Đoạn văn ghi lại cảm nghĩ về một bài thơ tự do – Dàn ý + 12 đoạn văn mẫu hay nhất (lớp 8)

Có những bài thơ tôi nhớ bằng một màu, và Lá đỏ của Nguyễn Đình Thi là bài thơ màu đỏ ấy: đọc xong, lòng tôi vừa ấm lên vừa lặng đi. Bài thơ viết năm 1974, ghi lại cuộc gặp rất ngắn giữa đoàn quân ra trận và cô gái tiền phương trên một chặng đường Trường Sơn cao, gió lộng. Giữa cánh rừng lạ, lá đỏ ào ào, cô gái hiện ra với vai áo bạc màu, khẩu súng trường trên vai. Tôi dừng lâu nhất ở câu “Em đứng bên đường như quê hương”. Chỉ một phép so sánh mà cả hậu phương như bước ra đứng tiễn người lính, đi ngang qua cô là đi ngang qua làng mình, mẹ mình. Thơ tự do giúp nhà thơ làm điều đó rất nhẹ nhàng: dòng thơ ngắn, có dòng sáu tiếng, có dòng rút còn ba, bốn tiếng, vần chỗ có chỗ không, nên cuộc gặp lướt qua nhanh như một cái ngoảnh đầu, không kịp nói gì nhiều. Bài thơ khép lại bằng lời chào và lời hẹn gặp nhau giữa Sài Gòn, gọn như một cái bắt tay. Gấp sách lại, tôi vẫn thấy màu lá ấy, không phải màu của lửa đạn mà là màu của niềm tin rằng ngày gặp lại đã rất gần.

Bác Thắng nhà bên từng đi bộ đội, mỗi lần nghe tôi đọc bài ở hiên, bác hay bảo lính không quen nói dài. Đọc Đồng chí của Chính Hữu, tôi mới hiểu câu ấy, và thương những người lính trong bài theo một cách rất lặng lẽ. Đoạn đầu, người lính kể về quê anh nơi nước mặn đồng chua, còn làng mình thì đất cày lên sỏi đá, hai con người xa lạ gặp nhau trong đội ngũ rồi thành tri kỉ. Những dòng thơ ở đây khá dài, đi chậm như lời tâm sự bên bếp lửa. Bỗng có một dòng chỉ gồm hai tiếng, đứng riêng, kèm dấu chấm than: Đồng chí. Tôi đọc chậm lại ở chỗ ấy, vì cả đoạn phía trên như dồn về hai tiếng này, giống hai người đã đi một quãng rất dài mới gọi được tên nhau. Thơ tự do cho Chính Hữu quyền ngắt dòng như vậy; nếu dòng nào cũng phải đủ bảy, tám chữ, tiếng gọi kia sẽ lẫn vào câu và mất hết sức nặng. Phần sau, những chiếc áo rách, mảnh quần vá, đôi chân trần, cơn sốt rét được kể thật thà, không một lời than, rồi tay tìm nắm lấy bàn tay. Hình ảnh cuối bài là đêm rừng sương muối, hai người đứng cạnh nhau chờ giặc, và “Đầu súng trăng treo”. Bốn chữ ngắn như một tấm ảnh chụp vội: khẩu súng của chiến tranh và vầng trăng của bình yên ở cùng một chỗ. Hôm ấy tôi đọc dòng thơ đó cho bác Thắng nghe, bác không nói gì, chỉ gật đầu, và tôi nghĩ thế là đủ.

