Đóng vai nhân vật kể lại một truyện cổ tích – Dàn ý + 12 bài văn mẫu hay nhất (lớp 6)

Trong chiếc tráp sơn son ở đầu giường, tôi vẫn giữ một hòn đá lửa nhỏ, mặt đá đã nhẵn bóng vì tay tôi cầm. Nhờ nó mà tôi còn sống để ngồi đây kể chuyện chồng tôi, quan trạng mà thuở nhỏ cả làng gọi là Sọ Dừa.

Ngày ấy tôi là cô con gái nhỏ nhất của phú ông. Nhà tôi có một bà lão đi ở, chồng mất sớm, sinh ra đứa con chẳng có chân tay, mình tròn như quả dừa. Một hôm bà dẫn cậu đến xin chăn bò. Cha tôi nhíu mày, rồi tính ra nó chẳng tốn mấy cơm nên nhận. Ai ngờ cậu lăn lông lốc theo đàn bò, tối lại lăn về, con bò nào cũng tròn căng bụng.

Mùa gặt, người làm ra đồng hết, cha bắt ba chị em tôi thay phiên mang cơm cho cậu. Hai chị tôi đến lượt thì đặt phịch mâm cơm xuống cỏ, bịt mũi quay đi. Tôi thì nghĩ cậu ấy đã chịu thiệt từ lúc lọt lòng, mình đâu nỡ làm cậu thiệt thêm. Một trưa, chưa lên tới chân đồi, tôi nghe tiếng sáo vọng xuống, trong như nước suối. Tôi nép sau bụi sim nhìn lên: trên chiếc võng đào là một chàng trai mặt mũi sáng sủa đang thổi sáo, đàn bò thong thả gặm cỏ quanh chân. Tôi vừa bước ra, chàng trai biến mất, chỉ còn Sọ Dừa nằm bên gốc cây. Mấy lần như vậy, tôi hiểu cậu không phải người thường. Từ đó, có miếng ngon tôi lại gói lá chuối giấu mang lên đồi.

Cuối mùa, mẹ Sọ Dừa mang cau sang dạm. Cha tôi cười khẩy, thách một chĩnh vàng cốm, mười tấm lụa đào, mười con lợn béo, mười vò rượu tăm. Ai cũng tưởng thế là xong. Đúng ngày hẹn, sính lễ đầy đủ, gia nhân khiêng nối nhau sang. Cha gọi ba chị em ra hỏi. Hai chị bĩu môi ngoảnh đi. Tôi cúi đầu, mặt nóng bừng, khẽ gật. Hôm rước dâu, đứng cạnh tôi là chàng trai thổi sáo trên đồi, khôi ngô đến mức hai chị nhìn mà tái mặt.

Chồng tôi học ngày học đêm, đỗ trạng nguyên rồi được vua cử đi sứ. Hôm lên đường, chàng đưa tôi hòn đá lửa, con dao và hai quả trứng gà, dặn lúc nào cũng phải giắt theo người.

Chàng đi chưa lâu, hai chị sang rủ tôi chèo thuyền ra biển. Tới chỗ sóng lớn, một bàn tay xô mạnh vào lưng tôi. Tôi chìm xuống, một con cá kình há miệng đớp gọn tôi vào. Bên trong tối om, tôi rút dao đâm mãi cho tới khi cá chết, xác nó trôi dạt vào một hòn đảo. Tôi dùng dao rạch bụng cá mà ra, đập hòn đá lửa nhóm bếp, nướng cá mà ăn. Hai quả trứng nở thành một đôi gà làm bạn với tôi.

Một sáng có chiếc thuyền đi ngang, con gà trống vỗ cánh gáy vang: “Ò… ó… o… Phải thuyền quan trạng rước cô tôi về”. Thuyền ghé vào, người bước lên bờ là chồng tôi. Về nhà, chàng mở tiệc mời họ hàng nhưng giấu tôi trong buồng. Hai chị tôi đến, thi nhau kể chuyện em gái rủi ro, sụt sùi ra vẻ thương xót. Tiệc tan, chàng mới gọi tôi ra. Hai chị đỏ bừng mặt, lén bỏ về rồi đi biệt xứ.

Bây giờ sáng nào con gà trống già cũng gáy ngoài sân. Nghe nó, tôi lại nghĩ: nếu ngày ấy tôi cũng bịt mũi như hai chị, có lẽ tôi đã chẳng bao giờ nghe được tiếng sáo trên đồi.

Đêm ấy, trong ngục tối nhà vua, một chàng trai sắp bị xử tội chết ôm ta vào lòng. Những ngón tay chai sần vì cán búa đốn củi chạm lên dây, và ta cất tiếng. Ta là cây đàn của vua Thủy Tề. Ta đã nằm lặng bao năm dưới đáy nước, chờ một người không ham vàng bạc. Hôm nay ta kể các con nghe về người ấy, chàng Thạch Sanh.

Lần đầu ta gặp chàng là ở thủy cung. Chàng vừa đập vỡ cái cũi bằng sắt, đưa ra ngoài thái tử của vua Thủy Tề bị giam trong hang con đại bàng. Thái tử kể cho cả thủy cung nghe: chàng xuống hang cứu công chúa, buộc dây đưa nàng lên trước, rồi tên Lý Thông lấy đá lấp kín cửa hang. Một mình dưới ấy, chàng đánh chết đại bàng, rồi mới tìm thấy cái cũi giam thái tử. Vua Thủy Tề muốn giữ chàng lại, phong chức tước, đem vàng bạc ra đền ơn. Chàng từ chối hết, chỉ mong về lại gốc đa cũ. Thế là ta được trao vào tay chàng. Ta còn nhớ đôi mắt chàng sáng lên khi ngón tay khẽ gảy thử một dây.

Ta theo chàng về túp lều dưới gốc đa. Ta tưởng từ nay chỉ đàn những khúc nhạc vui buổi chiều. Nào ngờ hồn chằn tinh và hồn đại bàng, hai con quái vật đã chết dưới tay chàng, lẻn vào kho nhà vua lấy trộm vàng bạc đem bỏ dưới gốc đa. Quân lính kéo đến, trói chàng giải đi. Vua giao cho Lý Thông xét xử, hắn khép ngay tội chết cho kín miệng.

Thế nên mới có cái đêm trong ngục ấy. Chàng không gào kêu oan, chỉ gảy đàn. Còn ta thì nói thay chàng. Ta kể ai đã chém chằn tinh mà kẻ khác nhận công, ai đã xuống hang sâu mà kẻ khác rước người về. Ta hỏi người con gái trong cung có còn nhớ lời hẹn ước dưới hang. Tiếng ta bay qua tường đá, qua sân rồng, tới tận phòng công chúa. Nàng vốn câm lặng từ ngày được cứu về, nghe tiếng ta thì bừng tỉnh, cười nói như xưa, kể hết đầu đuôi với vua cha. Cửa ngục mở cho Thạch Sanh, còn Lý Thông bị giam vào chính chỗ ấy.

Vua gả công chúa cho chàng rồi nhường ngôi. Chàng tha tội, cho mẹ con Lý Thông được về quê. Trời thì không tha: giữa đường, sét đánh chết cả hai, Lý Thông biến thành con bọ hung.

Việc lớn nhất của ta còn ở phía sau. Các hoàng tử ở mười tám nước chư hầu, vốn ngày trước xin cưới công chúa mà bị chối từ, tức tối kéo quân sang. Chàng không mài gươm, chỉ ôm ta ra trước trận. Ta không gieo sợ hãi. Ta hát về mẹ già ngóng con ở đầu làng, về vợ trẻ ru con bên bậu cửa, về những thửa ruộng bỏ hoang mùa cày. Lính chư hầu buông giáo, có người đưa tay áo lên lau mắt. Rồi các nước xin lui binh. Trước khi họ về, chàng sai dọn cơm đãi. Cái niêu nhỏ xíu, xới mãi vẫn đầy, cho đến khi cả đạo quân no bụng mà niêu cơm chưa hề vơi.

Ngày nay ta được treo trên vách điện, ngay cạnh cái niêu đất ấy. Hai đứa chúng ta, một đứa làm người ta no, một đứa làm người ta nhớ nhà, chưa từng khiến ai phải đổ máu. Ta nghĩ, ngày ở thủy cung chàng chọn ta thay vì kho vàng cũng chính vì thế.

Ngang ba gang, dọc ba gang, không hơn một đốt ngón tay. Đó là số đo của tôi, cái túi vải nâu mà chị vợ người em may trong một buổi tối, dưới ngọn đèn dầu. Tôi bé, xấu, đường khâu hơi xiêu vì chị vừa khâu vừa run. Ấy vậy mà người ta nhắc đến tôi nhiều hơn cả ngôi nhà ngói của người anh.

Chuyện bắt đầu trước khi tôi ra đời. Cha mẹ mất, người anh giữ hết ruộng vườn, chỉ chia cho vợ chồng em một túp lều tranh, trước cửa có cây khế. Hai vợ chồng chăm cây như chăm con, bắt sâu, đuổi kiến, nên mùa ấy khế sai lúc lỉu. Rồi một con chim to lạ đến ăn khế, sáng nào cũng đến, ròng rã gần một tháng. Chị vợ đứng dưới gốc than rằng chim ăn thế thì nhà chị còn gì mà bán. Chim nghển cổ đáp: cứ ăn một quả thì trả một cục vàng, hãy may cái túi ba gang mà mang theo đựng. Thế là tôi được cắt ra từ mấy vuông vải nâu, khâu cho đúng từng gang tay.

Sáng hôm sau, người em xách tôi ra sân, cùng tôi leo lên lưng chim. Chim bay qua núi, qua rừng, ra giữa biển xanh không thấy bờ, rồi hạ xuống một hòn đảo toàn đá ngũ sắc. Ở cửa hang, vàng bạc nằm lổn nhổn như sỏi. Tôi há miệng chờ, hồi hộp: lần đầu trong đời được đựng vàng! Người em chỉ nhặt dăm thỏi vàng, vài viên kim cương, bỏ vào tôi chưa đầy một nửa, rồi buộc miệng túi lại. Tôi hơi tiếc. Nhưng lúc chim chở về, nhẹ nhàng lướt giữa gió, tôi hiểu: cái túi vừa sức thì đường về mới êm.

Vợ chồng người em từ đó đủ ăn đủ mặc. Tôi được gấp phẳng, cất vào rương. Chuyện đến tai người anh. Anh ta sang chơi, xin đem cả cơ ngơi đổi cho em, chỉ lấy túp lều cùng cây khế, người em bằng lòng ngay. Rồi chim lại đến ăn khế, lại nói câu cũ. Đêm ấy, ở túp lều bên kia, vợ chồng người anh cãi nhau om sòm xem nên may túi to cỡ nào. Cuối cùng họ may một cái túi to gấp ba tôi, chẳng khác gì cái tay nải.

Tôi không được tận mắt thấy chuyện ngoài đảo lần ấy. Tôi chỉ nghe người làng kể lại: người anh nhét vàng đầy tay nải, buộc túm ống quần, ống tay áo để nhồi thêm cho bằng được. Trên đường về, chim mỏi cánh, chao nghiêng giữa biển. Người anh không chịu buông tay nải, rơi tõm xuống sóng.

Mùa khế nào, chủ tôi cũng lấy tôi ra, phủi bụi, ngồi nhìn hồi lâu rồi cất vào. Tôi đoán anh muốn nhắc mình một điều mà ba gang vải nâu đã đo được từ lâu: túi chỉ cần vừa đủ, còn lòng tham thì không cái túi nào đựng nổi.

Tõm! Tôi chỉ kịp nghe một tiếng như thế, tay còn nắm trơ cái cán gỗ gãy làm đôi, lưỡi rìu đã mất hút dưới dòng nước đục ngầu. Tôi đứng chết lặng trên bờ sông. Cái rìu ấy là của cải độc nhất mà cha mẹ để lại cho tôi.

Tôi mồ côi từ nhỏ, sống bằng nghề đốn củi. Sáng nào cũng xách rìu vào rừng, chiều gánh củi ra chợ đổi lấy gạo. Con sông chảy ở bìa rừng nổi tiếng xiết, đã có người trượt chân rơi xuống mà không bơi vào được. Tôi biết bơi, nhưng nhìn những xoáy nước cuộn tròn, tôi không dám nhảy. Mất rìu thì mai lấy gì mà kiếm sống? Tôi ngồi phịch xuống bãi cỏ, ôm mặt khóc.

Có tiếng ai hỏi khẽ bên tai. Tôi ngẩng lên, thấy một cụ già râu tóc trắng như cước, đôi mắt hiền lắm. Nghe tôi kể, cụ cười, bảo chuyện ấy có gì mà phải khóc, rồi lao thẳng xuống dòng nước xiết. Tôi hoảng hồn, chưa kịp kêu lên thì cụ đã ngoi lên, giơ một lưỡi rìu vàng chói cả mắt hỏi có phải của tôi không. Tôi lắc đầu, thưa rằng rìu của cháu làm bằng sắt. Cụ lặn xuống lần nữa, khi trồi lên thì trong tay là một lưỡi rìu bạc sáng loáng. Tôi cũng lắc đầu. Nói thật, lúc ấy tôi có nghĩ: giá mà nó là của mình. Nhưng nó không phải của tôi, mà cái gì không phải của mình thì cầm lên tay cũng thấy nặng.

Lần thứ ba, cụ mang lên lưỡi rìu sắt, cái lưỡi đen sạm có vết mẻ nhỏ ở góc mà tôi nhắm mắt cũng nhận ra. Tôi reo lên, cảm ơn cụ rối rít. Cụ khen tôi thật thà, không tham của, rồi tặng tôi luôn lưỡi rìu vàng với lưỡi rìu bạc. Tôi còn đang lúng túng chưa dám cầm thì cụ đã biến mất. Lúc ấy tôi mới hiểu mình vừa được Bụt giúp.

Tôi tra cán mới cho lưỡi rìu sắt và vẫn vào rừng đốn củi như trước. Hai lưỡi rìu quý tôi cất kĩ. Mỗi lần đi qua khúc sông xiết ấy, tôi lại dừng chân một chút, nhìn xuống làn nước và nhớ cái lắc đầu của mình hôm đó. Hai cái lắc đầu nhẹ tênh, vậy mà đổi được cả một đời ngay thẳng.

Trên bức vách đất nhà tôi đến giờ vẫn còn mấy con chim vẽ bằng hòn than, nét nguệch ngoạc, con thì to đầu, con thì lệch cánh. Đó là những bức tranh đầu tiên của tôi, Mã Lương, từ hồi chưa ai cho tôi một cây bút.

Ngày ấy tôi mồ côi, sống bằng nghề kiếm củi. Tôi mê vẽ đến quên ăn. Có lần đi qua nhà một viên quan, thấy một họa sĩ đang vẽ, tôi sán lại xin một cây bút. Quan và họa sĩ cười ồ, đuổi tôi đi, chê thằng bé nghèo khổ lại bày đặt học vẽ. Tôi tức lắm, nhưng không vì thế mà bỏ. Lên núi, tôi bẻ que vẽ chim lên đất. Ra sông, tôi nhúng cọng cỏ xuống nước rồi vẽ cá trên đá. Tối về, tôi vẽ than lên vách. Vẽ mãi, chim tôi vẽ trông như sắp hót, có lần tôi vẽ con sói trên vách núi mà đàn dê sợ không dám lên.

Một đêm, đang thiu thiu ngủ, tôi thấy căn nhà sáng rực. Một cụ già tóc trắng, chòm râu dài đưa cho tôi một cây bút, dặn đây là bút thần và tôi phải giữ lời hứa của mình: chỉ vẽ giúp người nghèo. Tôi tỉnh dậy, cây bút vẫn nằm trong tay. Tôi vẽ thử một con chim, chim vỗ cánh bay lên mái nhà, hót ríu rít. Tôi vừa cười vừa khóc.

Từ hôm đó, nhà ai thiếu gì tôi vẽ cho thứ ấy. Thấy hai bố con bác nông dân còng lưng kéo cày trên ruộng đất rắn, tôi vẽ cho bác một con trâu. Con trâu bước ra khỏi nét vẽ, lội xuống ruộng cày phăm phăm.

Tên quan trong vùng nghe chuyện, sai người bắt tôi về bắt vẽ vàng bạc. Tôi không vẽ. Hắn nhốt tôi vào ngục, không cho ăn, giữa đêm tuyết rơi. Hắn tưởng tôi chết rét, nào ngờ lúc nhòm vào lại thấy tôi đang ngồi sưởi bên bếp lửa, ăn bánh nóng. Hắn sai người vào giết tôi để cướp bút, nhưng tôi đã vẽ cái thang trèo ra, vẽ con ngựa phóng đi xa.

Tôi trốn đến một thị trấn, vẽ tranh bán kiếm sống, bức nào cũng cố ý vẽ thiếu một chút cho tranh khỏi thành vật thật. Một hôm tôi vẽ con cò không có mắt, sơ ý làm rơi giọt mực vào đầu nó. Con cò chớp mắt rồi vụt bay lên. Thế là lộ chuyện, tôi bị bắt giải lên vua.

Vua bắt tôi vẽ rồng, tôi vẽ con tắc kè; bắt vẽ phượng hoàng, tôi vẽ con quạ. Vua giận, giật bút tự vẽ núi vàng, nét vẽ hóa thành một đống đá đổ ụp xuống. Hắn đành dỗ ngọt tôi. Tôi giả vờ nghe, lấy lại được bút, rồi vẽ biển, vẽ một hòn đảo, trên đảo mọc cây rung ra tiền vàng. Vua bắt vẽ thuyền, tôi vẽ thuyền. Vua và quần thần lên thuyền ra khơi. Tôi đưa bút vẽ gió, gió thổi căng buồm; tôi vẽ thêm gió lớn, thêm sóng dữ. Con thuyền lật úp giữa biển.

Tôi mang cây bút trở về với những người nghèo. Bây giờ mỗi khi vẽ cho ai một cái cuốc, một chiếc gầu, tôi lại liếc lên mấy con chim than trên vách. Cây bút thần là cụ già cho, nhưng những đường nét biết bay ấy thì tôi đã tự tập từ ngày còn cầm hòn than.

Tôi đặt quả vú sữa vào lòng bàn tay, xoa nhẹ vòng quanh như người ta xoa lưng một đứa trẻ. Lớp vỏ mềm dần, nứt một đường nhỏ, dòng sữa trắng ứa ra, thơm như sữa mẹ. Bao nhiêu năm rồi, lần nào ăn quả này tôi cũng làm đúng như thế, và lần nào cũng nhớ mẹ.

Hồi bé, tôi được mẹ chiều nên nghịch lắm, chỉ ham chơi. Có lần mẹ mắng, tôi vùng vằng bỏ nhà đi. Tôi la cà hết xóm này sang xóm khác, chẳng nghĩ gì đến người ở nhà. Mẹ tôi ngày nào cũng ngồi ở bậc cửa ngóng tôi. Tôi không về. Mẹ chờ mãi, buồn và mệt, rồi gục xuống.

Đến khi bụng đói cồn cào, áo mỏng không đủ ấm, lại bị mấy đứa lớn bắt nạt, tôi mới nhớ ra: lúc đói, mẹ cho mình ăn; lúc bị ức hiếp, mẹ bênh mình. Tôi tìm đường về. Ngôi nhà vẫn thế, khu vườn vẫn thế, chỉ không còn mẹ. Tôi gọi đến khản cả tiếng rồi ôm một cái cây ở góc vườn khóc nức nở.

Cái cây run lên. Hoa trắng nở ra như mây, hoa rụng, quả lớn dần, căng bóng. Một quả rơi vào tay tôi. Tôi cắn vội, chát xít. Quả thứ hai, tôi cắn phải hạt, cứng ngắc. Quả thứ ba, tôi bóp nhẹ như vừa làm, và sữa ngọt chảy ra. Cây lao xao như bảo tôi rằng phải ăn đến lần thứ ba mới biết quả ngon, phải lớn khôn mới hiểu được lòng mẹ.

Tôi ôm thân cây. Vỏ cây sần sùi như bàn tay mẹ chai vì làm lụng. Lá cây mặt trên xanh bóng, mặt dưới đỏ ửng như đôi mắt mẹ đã khóc bao đêm đợi tôi. Đến giờ, mỗi lần lật một chiếc lá vú sữa, tôi vẫn không dám nhìn lâu.

Mời ông khách xơi miếng trầu. Trầu này têm cánh phượng đấy, ông nhìn mà xem, hai cánh xòe ra như chim sắp bay. Ngày trước, quanh đây chỉ một người têm được kiểu này. Ông ngồi nghỉ chân lâu lâu thì lão kể cho nghe chuyện người ấy.

Quán lão ở ven đường cái, cách hoàng cung chẳng xa. Năm nọ, bên lề đường tự dưng mọc lên một cây thị. Cây cao, lá xanh rì, mà cả cây chỉ đậu đúng một quả. Quả chín vàng, thơm tới tận quán. Một hôm đi ngang, lão ngửa cổ nhìn, thèm quá, giơ cái bị ra lẩm bẩm xin thị rụng vào bị, hứa chỉ để ngửi chứ không ăn. Ấy thế mà quả thị rụng đánh bộp vào bị thật. Lão mang về đặt trong buồng, chốc chốc lại vào ngắm, vào ngửi.

Từ hôm đó, nhà lão sinh chuyện lạ. Đi chợ về là thấy nhà cửa quét sạch, nồi cơm chín dẻo, bát canh rau còn bốc khói. Lão ở một mình, có ai mà nhờ. Nghĩ mãi, một sáng lão giả vờ đi chợ, được nửa đường thì lộn về nấp sau bụi cây. Ông biết lão thấy gì không? Một cô gái nhỏ xíu, chỉ bằng ngón tay, bước ra khỏi quả thị, chớp mắt đã lớn bằng người, cầm chổi quét nhà thoăn thoắt. Lão mừng quá, xô cửa vào ôm chầm lấy cô, rồi xé vụn cái vỏ thị cho cô khỏi chui vào nữa.

Cô gái ấy là Tấm. Ở với nhau, cô mới kể lão nghe đời mình: mồ côi từ bé, bị dì ghẻ đày đọa, bị đứa em là Cám lừa lấy hết giỏ tép, đến con cá bống cũng bị mẹ con nó bắt ăn thịt. Nhờ Bụt giúp, cô được đi hội, đánh rơi một chiếc giày, vua cho thử giày rồi lấy cô làm vợ. Về giỗ cha, cô bị mẹ con Cám hại chết, hóa ra con vàng anh, rồi thành cây xoan đào, rồi thành khung cửi, lần nào cũng bị chúng tìm ra mà phá đi. Tro khung cửi đem đổ bên đường mọc lên cây thị. Lão nghe mà nước mắt chảy ròng ròng.

Hai bà cháu, à không, hai mẹ con, sống với nhau êm ấm. Tấm thổi cơm, gói bánh, têm trầu cho lão bán. Rồi một hôm vua đi qua, ghé quán nghỉ chân. Lão dâng trầu nước. Vua cầm miếng trầu, ngắm hồi lâu rồi hỏi ai têm. Lão thưa con gái lão têm. Vua đòi gặp. Tấm vừa bước ra, vua nhận ngay ra vợ mình, mừng quá, bảo lão kể đầu đuôi, rồi cho kiệu rước Tấm về cung.

Chuyện trong cung về sau, người ta kể mỗi người một kiểu, lão không dám nói chắc. Lão chỉ biết mẹ con Cám không yên được với những việc ác của mình. Còn lão, sáng sáng vẫn ngồi quán, vẫn têm trầu cánh phượng theo cách Tấm dạy, có điều chưa khéo bằng nó. Ai ăn trầu của lão, lão cũng mong họ nhớ rằng người hiền có bị vùi dập bao lần thì vẫn sống lại, vẫn cứ là người hiền.

Cái chum nước ở góc sân nhà tôi đã nứt một đường chân chim, tôi vẫn không nỡ bỏ. Bởi con gái tôi đã từ cái chum ấy mà về với tôi.

Tôi vốn là bà lão nghèo, không chồng không con, ngày ngày lội ruộng mò cua bắt ốc. Một sáng, tôi mò được con ốc to, vỏ xanh biếc, lấp lánh như viên ngọc. Đem bán cho nhà giàu thì được khối tiền, nhưng càng ngắm tôi càng thương. Tôi mang nó về thả vào chum, tối nào cũng ra ngồi bên miệng chum ngắm nó bò chầm chậm trên thành, như ngắm một đứa cháu nhỏ.

Từ hôm ấy, đi làm về, tôi thấy sân sạch bong, vườn hết cỏ, đàn lợn được ăn no, mâm cơm dọn sẵn trên chõng. Tôi hỏi khắp xóm, không ai nhận. Hôm sau tôi vờ ra đồng rồi quay lại, nấp sau bờ rào. Con ốc trong chum tỏa ánh sáng xanh, rồi một cô gái xinh đẹp bước ra, nhanh nhẹn quét sân, nấu cơm. Tim tôi đập thình thịch. Tôi rón rén vào, đập vỡ cái vỏ ốc, ôm chầm lấy cô:

– Con ơi, đừng đi đâu nữa, ở với mẹ nhé!

Cô gái nhìn tôi hồi lâu, đôi mắt ươn ướt, rồi khẽ gật đầu. Từ hôm ấy, đi đồng về, tôi không phải lủi thủi thổi lửa một mình nữa.

Bây giờ nhà tôi đã có tiếng cười. Mảnh vỏ ốc to nhất, tôi nhặt cất vào hộp. Thỉnh thoảng giở ra, tôi nghĩ: may mà hôm ấy tôi chọn thương con ốc thay vì đem bán nó.

Chiều hôm ấy tôi đi săn về, ngang qua căn nhà nhỏ của bà cụ ở bìa rừng thì nghe tiếng ngáy vọng ra. Ngáy to như sấm, rung cả khung cửa. Tôi chột dạ. Bà cụ đang ốm, người gầy như que củi, làm sao ngáy được như thế?

Tôi đẩy cửa bước vào. Trên giường bà cụ là một con sói to tướng, bụng phình căng, đang ngủ say sưa, mồm còn há hốc. Tôi giơ súng lên định bắn. Rồi tôi khựng lại: bà cụ đâu? Biết đâu con quỷ này đã nuốt chửng bà vào bụng. Tôi hạ súng, rút cây kéo, rạch nhẹ bụng sói. Mới mấy đường kéo, tôi đã thấy một chiếc khăn đỏ thấp thoáng. Một cô bé nhảy ra, run rẩy kêu lên rằng trong bụng sói tối quá. Tiếp theo là bà cụ, còn thở yếu nhưng vẫn sống.

Tôi đoán được chuyện từ đầu khi cô bé vừa khóc vừa kể. Mọi người trong làng gọi em là Khăn Đỏ, vì đi đâu em cũng quàng trên vai một chiếc khăn đỏ. Sáng nay mẹ em gói bánh bảo mang sang biếu bà, dặn đi thẳng đường lớn, đừng la cà vào rừng. Vậy mà thấy hoa đẹp, bướm bay, em rẽ vào lối nhỏ. Một con sói ra chặn đường, giọng ngọt như mật, hỏi em đi đâu. Em thật thà kể hết, cả chỗ nhà bà lẫn cách mở cửa. Sói bảo em cứ thong thả hái hoa, rồi chạy tắt đến trước, nuốt chửng bà cụ, đội mũ bà, nằm trùm chăn. Khăn Đỏ tới, thấy bà khác lạ, hỏi sao tai bà dài thế, mắt bà to thế, miệng bà rộng thế. Em vừa hỏi tới cái miệng, sói đã nhảy xổ ra nuốt luôn em.

