Tóm tắt Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi) ngắn gọn, đầy đủ – 8 mẫu hay nhất

Mở đầu bài cáo, Nguyễn Trãi nêu tư tưởng nhân nghĩa “yên dân”, “trừ bạo” và khẳng định Đại Việt là một quốc gia độc lập có văn hiến, lãnh thổ, phong tục, lịch sử riêng. Tiếp đó, ông tố cáo tội ác tày trời của giặc Minh đối với nhân dân. Bài cáo kể lại cuộc khởi nghĩa Lam Sơn từ những ngày đầu gian khổ đến khi đại thắng, buộc giặc phải rút về nước. Cuối cùng, Nguyễn Trãi trịnh trọng tuyên bố nền độc lập, mở ra kỉ nguyên thái bình cho đất nước.

Cuối năm 1427, khi quân Minh bị đánh bại hoàn toàn, Nguyễn Trãi thay Lê Lợi viết bài cáo tuyên bố với toàn dân. Bài cáo khẳng định việc nhân nghĩa là để yên dân, đánh giặc là để trừ bạo; nước Đại Việt vốn có nền văn hiến lâu đời, có bờ cõi, phong tục riêng, có các triều đại ngang hàng với phương Bắc, và kẻ xâm lược nào cũng chuốc lấy thất bại. Nhân họ Hồ mất lòng dân, giặc Minh sang cướp nước, tàn sát, bóc lột dân ta đến cùng cực. Lê Lợi dấy nghĩa ở Lam Sơn trong cảnh thiếu người, thiếu lương, nhưng nhờ ý chí và sự đoàn kết của toàn dân, nghĩa quân lần lượt thắng lớn, tiêu diệt viện binh, buộc giặc xin hàng; ta tha chết và cấp thuyền, ngựa cho chúng về nước. Từ đây, đất nước bước vào thời kì độc lập, thái bình lâu dài.

• Phần 1 – Nêu luận đề chính nghĩa: tư tưởng nhân nghĩa là yên dân, trừ bạo; nước Đại Việt có văn hiến, lãnh thổ, phong tục, lịch sử, hào kiệt riêng; những kẻ xâm lược trước đây đều thất bại.
• Phần 2 – Vạch rõ tội ác của giặc Minh: lợi dụng họ Hồ để cướp nước; tàn sát dân lành; đặt thuế khóa nặng nề, bắt phu phen, vơ vét sản vật, phá hoại cả môi trường sống; tội ác không thể dung tha.
• Phần 3 – Lược thuật cuộc khởi nghĩa Lam Sơn: buổi đầu thiếu nhân tài, lương thực, quân lực nhưng chủ tướng quyết tâm, toàn dân đoàn kết; giai đoạn phản công liên tiếp thắng lớn, tiêu diệt viện binh Liễu Thăng, Mộc Thạnh; giặc đầu hàng và được tha về nước.
• Phần 4 – Tuyên bố độc lập: xã tắc vững bền, giang sơn đổi mới, nền thái bình muôn thuở; nhắc bài học lịch sử và niềm tin vào tương lai.

Luận đề: nhân nghĩa gắn với độc lập dân tộc – đánh giặc là để yên dân, và Đại Việt là một quốc gia có chủ quyền.

Luận điểm 1: chân lí về sự tồn tại độc lập của Đại Việt, chứng minh bằng văn hiến, bờ cõi, phong tục, các triều đại và những thất bại của kẻ xâm lược trong quá khứ.

Luận điểm 2: giặc Minh là kẻ phi nghĩa: cướp nước bằng thủ đoạn lừa bịp, gây tội ác diệt chủng, bóc lột và hủy hoại cuộc sống của nhân dân.

Luận điểm 3: nghĩa quân Lam Sơn chiến đấu vì nhân nghĩa nên chiến thắng: vượt qua gian khổ nhờ ý chí và lòng dân, dùng “đại nghĩa” thắng “hung tàn”, kết thúc chiến tranh bằng chính sách khoan hồng.

Kết luận: độc lập được khẳng định vững chắc, đất nước bước vào kỉ nguyên mới. Cách sắp xếp đi từ nguyên lí – thực tế – kết quả khiến bài cáo có sức thuyết phục không thể bác bỏ.

Bài cáo mở đầu bằng lời khẳng định: việc nhân nghĩa cốt là làm cho dân được yên, quân điếu phạt trước hết phải trừ kẻ tàn bạo. Nước Đại Việt từ lâu đã có nền văn hiến, núi sông bờ cõi đã phân chia, phong tục Bắc Nam khác biệt; các triều Triệu, Đinh, Lý, Trần dựng nền độc lập, xưng đế ngang hàng với Hán, Đường, Tống, Nguyên. Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau nhưng đời nào cũng có hào kiệt, vì thế Lưu Cung, Triệu Tiết, Toa Đô, Ô Mã đều chuốc lấy thất bại.

Thế rồi nhân lúc nhà Hồ chính sự phiền hà, lòng dân oán hận, giặc Minh thừa cơ xâm lược, bọn gian tà bán nước cầu vinh. Suốt hai mươi năm, chúng tàn sát dân lành, lừa dối trăm họ, đánh thuế nặng nề, ép người xuống biển mò ngọc, vào rừng đãi vàng, bắt chim trả, bẫy hươu đen, phá hại cả cây cỏ côn trùng, bắt dân phục dịch không ngơi. Tội ác ấy trời đất không dung, thần người đều căm giận.

Lê Lợi dấy nghĩa ở Lam Sơn, mang mối thù không đội trời chung với giặc, nhiều năm đau lòng nhức óc, nếm mật nằm gai. Buổi đầu nghĩa quân gặp muôn vàn khó khăn: nhân tài hiếm, người giúp việc ít, có lúc hết lương, quân không đủ một đội. Nhưng nhờ ý chí vượt khó và sự đoàn kết một lòng của tướng sĩ, nhân dân, nghĩa quân lấy yếu chống mạnh, lấy ít địch nhiều. Từ Bồ Đằng, Trà Lân, quân ta tiến ra Bắc, lấy lại Tây Kinh, Đông Đô, thắng lớn ở Ninh Kiều, Tốt Động. Nhà Minh cử viện binh do Liễu Thăng và Mộc Thạnh chỉ huy; quân ta chặn đánh ở Chi Lăng, Mã Yên, Xương Giang, Liễu Thăng bị giết, nhiều tướng giặc tử trận hoặc tự vẫn, Mộc Thạnh tháo chạy. Giặc trong các thành phải đầu hàng; thể theo đức hiếu sinh, ta cấp thuyền, ngựa cho chúng về nước.

Kết thúc bài cáo là lời tuyên bố trang trọng: xã tắc từ đây vững bền, giang sơn đổi mới, nền thái bình muôn thuở được xây dựng, vết nhục ngàn năm rửa sạch. Chiến thắng ấy nhờ trời đất, tổ tiên phù trợ và mở ra kỉ nguyên độc lập cho dân tộc.

Phần thứ ba của bài cáo kể lại cuộc khởi nghĩa theo hai chặng. Chặng đầu là thời kì gian nan: Lê Lợi phất cờ ở Lam Sơn khi giặc đang mạnh, người tài hiếm như sao buổi sớm, lương thực có lúc cạn kiệt, quân lính thưa thớt. Chủ tướng vẫn kiên trì, dốc lòng; nghĩa quân đoàn kết như cha con, được nhân dân khắp nơi hưởng ứng. Chặng sau là thời kì phản công: nghĩa quân thắng liên tiếp ở Bồ Đằng, Trà Lân, giành lại Tây Kinh, Đông Đô, đánh bại giặc ở Ninh Kiều, Tốt Động. Khi vua Minh phái Liễu Thăng, Mộc Thạnh đem quân cứu viện, ta chặn đường tiến quân và cắt đường lương, thắng lớn ở Chi Lăng, Mã Yên, Lạng Giang, Xương Giang. Liễu Thăng tử trận, Mộc Thạnh bỏ chạy, tướng giặc xin hàng. Ta không giết mà mở đường hiếu sinh, cấp thuyền và ngựa cho quân Minh về nước.

Đoạn mở đầu nêu hai tiền đề của cả bài cáo. Thứ nhất là tư tưởng nhân nghĩa: làm việc nhân nghĩa là để yên dân, đem quân đánh giặc là để trừ bạo. Thứ hai là chân lí về chủ quyền: Đại Việt là một nước có văn hiến lâu đời, có lãnh thổ và phong tục riêng, có các triều đại tự chủ ngang hàng với các triều đại phương Bắc, thời nào cũng có người tài giỏi. Để chứng minh, tác giả nhắc lại thất bại của những kẻ xâm lược như Lưu Cung, Triệu Tiết, Toa Đô, Ô Mã – những chứng cứ đã được sử sách ghi lại.

Bình Ngô đại cáo vừa là bản tuyên ngôn độc lập, vừa là bản cáo trạng tội ác giặc Minh, vừa là bản anh hùng ca về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Lấy tư tưởng nhân nghĩa làm nền tảng, Nguyễn Trãi khẳng định chủ quyền của Đại Việt, kết tội kẻ xâm lược phi nghĩa, ca ngợi sức mạnh của lòng dân và chính nghĩa, rồi tuyên bố mở ra thời kì thái bình. Với lập luận chặt chẽ, văn biền ngẫu giàu hình ảnh và cảm xúc, tác phẩm xứng đáng được gọi là “áng thiên cổ hùng văn” và “bản tuyên ngôn độc lập thứ hai” của dân tộc.

Kết luận

Khi tóm tắt Bình Ngô đại cáo, em cần giữ đúng trình tự bốn phần và làm nổi bật sợi chỉ đỏ xuyên suốt là tư tưởng nhân nghĩa gắn với độc lập dân tộc. Với bài kiểm tra ngắn, dùng mẫu 1 hoặc mẫu 3; với câu hỏi về lập luận, mẫu 4 sẽ phù hợp hơn.

Xem thêm:

• Soạn Bình Ngô đại cáo (Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo)
• Đại cáo bình Ngô: tác giả, tác phẩm
• Phân tích Bình Ngô đại cáo
• Tóm tắt Hịch tướng sĩ
• Mở bài Bình Ngô đại cáo hay nhất – 14 mẫu trực tiếp, gián tiếp, theo đề
• Kết bài Bình Ngô đại cáo hay nhất – 13 mẫu ngắn gọn, nâng cao, theo đề