Lần đầu đọc dòng mở đầu Bài thơ về tiểu đội xe không kính, tôi đếm thử và được mười tiếng: “Không có kính không phải vì xe không có kính”. Câu ấy dài, hơi lủng củng, nghe như một anh lính đang cãi lại người vừa hỏi vặn, và chính vì thế mà tôi bật cười rồi thích luôn cả bài thơ của Phạm Tiến Duật. Nhà thơ không cố làm cho câu chữ êm tai. Ông để dòng bảy tiếng, tám tiếng, có khi mười tiếng chen nhau, giữ nguyên những tiếng nói thường như ừ thì, chưa cần, nghĩa là, nên đọc lên cứ như đang nghe các anh lái xe kể chuyện ở trạm nghỉ. Bụi phủ trắng tóc thì cười, mưa xối ướt áo thì bảo cứ lái thêm trăm cây số là khô, mặt lấm thì nhìn nhau cười ha ha. Gian khổ được kể bằng giọng coi thường nó, và tôi thấy đó là một kiểu dũng cảm rất trẻ. Đến khổ cuối, chiếc xe bị lột dần từng thứ: mất kính, mất đèn, mất cả mui, thùng xe trầy xước, vậy mà vẫn chạy, vì trong xe còn một trái tim. Nhờ thơ tự do không ép vần, phép liệt kê ấy trải ra như con đường bị bom cày xới, rồi dừng lại ở một hình ảnh rất gọn. Nếu viết thành những câu đều đặn, chắc bài thơ sẽ ngoan hơn nhưng mất đi cái ngang tàng làm nên các anh. Lần sau ngồi xe khách qua đoạn đèo nào xóc, tôi đoán mình sẽ nhớ tới chiếc xe trần trụi ấy và chẳng còn gì để kêu ca.

Tôi chưa từng gặp bài thơ nào biến một hố bom thành nơi đẹp đẽ như Khoảng trời, hố bom của Lâm Thị Mỹ Dạ. Bài thơ viết năm 1972, mở ra bằng giọng kể như cổ tích: có một cô gái làm nhiệm vụ mở đường, đêm ấy đã đốt lửa dụ máy bay địch về phía mình để đoàn xe kịp ra trận, và em ngã xuống. Những dòng thơ lúc dài lúc ngắn; khi kể việc em làm, câu thơ kéo dài như một hơi thở gấp, khi nói đến nơi em nằm, câu thơ chỉ còn vài tiếng, như giọng người kể nghẹn lại. Rồi nhà thơ nhìn hố bom và thấy trong đó cả một khoảng trời: thân thể em thành mây, tâm hồn em thành những vì sao. Đọc đến đây, tôi không còn thấy sợ cái chết nữa, chỉ thấy thương và biết ơn. Mỗi lần đi trên một con đường phẳng lì, tôi lại nghĩ tới những cô gái không ai biết mặt ấy.

Trong Quê hương của Giang Nam có một tiếng cười cứ trở đi trở lại, và chính tiếng cười khúc khích ấy làm tôi đọc xong mà lặng người. Bài thơ kể chuyện một đời người qua ba lần gặp gỡ. Thuở đi học, cậu bé trốn học đuổi bướm bị mẹ bắt được, cô bé nhà bên đứng nhìn mà cười. Lúc kháng chiến, cô bé đã thành du kích, gặp anh giữa đường hành quân vẫn cười như cũ. Ngày hòa bình trở về, cô thẹn thùng đứng nép sau cửa, hỏi chuyện chồng con thì lại cười. Ba lần cười, mỗi lần một tuổi, như ba tấm ảnh trong cùng một cuốn album. Thể thơ tự do để Giang Nam kể chuyện thật tự nhiên: có dòng dài như câu nói, có dòng chỉ ba bốn tiếng, lại có những lời chen trong ngoặc đơn như (có ai ngờ!), nghe như người kể không giữ được lòng mà buột miệng. Rồi tin dữ đến: giặc đã giết em vì em theo du kích. Câu thơ ngắn lại, nhịp chùng xuống, đau như có ai cắt ngang. Khổ cuối đặt hai chữ xưa và nay cạnh nhau: xưa yêu quê vì chim, vì bướm, vì những trận đòn trốn học; nay yêu quê vì trong từng nắm đất “Có một phần xương thịt của em tôi”. Tôi hiểu ra quê hương không chỉ là nơi mình lớn lên mà còn là nơi những người mình thương đã nằm lại. Thế nhưng điều tôi nhớ lâu nhất sau khi gấp sách vẫn là tiếng cười của cô bé, có lẽ vì nhà thơ đã cố ý để tiếng cười ấy sống lâu hơn cái chết.

