Soạn bài Vua chích chòe giúp em trả lời đầy đủ 5 câu hỏi sau khi đọc ở trang 41, Bài 7: Thế giới cổ tích, sách Ngữ văn 6 Kết nối tri thức (tập 2). Đây là văn bản đọc thứ ba của bài học, đứng sau hai truyện cổ tích Việt Nam là Thạch Sanh và Cây khế. Khác với hai truyện trước, Vua chích chòe thuộc kho truyện cổ nước Đức do anh em Grimm sưu tầm, xoay quanh nàng công chúa kiêu căng được dạy cho một bài học nhớ đời.
Tìm hiểu chung về truyện Vua chích chòe
Nắm được tác giả, xuất xứ, nhân vật và bố cục trước khi làm bài sẽ giúp em hiểu đúng dụng ý của truyện và trả lời các câu hỏi mạch lạc hơn.
Tác giả
Truyện nằm trong bộ sưu tập truyện cổ của anh em Grimm: Jacob Grimm (1785 – 1863) và Wilhelm Grimm (1786 – 1859), hai nhà ngôn ngữ học kiêm nhà sưu tầm văn học dân gian người Đức. Hai ông dành nhiều năm ghi chép những câu chuyện lưu truyền trong dân gian rồi biên soạn thành tập Truyện cổ tích cho trẻ em và gia đình (tiếng Đức: Kinder- und Hausmärchen), in lần đầu năm 1812.
Nhiều truyện trong tập sách ấy đã quen thuộc với thiếu nhi khắp thế giới, chẳng hạn Bạch Tuyết và bảy chú lùn, Hansel và Gretel, Cô bé quàng khăn đỏ.
Xuất xứ, thể loại, ngôi kể
- Xuất xứ: SGK in theo bản dịch của Lương Văn Hồng trong Truyện cổ Gờ-rim (NXB Văn học, Hà Nội, 2018). Tên gốc tiếng Đức của truyện là König Drosselbart.
- Thể loại: truyện cổ tích (cổ tích nước ngoài), thuộc nhóm truyện về nhân vật mắc lỗi, bị thử thách rồi được cảm hóa.
- Phương thức biểu đạt chính: tự sự, xen miêu tả và những lượt đối đáp có vần.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba; riêng câu cuối, người kể bất ngờ xưng “tôi” và trò chuyện trực tiếp với người đọc.
Nhân vật chính
- Công chúa: có nhan sắc nhưng tính tình kiêu căng, hay chê bai và đặt biệt danh để chế nhạo người khác; về sau biết hối lỗi.
- Vua chích chòe: vị vua tốt bụng bị công chúa đem cái cằm ra làm trò cười; chàng cải trang thành người hát rong để giúp nàng sửa tính.
- Vua cha: nghiêm khắc, giận con nên quyết gả nàng cho một kẻ ăn mày và nhất định giữ lời đã thề.
Bố cục
Truyện có thể chia làm 3 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến lúc vua cha ra lệnh gả con): buổi kén phò mã, công chúa chế nhạo tất cả khách mời khiến vua cha nổi giận.
- Phần 2 (tiếp theo đến lúc nàng xin vào phụ bếp ở hoàng cung): công chúa nên duyên với anh hát rong, rời cung và lần lượt thất bại với các công việc kiếm sống.
- Phần 3 (còn lại): ở tiệc cưới trong cung, công chúa nhận ra anh hát rong hóa ra là Vua chích chòe, biết hối lỗi và được hưởng hạnh phúc.
Tóm tắt truyện
Có nàng công chúa nhan sắc hơn người nhưng ngạo mạn đã chế giễu hết các chàng trai đến dự tiệc kén chồng, trong đó có một nhà vua bị nàng ví cái cằm với mỏ chim chích chòe. Vua cha tức giận, gả nàng cho một anh hát rong nghèo. Theo chồng về túp lều nhỏ, nàng phải tự làm mọi việc nhưng việc gì cũng hỏng, đến cả gánh hàng sành sứ ngoài chợ cũng bị một kị sĩ cho ngựa xông vào làm vỡ tan. Khi làm phụ bếp trong cung, nàng bị nhà vua kéo vào giữa tiệc cưới và bị mọi người cười chê. Lúc ấy nàng mới biết anh hát rong, người kị sĩ và nhà vua đều là Vua chích chòe. Nàng hối hận nhận lỗi, hai người nên vợ nên chồng.
Soạn bài Vua chích chòe – Sau khi đọc (trang 41)
Phần câu hỏi đọc hiểu của văn bản nằm ở trang 41, gồm 5 câu. Dưới mỗi đề là gợi ý trả lời có dẫn chứng từ truyện để em tham khảo.
Câu 1: Công chúa giễu cợt mọi người ra sao? (trang 41)
Trong bữa tiệc kén chọn phò mã, công chúa đã giễu cợt mọi người ra sao? Điều đó thể hiện đặc điểm gì của nhân vật?
Trả lời:
Khách dự tiệc được xếp hàng theo ngôi thứ, từ vua chúa các nước tới những bậc quyền quý, vậy mà “Chẳng ai được công chúa tha, người nào nàng cũng có cớ để giễu cợt.” Nàng soi vào khuyết điểm ngoại hình của từng người rồi gán cho họ một biệt danh:
- Người béo bị nàng gán cho cái tên Thùng tô-nô; người gầy bị chê gió thổi cũng bay; người vừa thấp vừa mập bị chê vụng về.
- Người da xanh xao bị gọi là “Nhợt nhạt như chết đuối”, người mặt đỏ thì thành Xung đồng đỏ, người dáng hơi còng bị gọi là “Cây non sấy lò cong cớn”.
- Một nhà vua có cằm hơi nhô bị nàng ví với mỏ chim chích chòe, từ đó chàng mang luôn tên gọi Vua chích chòe.
Những lời chế nhạo ấy cho thấy công chúa kiêu căng, ngông cuồng, tự cho mình hơn người. Nàng chỉ nhìn vẻ bề ngoài, không hề tôn trọng khách, coi việc làm người khác bẽ mặt là một trò vui. Đó cũng là thói quen của một người được nuông chiều từ bé, chưa bao giờ phải nghĩ đến cảm xúc của ai.
Câu 2: Hình phạt nhà vua dành cho công chúa (trang 41)
Nhà vua đã dùng hình phạt nào dành cho công chúa? Hình phạt này đã dẫn đến thay đổi gì trong cuộc đời công chúa?
Trả lời:
- Hình phạt: giận con vì nàng chê bai hết những người đến dự kén rể, nhà vua tuyên bố sẽ gả nàng cho kẻ ăn mày nào đi ngang cung điện trước nhất. Ít hôm sau, một anh hát rong đến hát dưới cửa sổ, vua cho gọi vào và gả con gái cho anh ta. Lời van xin của công chúa chẳng có tác dụng gì, vì vua cha muốn giữ trọn lời thề.
- Thay đổi trong cuộc đời công chúa: theo tục lệ, nàng phải rời cung theo chồng. Từ chỗ sống giữa nhung lụa, có kẻ hầu người hạ, nàng phải đi bộ đường xa, ở trong một túp lều thấp bé, tự nhóm bếp, nấu ăn, đan sọt, quay sợi, ngồi chợ bán sành sứ rồi làm phụ bếp. Cuộc sống vất vả ấy cho nàng nếm trải nỗi cực nhọc và cảm giác bị coi thường, nhờ vậy dần nhận ra lỗi lầm của mình.
Câu 3: Ai đóng giả người hát rong? (trang 41)
Ai đã đóng giả thành người hát rong? Người hát rong này đã yêu cầu công chúa làm những việc gì và mục đích của những việc yêu cầu đó?
Trả lời:
- Người đóng giả: chính là nhà vua từng bị công chúa chế giễu cái cằm. Cuối truyện chàng thú nhận: “Vì yêu em nên anh đóng giả người hát rong.” Người kị sĩ phi ngựa khiến gánh sành sứ của nàng vỡ tan cũng chính là chàng.
- Những việc chàng yêu cầu: tự nhóm lửa nấu cơm, quét dọn nhà cửa; chẻ lạt đan sọt; quay sợi dệt vải; ngồi chợ bán nồi và bát đĩa; vào bếp cung vua làm chị phụ bếp.
- Mục đích: các thử thách ấy buộc nàng phải tự lao động, hiểu nỗi vất vả của người thường và nếm cảm giác bị chê cười như những người nàng từng nhạo báng. Chàng nói rõ mọi việc là để “uốn nắn tính kiêu ngạo” và trị thói ngông cuồng của nàng. Đằng sau sự nghiêm khắc ấy là tình yêu, là mong muốn giúp nàng trở thành người tốt hơn.
Câu 4: Chủ đề của truyện (trang 41)
Trong nhiều truyện kể, chủ đề của truyện chính là bài học cuộc sống mà nhân vật nhận ra từ câu chuyện của cuộc đời mình. Theo em, chủ đề của truyện này là gì?
Trả lời:
Chủ đề của truyện là bài học về lòng khiêm tốn và sự tôn trọng người khác. Thói kiêu căng, thích chế giễu người khác sẽ khiến con người phải trả giá: công chúa từ chỗ cao sang rơi xuống cảnh nghèo khó, chính mình trở thành trò cười cho thiên hạ. Chỉ khi trải qua lao động vất vả và biết xấu hổ vì lỗi cũ, nàng mới thật sự trưởng thành. Truyện cũng gửi gắm niềm tin: ai biết nhìn ra lỗi của mình và chịu sửa đổi thì sẽ được tha thứ, được hưởng hạnh phúc.
Bài học ấy hiện rõ trong lời công chúa nói khi bật khóc: “Em đã làm những điều sai trái, thật không xứng đáng là vợ của anh.”
Câu 5: Lời kết của người kể chuyện có hợp lí không? (trang 41)
Kết thúc truyện, người kể chuyện nói: Tôi tin rằng, tôi và các bạn đều có mặt trong buổi lễ cưới. Theo em, điều này có hợp lí không? Vì sao?
Trả lời:
Em thấy lời kết ấy hợp lí và thú vị nếu xét theo đặc trưng của truyện cổ tích:
- Truyện cổ tích là chuyện hư cấu, xảy ra ở một thời xa xưa không xác định, nên chẳng ai thật sự dự được đám cưới. Câu nói vì thế mang giọng đùa vui, giống một lời khép lại quen thuộc khi người lớn kể chuyện cho trẻ em nghe.
- Bằng cách xưng “tôi” và gọi người nghe là “bạn”, người kể kéo thế giới cổ tích lại gần đời thực, để người đọc như được cùng chung vui với kết thúc có hậu.
- Câu nói còn ngụ ý bài học của truyện không chỉ dành cho công chúa mà cho cả người kể lẫn người nghe. Ai cũng có thể mắc thói kiêu căng, nên ai cũng cần ghi nhớ điều này.
Nội dung và nghệ thuật của truyện Vua chích chòe
Phần tổng kết dưới đây giúp em ghi nhớ nhanh giá trị của văn bản sau khi soạn bài.
Nội dung
Qua hành trình của nàng công chúa từ kiêu căng đến biết hối lỗi, truyện phê phán thói ngạo mạn, coi thường và chế giễu người khác; đồng thời đề cao giá trị của lao động, sự khiêm nhường và lòng bao dung dành cho người biết sửa sai.
Nghệ thuật
- Cốt truyện theo mô típ quen thuộc của cổ tích: nhân vật mắc lỗi, bị thử thách rồi được hưởng kết thúc có hậu.
- Chi tiết cải trang (nhà vua giả làm anh hát rong, làm kị sĩ) tạo nút thắt bất ngờ, đến cuối truyện mới được mở ra.
- Ba lượt hỏi – đáp có vần lặp lại (qua rừng, qua thảo nguyên, qua thành phố) vừa gợi nhịp kể dân gian vừa diễn tả nỗi tiếc nuối tăng dần của công chúa.
- Ngôn ngữ giản dị, nhiều đối thoại, những biệt danh hài hước làm câu chuyện sinh động.
Gợi ý mở rộng: đoạn văn nêu suy nghĩ về thói kiêu ngạo
Sau bài học, nhiều thầy cô yêu cầu viết một đoạn văn ngắn về thói kiêu ngạo được gợi ra từ truyện. Em có thể tham khảo đoạn văn sau:
Đọc truyện Vua chích chòe, em hiểu rằng kiêu ngạo là thói xấu có thể khiến chính người mang nó phải chịu thiệt. Nàng công chúa có sắc đẹp, có địa vị nhưng lại dùng những thứ ấy để coi thường người khác, chỉ một cái cằm hơi nhô cũng đủ thành trò cười cho nàng. Thói quen chê bai ấy không làm nàng cao quý hơn mà khiến vua cha phải dùng đến hình phạt nặng nề. Phải đến khi tự tay làm lụng, bị chính đám đông chê cười, nàng mới thấm thía cảm giác bị coi thường đau đớn ra sao. Quanh em, thói kiêu ngạo đôi khi xuất hiện ở những việc rất nhỏ: chê bạn mặc quần áo cũ, chê bạn học chậm, cười một lỗi phát âm. Em nghĩ mỗi người đều có điểm mạnh, điểm yếu riêng, và tôn trọng người khác cũng là cách để được người khác tôn trọng. Biết khiêm tốn, em sẽ có thêm bạn bè và học hỏi được nhiều điều hơn.
Kết luận
Bài soạn Vua chích chòe giúp em hiểu câu chuyện về nàng công chúa kiêu căng và rút ra bài học về sự khiêm nhường. Khi ôn lại Bài 7, em có thể đặt truyện cổ tích nước ngoài này bên cạnh Thạch Sanh, Cây khế để thấy điểm chung của thể loại: người tốt được đền đáp, người mắc lỗi phải trả giá hoặc được cảm hóa.
Xem thêm: