Soạn bài Nước Đại Việt ta (Nguyễn Trãi) – Ngữ văn 8 Cánh diều

Trả lời: Hai dòng đầu nêu tư tưởng nhân nghĩa. “Yên dân” là làm cho dân được sống yên ổn, no ấm; “trừ bạo” là diệt trừ kẻ tàn bạo gây hại cho dân, ở đây là giặc Minh xâm lược. “Quân điếu phạt” là đội quân đi đánh kẻ có tội để cứu giúp dân. Như vậy, theo Nguyễn Trãi, nhân nghĩa gắn liền với việc chăm lo cho nhân dân và chống giặc ngoại xâm.

Trả lời: Nước Đại Việt có đủ các yếu tố của một quốc gia độc lập: truyền thống văn hiến từ xa xưa; cương vực riêng (“Núi sông bờ cõi đã chia”); phong tục riêng, khác với phương Bắc; lịch sử riêng với các triều đại Triệu, Đinh, Lý, Trần ngang hàng với Hán, Đường, Tống, Nguyên; chủ quyền riêng, vua ta cũng xưng đế như vua phương Bắc; và thời nào cũng có người tài giỏi.

Trả lời: Phần (2), từ “Vậy nên” đến hết, dẫn ra những thất bại của kẻ thù phương Bắc (Lưu Cung, Triệu Tiết, Toa Đô, Ô Mã) để chứng minh rằng: mọi hành động xâm lược nước Đại Việt, đi ngược lại nhân nghĩa và chân lí độc lập, đều phải chuốc lấy thất bại; đó là sự thật đã được lịch sử ghi nhận.

Trong hai dòng đầu của văn bản Nước Đại Việt ta, tác giả đã nêu lên tư tưởng gì? Diễn đạt nội dung của tư tưởng đó bằng 2 – 3 câu văn.

Trả lời: Hai dòng đầu nêu tư tưởng nhân nghĩa với cốt lõi là yên dân, trừ bạo. Theo Nguyễn Trãi, việc nhân nghĩa trước hết là làm cho nhân dân được sống yên ổn, hạnh phúc; muốn vậy phải tiêu diệt kẻ tàn bạo, mà kẻ tàn bạo lớn nhất lúc ấy là giặc Minh xâm lược. Tư tưởng nhân nghĩa vì thế gắn liền với lòng yêu nước, thương dân và chính nghĩa của cuộc kháng chiến.

Đại cáo bình Ngô được coi là một bản Tuyên ngôn Độc lập. Những nội dung nào trong đoạn trích Nước Đại Việt ta thể hiện điều đó?

Trả lời:

• Khẳng định nước Đại Việt có truyền thống văn hiến từ lâu, đây là yếu tố văn hóa làm nên bản sắc dân tộc.
• Khẳng định lãnh thổ riêng: núi sông bờ cõi đã phân chia rõ ràng.
• Khẳng định phong tục tập quán riêng, khác với phương Bắc.
• Khẳng định lịch sử và chủ quyền riêng: các triều đại Triệu, Đinh, Lý, Trần xây nền độc lập, sánh vai cùng các triều đại phương Bắc, mỗi nước một hoàng đế.
• Khẳng định truyền thống nhân tài: thời nào cũng có anh hùng hào kiệt.
• Khẳng định kẻ xâm lược đều thất bại, có chứng cứ lịch sử rõ ràng.

Những nội dung ấy cho thấy một cách nhìn đầy đủ, nhiều mặt về quốc gia, dân tộc và khẳng định chủ quyền không thể xâm phạm của Đại Việt, vì thế đoạn trích mang ý nghĩa như một bản tuyên ngôn độc lập.

Xác định luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng của văn bản.

Trả lời:

Chỉ ra và phân tích tác dụng của phép so sánh, phép đối, cách sử dụng câu văn biền ngẫu có trong đoạn trích.

Trả lời:

• Phép so sánh, đối sánh: đặt các triều đại Triệu, Đinh, Lý, Trần của ta ngang hàng với Hán, Đường, Tống, Nguyên của phương Bắc, khẳng định vị thế bình đẳng, ngang tầm của Đại Việt; cách gọi “xưng đế” cho thấy vua nước ta cũng là hoàng đế, không phải chư hầu.
• Phép đối: các cặp câu đối nhau chặt chẽ như “Lưu Cung tham công nên thất bại” – “Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong”, “Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô” – “Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã” làm nổi bật sự thất bại tất yếu của kẻ thù và chiến công hiển hách của ta.
• Câu văn biền ngẫu: các vế câu sóng đôi, cân xứng về số chữ, ý nghĩa và thanh điệu, tạo nhịp điệu trang trọng, hùng hồn, dễ nhớ, phù hợp với tính chất tuyên bố của thể cáo.

⇒ Các biện pháp nghệ thuật làm tăng tính thuyết phục, khẳng định đanh thép chủ quyền dân tộc và niềm tự hào về truyền thống lịch sử.

Đoạn trích Nước Đại Việt ta giúp em hiểu thêm những gì về Nguyễn Trãi và cách viết văn nghị luận của ông?

Trả lời:

• Về Nguyễn Trãi: ông là người có tư tưởng nhân nghĩa sâu sắc, luôn đặt nhân dân ở vị trí trung tâm; có lòng yêu nước, tự hào dân tộc mãnh liệt; có tầm nhìn của một nhà chính trị lớn khi xác định đầy đủ những yếu tố làm nên một quốc gia, dân tộc.
• Về cách viết văn nghị luận: lập luận chặt chẽ, đi từ tư tưởng chung (nhân nghĩa) đến chân lí cụ thể (độc lập) rồi đến bằng chứng lịch sử; lí lẽ sắc bén, bằng chứng xác thực; câu văn biền ngẫu cân xứng, giọng văn hùng hồn, đanh thép mà vẫn trang trọng.

Dựa vào nội dung đoạn trích, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 10 – 12 dòng) để trả lời câu hỏi: Nước Đại Việt ta là một quốc gia như thế nào?

Trả lời (đoạn văn tham khảo):

Qua đoạn trích Nước Đại Việt ta, Nguyễn Trãi cho thấy Đại Việt là một quốc gia độc lập, có chủ quyền và có bản sắc riêng. Trước hết, đó là đất nước có truyền thống văn hóa từ xa xưa, được hun đúc qua bao thế hệ. Đại Việt có lãnh thổ riêng với núi sông bờ cõi rõ ràng, có phong tục tập quán khác hẳn phương Bắc. Đất nước ta cũng có lịch sử riêng, trải qua các triều đại Triệu, Đinh, Lý, Trần, sánh ngang với những triều đại hùng mạnh của Trung Hoa; vua nước ta cũng xưng đế, làm chủ một phương. Dù có lúc mạnh, lúc yếu, nhưng đời nào Đại Việt cũng có những bậc hào kiệt. Chính vì vậy, kẻ nào cậy mạnh sang xâm lược đều chuốc lấy thất bại, như Lưu Cung, Triệu Tiết, Toa Đô, Ô Mã. Đại Việt vì thế là một quốc gia đáng tự hào, mà mỗi người dân hôm nay đều có trách nhiệm gìn giữ và xây dựng.