Lặng lẽ Sa Pa: Tác giả, hoàn cảnh sáng tác, bố cục, sơ đồ

Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long là văn bản đọc thứ hai trong Bài 6 “Chân dung cuộc sống”, sách Ngữ văn 8 Kết nối tri thức (tập 2). Bài viết dưới đây giúp em nắm nhanh những thông tin cần thiết về tác giả, xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác, thể loại, ngôi kể, bố cục, giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện, kèm sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt ngắn để ôn tập.

Nội dung văn bản Lặng lẽ Sa Pa

Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa vẫn còn trong thời hạn bảo hộ quyền tác giả, vì vậy em nên đọc toàn văn đoạn trích trong SGK (trang 15–21). Dưới đây là phần tóm lược theo ba phần của văn bản, kèm vài câu trích tiêu biểu.

Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long) – tác giả, tác phẩm

Phần 1 – Anh thanh niên qua lời bác lái xe. Chiếc xe khách vừa qua Sa Pa thì cảnh núi rừng hiện ra đẹp lạ lùng: nắng len tới đốt cháy rừng cây, mây cuộn tròn lăn trên các vòm lá. Xe dừng nửa tiếng để lấy nước. Bác lái xe kể với ông họa sĩ già và cô kĩ sư trẻ về một anh thanh niên hai mươi bảy tuổi làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh Yên Sơn cao hai nghìn sáu trăm mét. Lời giới thiệu của bác khơi gợi sự tò mò:

“Tôi sắp giới thiệu với bác một trong những người cô độc nhất thế gian. Thế nào bác cũng thích vẽ hắn.”

Bác kể thêm chuyện bốn năm trước, anh mới lên nhận việc, vì “thèm người” quá nên đã đặt khúc cây chắn ngang đường để xe phải dừng lại.

Phần 2 – Cuộc gặp gỡ trên trạm khí tượng. Anh thanh niên chạy xuống, gửi bác lái xe củ tam thất biếu bác gái vừa ốm dậy, nhận cuốn sách bác mua hộ rồi mời khách lên nhà. Anh cắt hoa tặng cô gái, say sưa giới thiệu công việc đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất; kể về cái rét và sự im lặng đáng sợ của lần “ốp” lúc một giờ sáng. Trong căn nhà ba gian gọn gàng, anh tâm sự về niềm vui với công việc, với sách; kể chuyện đám mây khô góp phần giúp không quân ta bắn rơi máy bay Mĩ trên cầu Hàm Rồng. Khi ông họa sĩ phác thảo chân dung mình, anh từ chối và giới thiệu những người “đáng vẽ hơn”: ông kĩ sư vườn rau, đồng chí nghiên cứu sét. Người kể chuyện khép lại đoạn này bằng một câu giàu ý nghĩa:

“Trong cái lặng im của Sa Pa, dưới những dinh thự cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa mà chỉ nghe tên, người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có những con người làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước.”

Phần 3 – Cuộc chia tay. Chỉ còn năm phút, anh thanh niên mang ra làn trứng để khách ăn trưa, trả lại chiếc mùi soa cô gái “bỏ quên”. Ông họa sĩ hứa chắc chắn sẽ trở lại; cô kĩ sư chìa tay cho anh nắm, nhìn thẳng vào mắt anh. Hai người xuống đồi, người ôm bó hoa, người xách làn trứng, giữa lúc nắng đã mạ bạc cả con đèo.

Thông tin tác giả Nguyễn Thành Long

Nguyễn Thành Long (1925 – 1991), bút danh Lưu Quỳnh, quê ở huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam. