Soạn bài Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long) – Ngữ văn 8 Kết nối tri thức

Đề bài: Nêu suy nghĩ của em về những người đang sống ở nơi xa xôi, hẻo lánh và làm các công việc vất vả, âm thầm.

Trả lời:

Em nghĩ đến người lính đảo ở Trường Sa, các thầy cô “cắm bản” ở vùng cao, người gác hải đăng, nhân viên trạm khí tượng trên núi… Họ thiếu thốn nhiều thứ mà chúng ta ở thành phố coi là bình thường: điện, sóng điện thoại, bạn bè, người thân bên cạnh. Công việc của họ ít người nhìn thấy, ít khi được nhắc tên, vậy mà thiếu họ thì nhiều việc lớn không vận hành được. Em trân trọng sự bền bỉ, lòng tận tụy của những con người ấy và hiểu rằng thành quả mình được hưởng hôm nay có một phần công sức thầm lặng của họ.

Trả lời:

Cảnh hiện ra qua cái nhìn của người đang đi xe lên núi: nắng “đốt cháy rừng cây”, những cây thông nhỏ rung trong nắng như ngón tay bạc, cây tử kinh “nhô cái đầu màu hoa cà” giữa màu xanh của rừng, còn mây thì cuộn tròn lăn trên vòm lá rồi chui cả vào gầm xe. Chỉ vài nét chấm phá, dùng nhân hóa và so sánh, tác giả vẽ được một Sa Pa rực rỡ, thơ mộng và rất sống động.

Trả lời:

Bác lái xe giới thiệu anh là “một trong những người cô độc nhất thế gian”: hai mươi bảy tuổi, làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu, sống một mình trên đỉnh núi cao 2600 mét. Bác còn kể chuyện bốn năm trước anh từng đặt khúc cây chắn đường để xe dừng lại, chỉ vì “thèm người”. Lời giới thiệu ấy gợi tò mò, khiến ông họa sĩ (và người đọc) chờ đợi cuộc gặp.

Trả lời:

Anh mừng rỡ, cởi mở nhưng cũng hơi luống cuống, “đỏ mặt”. Anh vội chạy về trước để chuẩn bị nước chè, hái tặng cô kĩ sư một bó hoa thật to, nói thẳng niềm vui vì từ Tết đến giờ mới có hai đoàn khách ghé nhà. Anh còn tự phân chia ba mươi phút ít ỏi: năm phút kể việc, hai mươi phút mời khách uống trà và nghe chuyện dưới xuôi. Đó là thái độ hiếu khách, chân thành và chu đáo.

Trả lời:

Anh nói về các chiếc máy trong vườn (thùng đo mưa, máy nhật quang kí, máy đo gió, máy đo chấn động vỏ quả đất), nhiệm vụ “đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất” và việc báo số liệu về trung tâm bốn lần một ngày, gọi là “ốp”. Anh không than vãn mà kể bằng giọng hào hứng; điều gian khổ nhất được anh nói ra rất thật: lần ốp lúc một giờ sáng giữa mưa tuyết, gió rét.

Trả lời:

Ông họa sĩ bối rối vì bất ngờ bắt gặp đúng điều mình vẫn tìm kiếm trong nghề: một con người, một tâm hồn đẹp có thể khơi nguồn sáng tác. Văn bản nói rõ đó là “một nét thôi đủ khẳng định một tâm hồn”, đủ làm nên giá trị của cả chuyến đi. Niềm vui nghề nghiệp đến quá đột ngột khiến ông lúng túng.

Trả lời:

• Trước khi vào nghề, nhìn một ngôi sao xa giữa trời tối, anh nghĩ nó “lẻ loi một mình”; làm nghề rồi, anh không nghĩ thế nữa.
• Anh cho rằng “khi ta làm việc, ta với công việc là đôi”, huống chi việc của mình gắn với bao đồng nghiệp dưới kia.
• Công việc vất vả nhưng nếu không có nó thì anh “buồn đến chết mất”.
• Anh kể niềm hạnh phúc khi biết mình góp phần phát hiện một đám mây khô, giúp không quân ta bắn rơi máy bay Mĩ trên cầu Hàm Rồng.

Những tâm sự ấy cho thấy anh có một quan niệm sống đẹp: tìm thấy niềm vui và ý nghĩa trong chính công việc của mình.

Trả lời:

Ông hiểu hội họa có những giới hạn trước cuộc đời rộng lớn, nhưng vẫn coi ngòi bút như “một quả tim nữa” của mình. Ông trăn trở làm sao để bức chân dung giúp người xem hiểu đúng anh thanh niên, chứ không thấy anh xa vời; làm sao đặt được tấm lòng người vẽ vào bức tranh. Gặp anh là cơ hội hiếm có, nhưng hoàn thành tác phẩm còn là chặng đường dài – và ông chấp nhận thử thách đó.

Trả lời:

Vì chỉ trong ít phút, ông đã xúc động thật sự trước con người này: cởi mở, chân thành, yêu nghề, có những suy nghĩ đúng đắn và sâu sắc. Anh là kiểu người lao động mới mà người nghệ sĩ lâu nay khao khát gặp. Thời gian lại quá ngắn, nên ông muốn ghi lại ngay những nét đầu tiên kẻo cảm hứng trôi qua; bởi vậy tay ông “bất giác” phác họa trong lúc vẫn trò chuyện.

Trả lời:

• Ông họa sĩ: quý mến, lưu luyến; ông nắm chặt tay anh lắc mạnh, hứa chắc chắn sẽ trở lại và xin ở với anh ít hôm.
• Cô kĩ sư: xúc động, biết ơn; cô bắt tay anh “cẩn trọng, rõ ràng” và nhìn thẳng vào mắt anh như người biết sẽ không còn gặp lại.

Cả hai đều mang theo những điều tốt đẹp từ cuộc gặp ngắn ngủi: người thì thêm cảm hứng sáng tác, người thì thêm vững tin vào con đường mình đã chọn.

Trả lời:

Đề tài của truyện là người lao động bình thường trong công cuộc xây dựng miền Bắc thời kháng chiến chống Mĩ – những người âm thầm làm việc, cống hiến ở nơi xa xôi, tiêu biểu là anh thanh niên ở trạm khí tượng trên đỉnh Yên Sơn.

Đề bài: Tóm tắt tác phẩm và nêu nhận xét về kiểu cốt truyện.

Trả lời:

Tóm tắt: Trên chuyến xe khách lên Lào Cai, bác lái xe dừng xe nửa tiếng ở đỉnh Yên Sơn và giới thiệu với ông họa sĩ già, cô kĩ sư nông nghiệp trẻ một anh thanh niên làm khí tượng sống một mình trên núi. Anh đón khách nồng hậu, tặng cô gái bó hoa, kể về công việc đo đạc và những lần ốp giữa đêm rét. Trong nhà, anh tâm sự quan niệm sống của mình; ông họa sĩ lặng lẽ phác chân dung anh nhưng anh từ chối, giới thiệu những người đáng vẽ hơn: ông kĩ sư vườn rau thụ phấn cho su hào, anh cán bộ nghiên cứu sét mười một năm không rời cơ quan. Hết giờ, anh tặng khách làn trứng ăn đường. Ông họa sĩ hẹn sẽ quay lại, cô gái lưu luyến chia tay.

Nhận xét: Cốt truyện đơn giản, ít sự kiện, không có xung đột gay gắt; truyện được dựng quanh một cuộc gặp gỡ tình cờ trong thời gian rất ngắn. Kiểu cốt truyện ấy giúp tác giả tập trung khắc họa nhân vật qua cái nhìn của nhiều người, đồng thời tạo nên giọng văn nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình.

Đề bài: Nhân vật anh thanh niên được nhà văn miêu tả qua những chi tiết nào (ngoại hình, lời nói, hành động, suy nghĩ, hoàn cảnh sống, công việc, mối quan hệ với các nhân vật khác)? Dựa vào một số chi tiết tiêu biểu, hãy nhận xét về tính cách của nhân vật.

