Sự giàu đẹp của tiếng Việt của Đặng Thai Mai là văn bản nghị luận quen thuộc: từng học ở Bài 21 sách Ngữ văn 7 tập hai chương trình cũ và hiện được dùng làm ngữ liệu phần Tự đánh giá cuối Bài 8 sách Ngữ văn 7 tập hai Cánh diều. Bài viết tổng hợp nội dung, tiểu sử tác giả, xuất xứ, bố cục, luận điểm, giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy. Các bài học khác của khối 7 có tại chuyên mục Ngữ văn lớp 7.
Nội dung văn bản Sự giàu đẹp của tiếng Việt
Mở đầu, tác giả khẳng định người Việt có quyền tự hào về tiếng nói của mình và nêu nhận định trung tâm: tiếng Việt là một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay. Ông giải thích: đẹp vì hài hòa về âm hưởng, thanh điệu, uyển chuyển trong cách đặt câu; hay vì diễn đạt được mọi tình cảm, tư tưởng, theo kịp đời sống văn hóa của người Việt qua mọi thời kì.
Phần tiếp theo chứng minh từng ý. Về cái đẹp, tác giả dẫn cảm nhận của khách nước ngoài khi nghe người Việt nói, ý kiến của người thông thạo tiếng ta, rồi phân tích hệ thống nguyên âm, phụ âm, thanh điệu phong phú. Về cái hay, ông chỉ ra từ vựng không ngừng tăng lên, ngữ pháp ngày càng uyển chuyển, chính xác, và khẳng định cấu tạo của tiếng Việt là bằng chứng cho sức sống bền bỉ của dân tộc.
Văn bản còn được bảo hộ bản quyền; bài chỉ trích vài câu ngắn để minh họa.
Thông tin tác giả Đặng Thai Mai
Đặng Thai Mai sinh ngày 25 tháng 12 năm 1902 tại làng Lương Điền, xã Thanh Xuân, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, mất ngày 25 tháng 9 năm 1984. Trước Cách mạng tháng Tám, ông dạy học, tham gia hoạt động cách mạng, viết báo và nghiên cứu văn học.
Sau Cách mạng, ông đảm nhận nhiều cương vị quan trọng: Bộ trưởng Bộ Giáo dục trong Chính phủ đầu tiên (1946), Viện trưởng Viện Văn học (1959 – 1976), đồng thời là người lãnh đạo nhiều hội văn hóa, văn nghệ. Ông để lại nhiều công trình khảo cứu về văn chương Việt Nam và Trung Hoa, tiêu biểu là Văn thơ cách mạng Việt Nam đầu thế kỉ XX, Trên đường học tập và nghiên cứu.
Năm 1996, Đặng Thai Mai được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh. Văn nghị luận của ông chặt chẽ, uyên bác mà vẫn giàu cảm xúc.
Thông tin tác phẩm Sự giàu đẹp của tiếng Việt
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi thường gặp khi học văn bản.
Xuất xứ
Văn bản là phần đầu của bài nghiên cứu “Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân tộc”, in lần đầu năm 1967, sau được đưa vào tuyển tập của tác giả. Tên bài do người biên soạn sách giáo khoa đặt.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản nghị luận (bàn về một vấn đề ngôn ngữ, văn hóa).
- Phương thức biểu đạt: nghị luận, chủ yếu là giải thích kết hợp chứng minh và bình luận.
Bố cục Sự giàu đẹp của tiếng Việt có mấy phần?
- Phần 1 (từ đầu đến “qua các thời kì lịch sử”): nêu và giải thích nhận định chung.
- Phần 2 (phần sau): chứng minh tiếng Việt vừa đẹp vừa giàu, phong phú.
Trong sách Cánh diều, đoạn trích được đánh số thành các phần (1), (2), (3) để đặt câu hỏi; phần (3) nói về cấu tạo của tiếng Việt như một bằng chứng của sức sống dân tộc.
Luận điểm chính
- Tiếng Việt đẹp: nhiều nhạc tính, âm thanh hài hòa, thanh điệu phong phú.
- Tiếng Việt hay: giàu từ vựng, uyển chuyển, chính xác về ngữ pháp, đủ sức diễn đạt mọi tình cảm, tư tưởng.
- Sự giàu đẹp ấy là biểu hiện của sức sống dân tộc.
Giá trị nội dung
- Làm sáng tỏ vẻ đẹp và sự giàu có của tiếng Việt ở cả ba mặt: âm thanh, vốn từ và cách đặt câu.
- Khơi dậy niềm tự hào về tiếng mẹ đẻ và ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
Giá trị nghệ thuật
- Lập luận chặt chẽ: nêu nhận định, giải thích, chứng minh.
- Dẫn chứng khái quát, bao quát nhiều mặt; kết hợp ý kiến người nước ngoài với phân tích khoa học.
- Câu văn dài, nhiều thành phần nhưng mạch lạc; dùng thuật ngữ chính xác.
Sơ đồ tư duy Sự giàu đẹp của tiếng Việt
Sơ đồ dưới đây giúp em ôn tập nhanh.
Ghi nhớ nhanh khi làm bài đọc hiểu
Khi văn bản xuất hiện trong đề đọc hiểu, em cần phân biệt rõ: ý kiến (tiếng Việt đẹp và hay), lí lẽ (những câu giải thích, chuyển ý) và bằng chứng (nhận xét của người nước ngoài, đặc điểm ngữ âm, sự phát triển của vốn từ). Văn bản thuộc kiểu nghị luận; mục đích chính là ca ngợi và làm sáng tỏ vẻ giàu đẹp của tiếng Việt, từ đó khơi dậy ý thức giữ gìn tiếng mẹ đẻ.
Lời kết
Sự giàu đẹp của tiếng Việt là văn bản nghị luận mẫu mực về tiếng mẹ đẻ. Khi ôn, em cần nhớ xuất xứ, nhận định trung tâm: tiếng Việt vừa đẹp vừa hay, các chứng cứ về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và nghệ thuật lập luận chặt chẽ của Đặng Thai Mai.
Xem thêm: