Soạn bài Tinh thần yêu nước của nhân dân ta – Ngữ văn 7 Cánh diều (trang 37–39)

Trả lời: Phần 1 làm nhiệm vụ mở bài: nêu thẳng vấn đề cần bàn – người Việt yêu nước tha thiết, và tình cảm ấy là truyền thống đáng quý – rồi nói khái quát sức mạnh của truyền thống ấy mỗi khi đất nước bị xâm lược. Đây là luận điểm chung để hai phần sau triển khai.

Trả lời: Dãy tên Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung gợi lại cả một chiều dài lịch sử chống ngoại xâm. Những tên tuổi ai cũng biết ấy là bằng chứng tiêu biểu, đáng tin, khiến lời khẳng định ở phần 1 trở nên thuyết phục; đồng thời khơi lên niềm tự hào và ý thức noi gương ở người nghe.

Trả lời:

Trả lời: Phần 3 so sánh tinh thần yêu nước với “các thứ của quý”: có lúc phô bày rõ ràng, có lúc cất kín. Từ đó, tác giả nêu nhiệm vụ của mọi người: phải giải thích, tuyên truyền, rồi tổ chức và lãnh đạo để lòng yêu nước của ai cũng được thể hiện thành hành động cụ thể, phục vụ kháng chiến.

Trả lời:

• Văn bản bàn về tình yêu đất nước của người Việt – một truyền thống đáng quý – và nhiệm vụ phát huy truyền thống ấy trong cuộc kháng chiến.
• Câu khái quát vấn đề là câu mở đầu: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước.” Câu liền sau nói rõ đây là truyền thống đáng quý, bổ sung cho luận điểm.

Trả lời:

• Phần 1 (từ đầu đến “lũ cướp nước”): nêu vấn đề – yêu nước là truyền thống đáng quý, và hễ đất nước có giặc thì tình cảm ấy hóa thành sức mạnh lớn lao.
• Phần 2 (tiếp theo đến “lòng nồng nàn yêu nước”): chứng minh truyền thống ấy bằng các trang sử chống giặc ngoại xâm và bằng những việc làm của mọi tầng lớp nhân dân trong kháng chiến chống Pháp.
• Phần 3 (còn lại): so sánh lòng yêu nước với của quý, từ đó nêu nhiệm vụ làm cho tinh thần ấy được thể hiện thành việc làm cụ thể.

Trả lời: Ý kiến chung của bài: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước.” Ngoài cặp lí lẽ – bằng chứng đã có trong mẫu (những cuộc chiến đấu lớn trong lịch sử – thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung), có thể dẫn thêm:

Trả lời:

• a) Trình tự: bằng chứng đi theo thời gian, từ quá khứ đến hiện tại – trước hết là các anh hùng các thời đại trước, sau đó là đồng bào trong cuộc kháng chiến đang diễn ra. Ở phần hiện tại, các bằng chứng lại được xếp theo từng nhóm: lứa tuổi, nơi ở, rồi đến công việc (tiền tuyến – hậu phương, chiến đấu – sản xuất).
• b) Tác dụng: các cặp “Từ… đến…” nối nhau dồn dập, mỗi cặp nối hai đầu của một phạm vi (già – trẻ, trong nước – ngoài nước, miền ngược – miền xuôi, tiền tuyến – hậu phương). Nhờ vậy, tác giả cho thấy lòng yêu nước có mặt ở mọi người, mọi nơi, mọi việc; câu văn có nhịp mạnh, giàu sức lôi cuốn, làm lời khẳng định thêm vững chắc.

Trả lời:

• Mục đích: khẳng định người Việt vốn giàu lòng yêu nước, khích lệ niềm tự hào, đồng thời kêu gọi phát huy lòng yêu nước bằng hành động thiết thực để kháng chiến thắng lợi.
• Cách làm sáng tỏ: lí lẽ ngắn gọn, rõ ràng; bằng chứng vừa tiêu biểu (những anh hùng ai cũng biết) vừa phong phú, gần gũi (việc làm của người dân thường lúc bấy giờ). Người nghe vừa tin vào lời khẳng định, vừa thấy chính mình có thể làm được những việc tương tự. Hình ảnh so sánh ở phần cuối giúp lời kêu gọi dễ hiểu, dễ nhớ.

Trả lời:

• Chọn vấn đề: nên chọn vấn đề có ý nghĩa, gắn với đời sống và đúng lúc người đọc cần.
• Bố cục: rõ ba phần – nêu vấn đề, chứng minh, kết lại bằng lời đề xuất hoặc kêu gọi.
• Bằng chứng: chọn bằng chứng xác thực, tiêu biểu, được nhiều người biết; sắp xếp theo một trình tự hợp lí (thời gian, phạm vi).
• Diễn đạt: câu văn mạch lạc; có thể dùng phép liệt kê, các cấu trúc lặp như “Từ… đến…”, hình ảnh so sánh để tăng sức thuyết phục; giọng văn vừa chặt chẽ vừa truyền cảm.