Trả lời:

Nhận xét tính cách: anh thanh niên yêu nghề, có trách nhiệm, tự giác làm việc dù không ai giám sát; cởi mở, hiếu khách, chu đáo; biết tổ chức cuộc sống ngăn nắp, có đời sống tinh thần phong phú (trồng hoa, nuôi gà, đọc sách); khiêm tốn, luôn cho rằng đóng góp của mình là nhỏ bé.

Đề bài: Chân dung nhân vật anh thanh niên hiện ra qua cảm nhận và suy nghĩ của những nhân vật nào? Cách xây dựng nhân vật như vậy có tác dụng gì?

Trả lời:

Anh thanh niên hiện lên qua lời giới thiệu của bác lái xe, qua cái nhìn và suy nghĩ của ông họa sĩ, qua cảm xúc của cô kĩ sư, và qua chính lời tự kể của anh. Cách xây dựng nhiều điểm nhìn như vậy giúp chân dung nhân vật hiện ra khách quan, nhiều chiều; người đọc không chỉ thấy anh làm gì mà còn thấy anh tác động thế nào tới người khác. Nhờ thế, vẻ đẹp của anh có sức thuyết phục mà không cần lời ca ngợi trực tiếp của tác giả.

Đề bài: Tìm một số chi tiết thể hiện cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật ông họa sĩ về con người và nghệ thuật. Trên cơ sở đó, em hãy nhận xét về vai trò của nhân vật này trong tác phẩm.

Trả lời:

• Về con người: ông xúc động mạnh khi thấy anh thanh niên; nhận ra anh là người “đáng yêu thật” nhưng làm ông “nhọc quá” vì gợi bao suy nghĩ; ông hiểu ra nơi tưởng chỉ dành để nghỉ ngơi ấy đang có bao người ngày đêm lo cho đất nước.
• Về nghệ thuật: ông biết nghệ thuật có giới hạn, vẽ là việc khó, nặng nhọc; ông trăn trở làm sao vẽ được người thật mà vẫn gửi được tấm lòng mình vào tranh.

Vai trò: ông họa sĩ là nhân vật quan sát, là “điểm nhìn” chính của truyện. Qua đôi mắt từng trải và tâm hồn nghệ sĩ của ông, vẻ đẹp của anh thanh niên và của thiên nhiên Sa Pa được phát hiện, cảm nhận sâu sắc; đồng thời nhân vật này cũng chuyển tải những suy nghĩ của tác giả về nghệ thuật và lao động.

Đề bài: Những bức tranh thiên nhiên Sa Pa tuyệt đẹp đã góp phần tạo nên chất thơ cho tác phẩm. Hãy chọn một đoạn văn tả cảnh Sa Pa mà em ấn tượng nhất và nêu cảm nhận.

Trả lời:

Em ấn tượng với đoạn cuối truyện, khi ông họa sĩ và cô gái xuống đồi: nắng lúc ấy “đã mạ bạc cả con đèo, đốt cháy rừng cây hừng hực như một bó đuốc lớn”. Câu văn dùng những động từ mạnh và hình ảnh so sánh táo bạo, khiến ánh nắng như có sức nóng và sức sống. Đoạn văn này lặp lại hình ảnh nắng “đốt cháy rừng cây” ở đầu truyện nhưng mạnh mẽ hơn, như một khép mở có chủ ý. Cảnh rực rỡ ấy hòa với bó hoa trên tay cô gái, với niềm vui trong lòng hai người vừa gặp một con người đẹp. Thiên nhiên ở đây không chỉ để ngắm mà còn ngân lên cảm xúc của nhân vật, làm cho truyện ngắn giàu chất thơ.

Trả lời:

Truyện giúp em hiểu rằng giá trị của một con người không nằm ở việc được nhiều người biết đến mà ở chỗ họ làm việc có ích với tất cả tấm lòng. Em học được ở anh thanh niên cách tìm niềm vui trong công việc, cách tự giác, kỉ luật ngay cả khi không ai nhìn thấy, và sự khiêm tốn trước đóng góp của người khác. Truyện cũng nhắc em biết trân trọng những người lao động thầm lặng quanh mình.