Phong cách sáng tác của Tú Xương có sự kết hợp giữa tính hiện thực và giọng thơ trào phúng, chua cay. Dù chỉ sống ba mươi bảy năm (1870 – 1907), ông vẫn để lại dấu ấn riêng, không thể mờ phai trong nền văn học Việt Nam thế kỉ 19, 20.
Tìm hiểu phong cách sáng tác của Tú Xương
Phong cách thơ Tú Xương là sự hòa quyện tinh tế giữa hiện thực sâu sắc và giọng thơ trào phúng độc đáo.
Với việc sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu cùng với giọng thơ châm biếm và mỉa mai sắc bén, thơ Tú Xương vừa là tiếng nói chỉ trích hiện thực xã hội bất công, vừa thể hiện lòng yêu nước và tình cảm sâu sắc với con người. Ông đưa tiếng Việt đời thường, cả khẩu ngữ, vào khuôn thơ Đường luật một cách rất tự nhiên.
Tú Xương có phải là “ông hoàng thơ Nôm trào phúng”?
Trên mạng, Tú Xương hay được gọi là “ông hoàng thơ Nôm trào phúng”. Đây là cách gọi phổ biến nhưng chưa rõ xuất xứ, không thấy trong các công trình nghiên cứu về ông. Lời đánh giá có xuất xứ rõ ràng là của nhà văn Nguyễn Công Hoan: trong bài Thơ Tú Xương đăng tạp chí Văn nghệ tháng 1/1963, ông suy tôn Tú Xương là bậc “thần thơ thánh chữ”.
Dù gọi thế nào, vị trí của Tú Xương trong dòng thơ trào phúng là không thể thay thế. Tác giả Tú Xương sống ở thành Nam đúng những năm Nam Định, rồi cả Bắc Kỳ, rơi vào tay Pháp. Đối tượng tiếng cười của ông rất rộng: quan trường, ông cử ông nghè mới đỗ, me tây, những kẻ chạy chọt làm quan. Cảnh trường thi lẫn lộn trong bài Vịnh khoa thi Hương (còn gọi là Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu) là ví dụ quen thuộc:
Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ,
Ậm ọe quan trường miệng thét loa.
(ảnh tư liệu)
Điều làm tiếng cười của Tú Xương có sức nặng là ông cười cả chính mình. Trong Tự trào, ông vẽ mình là kẻ ăn lương vợ, rượu chè cờ bạc; người cười không tự đặt mình ở chỗ cao hơn. Song song với trào phúng là mạch trữ tình buồn và thương: Thương vợ với hình ảnh bà Tú “quanh năm buôn bán ở mom sông”, Đất Vị Hoàng, Sông lấp nhớ một thành Nam đã đổi khác.
Một số nhận định về thơ Tú Xương
Nhiều nhà văn và nhà thơ đã có những đánh giá sâu sắc về phong cách nghệ thuật của Tú Xương qua các tác phẩm độc đáo của ông:
- Nguyễn Công Hoan, trong bài Thơ Tú Xương (tạp chí Văn nghệ, 1/1963), suy tôn ông là bậc “thần thơ thánh chữ”.
- Nguyễn Tuân, trong bài Thời và thơ Tú Xương (1961), ghi công Tú Xương trong việc xây dựng tiếng nói văn chương Việt Nam.
- Xuân Diệu viết tiểu luận Đọc thơ Tú Xương nhân dịp kỷ niệm một trăm năm ngày sinh nhà thơ (1970).
Lời kết
Phong cách sáng tác của Tú Xương mang nét riêng với những câu từ trào phúng, sắc sảo nhưng vẫn bình dân, sinh động. Ông là một trong những nhà thơ Nôm nổi bật của văn học Việt Nam thế kỉ 19 – 20.
Phần trên có nhắc tới khái niệm bắc kỳ; định nghĩa và ví dụ cụ thể nằm ở bài giải nghĩa riêng.