Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Vấn đề cơ bản của triết học là gì? Hai mặt, ví dụ và cách ghi nhớ

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·9 phút đọc
Nội dung chính
  • Vấn đề cơ bản của triết học theo Ăngghen
  • Vì sao lại gọi là cơ bản?
  • Hai mặt của vấn đề và những câu trả lời
  • Đừng nhầm vấn đề cơ bản với phương pháp biện chứng

Vấn đề cơ bản của triết học là mối quan hệ giữa tư duy với tồn tại; sách tiếng Việt thường viết gọn thành quan hệ vật chất – ý thức. Ph. Ăngghen là người gọi tên vấn đề này. Nó gồm hai mặt: bên nào là gốc, bên nào phụ thuộc; và trí óc con người có với tới được thế giới hay không. Đó cũng là đáp án cho câu ôn thi “vấn đề cơ bản của triết học có mấy mặt”.

Nghĩa ngắn Mối quan hệ giữa ý thức (tư duy, tinh thần) và vật chất (tồn tại, tự nhiên)
Người nêu Ph. Ăngghen, trong tác phẩm về L. Phoiơbắc in năm 1886
Gồm Mặt bản thể luận và mặt nhận thức luận
Thường gặp ở Học phần Triết học Mác – Lênin ở đại học; sách Giáo dục công dân 10 chương trình cũ
vấn đề cơ bản của triết học là gì
vấn đề cơ bản của triết học là gì? Quan hệ giữa vật chất và ý thức

Vấn đề cơ bản của triết học theo Ăngghen

Năm 1886, Ăngghen viết tác phẩm thường được dịch là Lútvích Phoiơbắc và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức. Ở chương hai, ông cho rằng vấn đề lớn nhất của mọi triết học, nhất là triết học thời cận đại, là quan hệ giữa tư duy với tồn tại. Ông còn lần ngược nguồn gốc câu hỏi về rất xa, tới thời con người mới bắt đầu nghĩ rằng có một “linh hồn” tách được khỏi thân xác.

Hai chữ trong định nghĩa cần hiểu cho rộng. Tư duy ở đây đứng thay cho mọi thứ thuộc tinh thần: ý thức, cảm giác, ý niệm, kể cả “tinh thần thế giới” mà một số nhà triết học tin là có. Tồn tại đứng thay cho thế giới vật chất, tự nhiên. Vì vậy, sách tiếng Việt hay viết gọn thành “quan hệ giữa vật chất và ý thức”. Muốn ôn lại chính khái niệm ở vế sau, có bài ý thức theo nghĩa thường và nghĩa triết học.

Vì sao lại gọi là cơ bản?

Gọi là cơ bản không phải vì câu hỏi này khó nhất, mà vì nó nằm ở móng nhà. Giáo trình thường nêu ba lý do:

  1. Không né được. Hễ bàn về thế giới, về con người hay về tri thức, một học thuyết đã ngầm chọn một câu trả lời: thế giới tự nó có sẵn, hay do một tinh thần nào đó sinh ra.
  2. Làm tiêu chí chia trường phái. Trả lời mặt thứ nhất thế nào thì học thuyết đứng về phía duy vật hay duy tâm; đây là đường chia lớn nhất trong lịch sử triết học theo cách nhìn của giáo trình.
  3. Kéo theo các câu hỏi khác. Quan niệm về chân lý, về con người, về xã hội đều được dựng trên lời đáp ấy. Ai tin ý thức quyết định tất cả sẽ giải thích lịch sử khác hẳn người tin điều kiện vật chất là gốc.

Cần nói thêm cho đủ: cách đặt vấn đề này là của truyền thống triết học Mác – Lênin, được dạy chính thức ở Việt Nam. Nhiều trường phái phương Tây thế kỷ 20, như triết học phân tích hay chủ nghĩa hiện sinh, chọn những câu hỏi khác làm trung tâm. Bài nhập môn chữ philosophia và các nhánh triết học có phác qua bức tranh rộng hơn đó.

Hai mặt của vấn đề và những câu trả lời

Mặt thứ nhất: vật chất hay ý thức có trước

Đây là mặt bản thể luận. Có ba hướng trả lời chính.

  • Chủ nghĩa duy vật: vật chất là cái gốc, có sẵn từ đầu; ý thức xuất hiện về sau và phụ thuộc vào nó. Các nhà triết học Hy Lạp cổ tìm “chất đầu tiên” của thế giới trong nước, lửa hay nguyên tử đã đi theo hướng này ở dạng mộc mạc.
  • Chủ nghĩa duy tâm: ý thức có trước và sinh ra vật chất. Duy tâm chủ quan coi sự vật là phức hợp cảm giác của con người; Béccơli là ví dụ hay được nhắc. Duy tâm khách quan đặt một tinh thần tồn tại bên ngoài con người lên trước, như “ý niệm tuyệt đối” của Hêghen.
  • Nhị nguyên luận: vật chất và ý thức là hai bản nguyên ngang nhau, song song tồn tại, không bên nào đẻ ra bên nào. Đềcáctơ thường được xếp vào nhóm này.

Duy vật và duy tâm, vì chỉ thừa nhận một bản nguyên, đều được gọi là nhất nguyên luận.

Mặt thứ hai: con người có biết được thế giới không

Đây là mặt nhận thức luận. Phần lớn các nhà triết học, cả duy vật lẫn duy tâm, đều trả lời là có, nhưng hiểu khác nhau: bên duy vật coi hiểu biết là hình ảnh mà bộ óc người ghi lại từ thế giới bên ngoài; một số nhà duy tâm coi đó là tinh thần tự nhận thức chính nó. Ngược lại, thuyết bất khả tri phủ nhận việc ta chạm được tới bản chất thật của sự vật; Ăngghen nêu tên Hium và Cantơ ở phía này. Đứng gần đó là hoài nghi luận, nghi ngờ khả năng đạt tới tri thức chắc chắn.

Đừng nhầm vấn đề cơ bản với phương pháp biện chứng

Khái niệm Trả lời câu hỏi Các lập trường
Vấn đề cơ bản của triết học Bên nào là gốc? Trí óc có hiểu thấu thế giới không? Duy vật / duy tâm / nhị nguyên; khả tri / bất khả tri
Phương pháp tư duy Xem sự vật trong vận động, liên hệ hay tách rời, đứng yên? Biện chứng / siêu hình
Thế giới quan Toàn bộ quan niệm của một người về thế giới và chỗ đứng của mình Thần thoại, tôn giáo, triết học

Lỗi hay gặp trong bài kiểm tra là ghép “duy vật” với “biện chứng” như thể là một cặp đối lập. Thực ra đó là hai trục khác nhau: có duy vật siêu hình, có duy tâm biện chứng (Hêghen là ví dụ kinh điển). Cặp đối lập của biện chứng là siêu hình, được bàn trong bài phép biện chứng và lối nhìn siêu hình.

Một mẹo nhớ mà nhiều sinh viên dùng: mặt thứ nhất hỏi “cái gì sinh ra cái gì”, mặt thứ hai hỏi “cái đầu có với tới được thế giới không”. Viết đủ hai câu hỏi ấy và gắn mỗi câu với các lập trường tương ứng là đã nắm được phần lõi của câu trả lời.

Vấn đề cơ bản của triết học trong giờ ôn thi

Vấn đề cơ bản của triết học có mấy mặt?

Có hai mặt. Mặt bản thể luận hỏi vật chất và ý thức, bên nào là gốc và chi phối bên kia. Mặt nhận thức luận hỏi con người có đủ sức hiểu đúng thế giới xung quanh mình không.

Ai là người nêu ra vấn đề cơ bản của triết học?

Ph. Ăngghen, trong tác phẩm về L. Phoiơbắc và sự kết thúc của triết học cổ điển Đức, in năm 1886. Câu hỏi thì đã có từ lâu, nhưng chính ông gọi tên và đặt nó làm vấn đề trung tâm.

Vì sao gọi là vấn đề cơ bản của triết học?

Vì không trường phái nào tránh được nó, dù trả lời công khai hay ngầm định; vì lời đáp là tiêu chí chia các trường phái duy vật, duy tâm; và vì nó quyết định cách giải quyết các vấn đề triết học khác.

Lấy ví dụ về hai cách trả lời mặt thứ nhất?

Nhà duy vật sẽ nói ý nghĩ của con người là sản phẩm của bộ óc, một dạng vật chất có tổ chức cao. Nhà duy tâm chủ quan sẽ nói cái bàn chỉ tồn tại vì có người nhìn thấy, sờ thấy nó.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5