Tối nào nhà tôi cũng vang lên một bài hát ru, vì em An Nhiên mới tám tháng tuổi, và chính những tối ấy giúp tôi hiểu Con cò của Chế Lan Viên hơn mọi lời giảng. Bài thơ mượn con cò của ca dao để nói về lời ru và tấm lòng người mẹ. Lúc đầu, đứa con còn nằm trên tay, chưa biết con cò là gì, chỉ có cánh cò bay qua tiếng mẹ hát; rồi con lớn lên, đến trường, làm thi sĩ, cánh cò vẫn bay theo; cuối cùng, dù con ở gần hay ở xa, cò vẫn tìm con. Điều làm tôi thích là hình thức bài thơ cũng đung đưa như chiếc võng. Có dòng dài tám tiếng, có dòng chỉ hai tiếng; những câu ca dao được chen vào giữa như mẹ đang ngân dở một câu hát; những tiếng ngủ yên, lớn lên được nhắc ba lần liền, chậm và đều như tay mẹ đẩy nôi. Thơ tự do cho phép nhà thơ đi theo nhịp ru ấy chứ không theo một khuôn chữ cố định. Ở khổ cuối, giữa những dòng ngắn bỗng có một câu dài và chắc nịch: “Con dù lớn vẫn là con của mẹ”. Đọc tới đó, tôi quay sang nhìn mẹ đang vỗ lưng em, rồi nghĩ tới chính mình đã mười bốn tuổi, cao hơn mẹ nửa cái đầu mà mẹ vẫn để phần cơm đợi tôi đi học thêm về. Hóa ra lời ru không dừng lại khi đứa trẻ biết đi, nó chỉ đổi thành những việc nhỏ như thế. Tối nay, khi mẹ ru em, tôi sẽ ngồi nghe hết bài thay vì đeo tai nghe như mọi lần.

Bố tôi không bao giờ dặn dò bằng những câu to tát, bố chỉ bảo đi đâu thì nhớ đường về. Có lẽ vì thế mà người cha trong Nói với con của Y Phương với tôi rất gần, dù ông là người Tày ở miền núi còn bố tôi bán phở dưới phố. Bài thơ là lời cha nói khi con đã đủ lớn để nghe: con lớn lên từ tình thương của cha mẹ, từ những người đồng mình đan lờ, ken câu hát vào vách nhà, và con phải sống sao cho xứng với họ. Tôi thích cách nhà thơ không dùng chữ trừu tượng mà đổi mọi điều thành vật cụ thể: nỗi buồn thì đo bằng chiều cao, chí lớn thì đo bằng chiều xa, sống thì như dòng sông, dòng suối vượt thác ghềnh. Câu “Người đồng mình thô sơ da thịt” nói cái vẻ bên ngoài, câu tiếp theo lập tức lật lại để khẳng định chẳng mấy ai nhỏ bé. Dòng thơ dài ngắn không đều, có dòng chỉ hai tiếng lên đường, như người cha dừng lại nhìn con rồi mới nói tiếp. Nhờ thể thơ tự do, lời dặn nghe như tiếng nói thật chứ không như bài học thuộc lòng. Tối qua tôi đọc bài thơ cho bố nghe, bố cười bảo người miền núi nói hay hơn bố nhiều. Tôi không nghĩ vậy, vì câu nhớ đường về của bố cũng là một câu thơ.

Mùa hè ở nhà bà ngoại, tôi từng đứng dưới giàn bí nhìn những quả bí treo lủng lẳng mà chẳng nghĩ gì, cho đến khi đọc Mẹ và quả của Nguyễn Khoa Điềm. Nhà thơ nhận ra một điều rất lạ: con người từ tay mẹ thì lớn lên, còn quả bí, quả bầu lại lớn xuống, mang hình những giọt mồ hôi rơi vào lòng mẹ. Hai chữ lớn xuống làm tôi dừng lại khá lâu, vì nó vừa đúng dáng quả treo, vừa gợi bao nhọc nhằn mẹ đổ vào mảnh vườn. Các dòng thơ bảy, tám tiếng đan nhau, vần đặt tự nhiên, giọng như người con đang ngồi nhẩm lại đời mẹ. Khổ cuối, đứa con tự nhận mình cũng là một thứ quả mẹ trồng và sợ có ngày tay mẹ đã mỏi mà mình vẫn còn non xanh. Nỗi sợ ấy khiến tôi nghĩ tới bà ngoại, năm nay đã ngoài bảy mươi, chiều nào cũng cặm cụi tưới giàn bí.

Bách, bạn cùng bàn của tôi, đi học thêm về muộn và kể đã thấy cô lao công quét đường ở đầu ngõ lúc gần mười giờ đêm. Nghe xong, tôi tìm đọc lại Tiếng chổi tre của Tố Hữu, bài thơ tôi biết từ hồi tiểu học mà đến giờ mới thấy hết cái hay. Bài thơ viết về người chị lao công lặng lẽ quét đường giữa đêm hè lúc lũ ve cũng đã ngủ, giữa đêm đông gió rét, khi cả thành phố đã yên giấc. Điều đặc biệt nằm ở cách ngắt dòng. Tố Hữu chặt câu thơ thành những dòng rất ngắn, nhiều dòng chỉ hai ba tiếng, như từng nhát chổi đưa đi rồi kéo về. Đọc to lên, tôi nghe được cả tiếng chổi xao xác dưới hàng me và khoảng lặng của con đường lúc nửa đêm. Nếu viết thành những câu dài đều nhau, bài thơ sẽ chỉ là một lời kể, còn ở đây nó thành một bản nhạc lấy tiếng chổi làm nhịp. Nhà thơ còn so sánh chị cứng cỏi như sắt, như đồng, rồi cuối bài nhắn em nhỏ hãy nhớ tiếng chổi tre và giữ cho đường phố sạch. Lời nhắn rất giản dị, nhưng đặt sau những dòng thơ tả công việc thầm lặng ấy, nó có sức nặng thật sự. Sáng hôm sau, tôi và Bách đến trường sớm hơn mười phút, nhặt mấy vỏ hộp sữa ai bỏ lại trước cổng. Không ai bảo chúng tôi làm thế, chỉ là tiếng chổi trong bài thơ cứ vang trong đầu mãi.

Chị Gấm, chị họ tôi, đang học lớp mười hai, để quên cuốn sách Ngữ văn ở nhà tôi, và tôi đã đọc Bài thơ của một người yêu nước mình của Trần Vàng Sao trong một buổi chiều mưa. Bài thơ không có vần đẹp, không có hai dòng nào đều nhau, đọc lên giống người ta đang nói chuyện. Thế mà tôi đọc mãi không dừng được. Người viết kể những thứ rất nhỏ ở quê: mùi rơm rạ phơi khô, đàn chim sẻ ngoài sân, một tiếng còi tàu, người mẹ góa chồng thức khuya dậy sớm buôn bán. Kể xong một vòng, ông lại quay về điệp khúc bắt đầu bằng hai chữ tôi yêu, như người đi xa cứ ngoái lại nhìn. Câu tôi nhớ nhất là “Tôi yêu đất nước này áo rách”. Tôi chưa bao giờ nghĩ người ta có thể yêu một đất nước cả trong lúc nó nghèo, nhưng ở đây, hai chữ áo rách không làm đất nước xấu đi mà làm tình yêu thật hơn, giống như ta vẫn thương mẹ cả khi mẹ mặc áo vá. Thơ tự do hợp với giọng kể ấy: dòng dài như liệt kê mãi không hết, dòng ngắn như một tiếng thở, có khi một ý bị ngắt sang dòng dưới như căn nhà dột mà gió cứ lùa qua. Đóng sách lại, tôi nghĩ tình yêu đất nước hóa ra bắt đầu từ những thứ mình nhìn thấy mỗi sáng. Khi chị Gấm quay lại lấy sách, tôi xin chị chép giúp cả bài vào cuốn sổ của mình.

