn B. Từ ghép C. Từ láy D. Từ đồng âm
Câu 3. Câu Hai que đan lách cách như hai con chim nhỏ mổ thóc. sử dụng biện pháp tu từ nào?
A. Ẩn dụ B. So sánh C. Hoán dụ D. Điệp ngữ
Câu 4. Tìm hai cụm danh từ trong câu Mùa đông năm ấy, bà đan cho tôi chiếc khăn màu đỏ sẫm.
Câu 5. Vì sao cuối đoạn, nhân vật “tôi” xin bà dạy cách cầm que đan?
Câu 6. Từ câu chuyện, em rút ra điều gì về cách đối xử với những món quà của người thân? Trả lời bằng 3–5 câu.
II. Viết (6 điểm)
Chọn một trong hai đề:
Đề 1. Viết bài văn kể lại một trải nghiệm đáng nhớ của em với một người thân trong gia đình.
Đề 2. Viết bài văn tả một cảnh sinh hoạt ở nơi em sống (phiên chợ, buổi lao động, ngày hội…).
Đáp án và hướng dẫn chấm
| Câu | Đáp án / gợi ý | Điểm |
|---|---|---|
| 1 | A. Người kể xưng “tôi”. | 0,5 |
| 2 | C. Từ láy vần (hai tiếng cùng vần ách), mô phỏng âm thanh que đan. | 0,5 |
| 3 | B. Có từ so sánh như, đối chiếu tiếng que đan với tiếng chim mổ thóc. | 0,5 |
| 4 | Mùa đông năm ấy (trung tâm: mùa đông) và chiếc khăn màu đỏ sẫm (trung tâm: khăn). | 0,5 |
| 5 | Vì “tôi” nhận ra chiếc khăn bà đan ấm áp, bền chặt, chứa đựng sự chăm chút và tình thương của bà; “tôi” ân hận vì đã chê khăn và muốn gần gũi, hiểu hơn công việc của bà. | 1,0 |
| 6 | Nêu được ý: quý trọng món quà vì tấm lòng người tặng chứ không vì vẻ ngoài; biết nói lời cảm ơn, giữ gìn và sử dụng quà; không vội chê bai. Diễn đạt rõ ràng, có liên hệ bản thân. | 1,0 |
| Viết | Đúng kiểu bài (kể ngôi thứ nhất hoặc tả cảnh sinh hoạt), bố cục ba phần (1,0); nội dung: sự việc/cảnh được chọn cụ thể, trình tự hợp lí, có chi tiết, cảm xúc chân thật (3,5); diễn đạt, chính tả, dùng từ (1,0); sáng tạo, cách kể/tả riêng (0,5). | 6,0 |
Mẹo ôn tập học kì I môn Ngữ văn 6 hiệu quả
- Học thể loại bằng dấu hiệu nhận biết thay vì học thuộc định nghĩa: truyện có người kể, cốt truyện, nhân vật; thơ lục bát có cặp sáu – tám; kí ghi chép người thật việc thật.
- Với phần tiếng Việt, mỗi kiến thức tự đặt một ví dụ của riêng em; đề kiểm tra hay hỏi xác định từ láy, cụm từ, biện pháp tu từ trong đoạn văn mới.
- Phần viết chiếm nhiều điểm nhất: luyện lập dàn ý trong 5 phút trước khi viết, tránh bài lan man.
- Không học thuộc bài văn mẫu; hãy học cách mở bài, cách chuyển đoạn, cách đưa cảm xúc vào lời kể.
Xem thêm: