Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Siêu hình là gì? Chữ 超形, siêu hình học và khác biện chứng ra sao?

Cập nhật 06/02/2025·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Siêu hình: cái nằm trên hình thể
  • Từ thế giới siêu hình đến cái nhìn siêu hình
  • Siêu hình, siêu nhiên, trừu tượng, biện chứng
  • Siêu hình trong sách triết và trong lời nói thường

Siêu hình là thuộc về những gì vượt ra ngoài hình thể, ngoài thế giới vật chất mà giác quan chạm tới được. Từ này có hai chỗ dùng chính: chỉ thế giới siêu hình (cái vô hình, khó kiểm chứng) và chỉ phương pháp siêu hình, tức lối nhìn sự vật tách rời, đứng yên, trái với cách nhìn biện chứng. Siêu hình học là tên tiếng Việt của ngành triết học metaphysics.

Nghĩa ngắn Vượt ra ngoài hình thể, ngoài thế giới vật chất; hoặc cách nhìn cô lập, tĩnh tại
Gốc từ Hán Việt 超形: siêu (vượt qua) + hình (hình thể)
Loại từ Tính từ (thế giới siêu hình, quan điểm siêu hình)
Từ cùng họ Siêu hình học (metaphysics), hữu hình, vô hình
siêu hình là gì
siêu hình là gì? Vượt ra ngoài hình thể vật chất

Siêu hình: cái nằm trên hình thể

Chữ siêu (超) là vượt qua, nhảy qua, gặp trong siêu việt, siêu thoát, cao siêu. Chữ hình (形) là hình dáng, thể chất, thứ mắt thấy tay sờ được. Siêu hình vì thế là “vượt lên trên hình thể”. Đặt cạnh nó là cặp hữu hình (có hình) và vô hình (không có hình); bài chữ hữu hình 有形 và tài sản hữu hình nói kĩ về vế còn lại.

Ý “trên hình thể” không mới. Thiên Hệ từ thượng của Kinh Dịch có câu: 形而上者謂之道,形而下者謂之器, đọc là “hình nhi thượng giả vị chi đạo, hình nhi hạ giả vị chi khí”. Đại ý: cái ở trên hình thể gọi là đạo, cái ở dưới hình thể gọi là khí (đồ vật). Người Trung Quốc và người Nhật dịch metaphysics bằng chính cụm 形而上學 lấy từ câu này. Tiếng Việt chọn cách gọi gọn hơn: siêu hình học, viết bằng chữ Hán là 超形學.

Còn bản thân chữ metaphysics thì có một gốc khá bất ngờ. Aristotle không hề dùng từ này; ông gọi phần học vấn ấy là “triết học thứ nhất”. Khoảng hai thế kỉ sau, khi sắp xếp di cảo của ông, một người biên tập (thường được cho là Andronikos thành Rhodos) xếp tập sách ấy sau tập Vật lí học và gọi nó là ta meta ta physika, nghĩa là “những gì đến sau vật lí”. Cái tên đặt theo thứ tự trên kệ sách về sau lại được hiểu là “vượt lên trên tự nhiên”, khớp lạ lùng với chữ siêu của người Việt.

Từ thế giới siêu hình đến cái nhìn siêu hình

Trong từ điển tiếng Việt, siêu hình có mấy nét nghĩa tách khá xa nhau:

  1. Không có hình thể, vượt ra ngoài thế giới vật chất. Ví dụ: thế giới siêu hình; những câu hỏi siêu hình về cái chết và linh hồn.
  2. Thuộc về phương pháp siêu hình, lối tư duy xem xét sự vật trong trạng thái cô lập, tách rời, đứng yên, không thấy mâu thuẫn bên trong nó. Ví dụ: quan điểm siêu hình.
  3. Phiến diện, một chiều, nghĩa chê suy ra từ nét thứ hai. Ví dụ: cách đánh giá học sinh chỉ qua một bài kiểm tra là quá siêu hình.

Nét thứ hai và thứ ba là thứ học sinh, sinh viên hay gặp trong giờ triết học, nơi phương pháp siêu hình luôn được đặt đối diện phương pháp biện chứng. Người nhìn siêu hình thấy cây mà không thấy rừng, thấy một người hôm nay mà quên người ấy đã thay đổi thế nào qua năm tháng. Cách nhìn ngược lại được giải thích ở bài chữ biện chứng 辯證 trong sách triết.

Trong lời nói thường, “chuyện siêu hình” lại hay dùng cho chuyện tâm linh, ma quỷ, những điều không kiểm chứng được. Cách dùng này nằm ở nét thứ nhất và thường mang ý dè dặt, không khẳng định cũng không bác bỏ.

Siêu hình, siêu nhiên, trừu tượng, biện chứng

Từ Trọng tâm Ví dụ
Siêu hình Không có hình thể, ngoài tầm giác quan; hoặc cách nhìn cô lập, tĩnh tại Thời gian, nhân quả là câu hỏi siêu hình
Siêu nhiên Vượt ra ngoài quy luật tự nhiên, như phép màu, thần linh Truyện cổ tích có nhiều yếu tố siêu nhiên
Trừu tượng Được rút ra bằng tư duy, không gắn với một vật cụ thể “Lòng tốt” là danh từ trừu tượng
Biện chứng Nhìn sự vật trong liên hệ và vận động (trái nghĩa với nét 2 của siêu hình) Đánh giá một người qua cả quá trình
Hữu hình Có hình thể, thấy được, sờ được (trái nghĩa với nét 1) Tài sản hữu hình như nhà, xe

Siêu hình và siêu nhiên hay bị dùng lẫn vì cùng chữ siêu. Khác nhau ở chỗ: siêu nhiên nói về sự kiện trái quy luật tự nhiên (ông Bụt hiện lên), còn siêu hình rộng hơn, bao cả những khái niệm hoàn toàn bình thường nhưng không có hình thể, như con số, thời gian, cái đẹp. Một nhà toán học hỏi “con số có tồn tại thật không” là đang hỏi một câu siêu hình, dù chẳng có gì ma quái trong đó.

Siêu hình học là một nhánh lớn của triết học, cạnh nhận thức luận, đạo đức học, logic học; sơ đồ các nhánh có trong bài các nhánh lớn của môn triết và chữ philosophia. Gặp chữ “siêu hình” trong một bài văn, hãy nhìn câu xung quanh: nếu nó đứng cạnh “biện chứng” thì gần như chắc chắn đó là nghĩa phương pháp, không phải chuyện ma.

Siêu hình trong sách triết và trong lời nói thường

Siêu hình học là gì?

Là ngành triết học bàn về những đặc điểm chung nhất của thực tại: tồn tại là gì, không gian và thời gian, nhân quả, quan hệ giữa tinh thần và vật chất. Tên tiếng Anh là metaphysics, Aristotle gọi là triết học thứ nhất.

Phương pháp siêu hình là gì?

Là lối tư duy xem xét sự vật tách rời khỏi các mối liên hệ, coi nó đứng yên, không thấy sự thay đổi và mâu thuẫn bên trong. Trong sách triết, phương pháp này được đặt đối lập với phương pháp biện chứng.

Thế giới siêu hình có phải là thế giới tâm linh không?

Trong lời nói thường, nhiều người dùng hai cụm này gần như một. Nhưng “siêu hình” rộng hơn: nó chỉ mọi thứ không có hình thể, gồm cả những khái niệm như thời gian hay con số, chứ không riêng chuyện thần linh, ma quỷ.

Siêu hình tiếng Anh là gì?

Tính từ là metaphysical, ngành học là metaphysics. Với nghĩa “phiến diện, một chiều”, tiếng Anh thường diễn đạt bằng one-sided hoặc static view tùy văn cảnh.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5