Một buổi sáng đầu thu, đạp xe qua con phố có hàng sấu rụng lá, tôi chợt hiểu vì sao Đất nước của Nguyễn Đình Thi lại mở đầu bằng mùa thu. Phần đầu bài thơ là mùa thu Hà Nội năm xưa, có hương cốm mới, có hơi may trên những dãy phố dài và những người ra đi không ngoảnh lại. Ở đó, câu thơ dài và trầm, ngân lên như một tiếng thở nuối tiếc. Rồi giọng thơ chuyển hẳn: mùa thu nay đã khác, người đứng giữa núi đồi chiến khu nghe rừng tre reo trong gió mà lòng vui. Câu thơ hẹp lại, rắn lại, nhịp nhanh như bước chân đi. Phần giữa là những hình ảnh đau thương đặt sát nhau, đồng quê rướm máu, hàng dây thép gai, những đêm hành quân bỗng nhớ đôi mắt người yêu, để rồi bùng lên căm giận. Tôi thấy thơ tự do giống một dòng sông có khúc êm có khúc xiết: lòng người tha thiết thì dòng thơ dài ra, căm hờn thì câu thơ gãy gọn, vui sướng thì nhịp thơ dồn dập như tiếng reo. Nếu bắt dòng nào cũng phải đủ một số chữ như nhau, khó mà chứa được cả nỗi nhớ, nỗi đau lẫn niềm reo vui trong cùng một bài. Đến cuối, đất nước hiện lên như một con người vừa rũ bùn đứng dậy, cả thân mình sáng lòa. Hình ảnh ấy khiến tôi nghĩ tới những người nông dân quần áo còn lấm mà mắt sáng rỡ trong mấy bức ảnh đen trắng ở bảo tàng. Tôi tự hào vì đất nước mình từng được nhìn bằng một đôi mắt vừa thiết tha vừa kiêu hãnh như thế, và rất muốn một lần đọc to bài thơ này giữa sân trường vào sáng khai giảng.

Nói thật, lần đầu đọc Đàn ghi ta của Lor-ca của Thanh Thảo, tôi không hiểu hết, nhưng tôi nghe được nó. Bài thơ viết về Lor-ca, nhà thơ, người nghệ sĩ Tây Ban Nha bị sát hại, và người viết không kể lại cái chết bằng một câu chuyện mạch lạc mà bằng những mảnh hình ảnh rời: tiếng đàn tan thành bọt nước, chiếc áo choàng đỏ gắt về sau bê bết đỏ, vầng trăng chếnh choáng, người nghệ sĩ bị dẫn đi như kẻ mộng du. Lạ nhất là cách trình bày. Phần lớn các dòng không viết hoa, không có dấu chấm, có dòng chỉ là tiếng li-la lặp lại ba lần như ngón tay gảy lên dây đàn. Dòng thơ chỗ thì tràn sang dòng dưới, chỗ lại bỏ lửng, khiến tôi có cảm giác một bản nhạc đang bị cắt ngang giữa chừng, đúng như cuộc đời người nghệ sĩ ấy. Lúc ấy tôi mới hiểu thơ tự do không chỉ là được viết dài ngắn tùy ý; nhà thơ còn có thể dùng chính hình dáng của dòng thơ để kể chuyện. Tôi vẫn chưa giải thích được mọi hình ảnh trong bài, nhưng tiếng đàn ấy thì cứ vang trong đầu tôi suốt buổi chiều hôm đó.