Nghe xong, tôi bảo Khăn Đỏ đi nhặt những hòn đá to ngoài sân. Chúng tôi nhét đá đầy bụng sói rồi khâu lại. Sói tỉnh dậy, định nhảy khỏi giường bỏ chạy, nhưng bụng nặng trĩu, khuỵu xuống rồi chết hẳn.

Bà cụ ăn bánh cháu mang tới, khỏe ra trông thấy. Khăn Đỏ ôm bà, hứa từ nay đi đâu cũng nghe lời mẹ. Còn tôi, từ hôm ấy, gặp đứa trẻ nào đi qua bìa rừng tôi cũng dừng lại dặn một câu: người lạ có hỏi đường về nhà, đừng bao giờ chỉ.

Ta không biết nói dối. Đó vừa là phép màu, vừa là lời nguyền của ta, một chiếc gương treo trên tường phòng hoàng hậu. Ai hỏi, ta trả lời đúng điều ta thấy. Cũng vì không biết nói dối mà ta đã đẩy một cô bé vào bao nhiêu hiểm nguy.

Bà chủ của ta là hoàng hậu mới, vợ kế của nhà vua. Bà đẹp, nhưng không chịu nổi khi có người đẹp hơn. Sáng nào bà cũng soi ta mà hỏi ai là người đẹp nhất xứ, và ta đáp là bà. Rồi cô công chúa con hoàng hậu cũ lớn lên, làn da trắng như tuyết, đôi môi đỏ thắm, mái tóc đen nhánh, tên là Bạch Tuyết. Năm cô lên bảy, một hôm hoàng hậu hỏi, ta buộc phải nói: Bạch Tuyết còn đẹp hơn bà gấp nghìn lần. Mặt bà tái xanh. Ta biết điều chẳng lành sắp đến.

Bà gọi một người thợ săn, ra lệnh đưa cô bé vào rừng sâu rồi giết. Người thợ săn thương cô, tha cho cô chạy trốn, giết một con lợn rừng non mang về làm tin. Hoàng hậu yên tâm lắm, đến hỏi ta. Ta lại phải nói thật: ở bên kia bảy dãy núi, trong nhà bảy chú lùn, Bạch Tuyết vẫn đẹp nhất. Ta nhìn thấy cô qua mặt kính của mình, đang nấu bếp, dọn giường cho bảy chú lùn làm nghề đào quặng, những người tốt bụng đã cho cô ở lại.

Ba lần hoàng hậu cải trang thành bà già, vượt bảy dãy núi tìm đến. Lần đầu mụ thắt dây áo siết chặt khiến cô ngã lịm, các chú lùn về cắt dây kịp. Lần thứ hai là chiếc lược tẩm độc, các chú lùn rút lược ra, cô tỉnh lại. Lần nào mụ về hỏi, ta cũng nói thật, và lần nào mụ cũng nghĩ ra cách độc hơn. Lần thứ ba, mụ làm một quả táo chỉ có nửa má hồng là có độc. Bạch Tuyết vừa cắn đã ngã xuống. Đêm ấy, khi mụ hỏi, ta đã phải đáp rằng mụ đẹp nhất. Đó là câu trả lời đau đớn nhất đời ta.

Bảy chú lùn không nỡ chôn cô xuống đất, đặt cô vào chiếc quan tài bằng kính trên núi. Cô nằm đó rất lâu mà vẫn như đang ngủ. Một hoàng tử đi lạc qua, xin mang quan tài về. Người hầu khiêng vấp phải bụi cây, chiếc quan tài xóc mạnh, mẩu táo độc mắc trong cổ cô bật ra. Bạch Tuyết mở mắt, sống lại. Hoàng tử cưới cô làm vợ.

Hoàng hậu được mời đến dự đám cưới. Trước khi đi, mụ đứng trước ta hỏi câu cũ, và lần này ta đáp: nàng dâu mới đẹp hơn bà gấp nghìn lần. Mụ đến đám cưới, từ đó ta không còn thấy mụ soi gương nữa, vì cái ác của mụ đã bị trừng phạt ngay tại đó. Ta vẫn treo trên tường, vẫn chỉ biết nói thật. Có điều, giờ ta hiểu: sự thật không có lỗi, lỗi là ở người chỉ muốn nghe sự thật về sắc đẹp của mình.

Ở bậc cửa túp lều bên bờ biển có một cái máng lợn bằng gỗ, sứt một miếng to ở đầu. Cái máng ấy chính là tôi. Tôi kể chuyện này vì tôi được thấy cả lúc mở đầu lẫn lúc kết thúc.

Ông lão chủ tôi đi đánh cá, bà vợ ở nhà kéo sợi. Hôm ấy ông về tay không mà mặt mày rạng rỡ: kéo lưới đến lần thứ ba, ông được một con cá vàng biết nói, nó xin tha, ông thả nó về biển, không xin một thứ gì. Mụ vợ nghe xong thì quát ầm lên, chỉ vào tôi: đồ ngốc, ít ra cũng phải xin cái máng mới chứ, máng cũ sứt mẻ thế kia!

Thế là tôi bị đẩy vào góc. Một cái máng mới tinh, thơm mùi gỗ, nằm vào chỗ của tôi. Tôi tưởng mụ đã vừa lòng. Nào ngờ hôm sau mụ đòi nhà rộng. Có nhà rồi, mụ muốn được làm bà nhất phẩm. Thành bà nhất phẩm rồi, mụ đòi làm nữ hoàng. Lần nào ông lão cũng lủi thủi ra biển, lần nào trở về mặt ông cũng tái hơn. Ông kể biển mỗi lần một khác: lúc đầu gợn sóng êm, rồi nổi sóng, rồi sóng dữ, rồi mù mịt. Tôi nằm trong xó kho, nghe mà sợ thay cho ông.

Đến lần cuối cùng, mụ đòi được làm Long Vương, ngồi trị vì cả biển, bắt cá vàng hầu hạ. Ông lão ra biển lần ấy thì giông tố nổi lên ầm ầm. Cá vàng không nói một lời, lặn mất.

Ông về đến nơi thì cung điện đã biến mất. Tôi thấy mình nằm lại ở bậc cửa, cạnh túp lều rách nát như xưa. Mụ vợ ngồi ở đó, nhìn tôi, tôi nhìn mụ. Vết sứt trên đầu tôi vẫn nguyên chỗ cũ. Chẳng có gì thay đổi, chỉ có mụ là đã đi một vòng rất xa để quay về đúng chỗ này.

Boong! Tiếng chuông đầu tiên của nửa đêm vang lên, và cô chủ của tôi bỏ chạy. Cô chạy nhanh đến mức một chân hẫng đi, tôi tuột khỏi gót cô, nằm chỏng chơ trên bậc thềm cung điện. Người ta quen gọi tôi là chiếc giày thủy tinh, còn bản dịch xưa của ông Nguyễn Văn Vĩnh lại gọi tôi là chiếc giầy lót da sóc. Tên gì cũng được, miễn các bạn nhớ tôi là chiếc giày đã ở lại.

Cô chủ tôi là Lọ Lem. Cha cô lấy vợ kế, bà dì ghẻ cùng hai cô con gái bắt cô rửa bát, lau cầu thang, dọn phòng, tối đến ngủ trên gác xép. Xong việc, cô hay ngồi trong góc lò sưởi, người lấm tro, nên mới có cái tên ấy.

Hoàng tử mở hội khiêu vũ. Hai cô chị diện áo mới đi, Lọ Lem đứng ở cửa nhìn theo rồi khóc. Bà tiên đỡ đầu hiện ra. Bà chạm đũa phép vào quả bí, quả bí hóa cỗ xe mạ vàng; sáu con chuột nhắt thành sáu con ngựa; một con chuột cống râu rậm thành bác đánh xe; sáu con thằn lằn sau thùng tưới thành sáu người hầu. Bộ áo rách của cô thành áo gấm thêu vàng. Rồi bà trao cho cô đôi giày, tức là tôi và chị tôi. Bà dặn đi dặn lại: phải về trước nửa đêm.

Tối thứ nhất, cô nhớ lời, về lúc mười một giờ ba khắc. Tối thứ hai, hoàng tử cứ ở bên cô trò chuyện, cô vui quá quên cả giờ. Đến khi chuông điểm mười hai tiếng, cô mới giật mình chạy, để tôi lại trên thềm. Hoàng tử nhặt tôi lên, ngắm mãi không thôi.

Mấy hôm sau, tôi được đặt trên chiếc gối nhung, theo sứ giả đi khắp nơi. Nhà nào có con gái cũng ra ướm thử. Đến nhà Lọ Lem, hai cô chị nong mãi, kéo mãi, chân vẫn không lọt. Lọ Lem đứng ở góc nhà, cười xin được thử. Hai chị cười phá lên. Sứ giả nhìn cô rồi bảo lệnh trên là ai cũng phải được thử. Chân cô vừa đặt vào, tôi ôm khít lấy như chưa từng rời. Cô rút từ túi áo ra chị của tôi, đi nốt vào chân kia. Bà tiên hiện ra, chạm đũa phép, cô lại lộng lẫy như đêm hội.

Hai cô chị quỳ xuống xin tha những ngày tệ bạc. Lọ Lem đỡ hai chị dậy, bảo xin quên chuyện cũ. Chị em tôi lại thành một đôi, nằm yên trên đôi chân ấy. Tôi nghĩ bước chân đẹp nhất cô từng đi là lúc cúi xuống đỡ hai người chị, mà bước ấy thì chẳng cần đến giày.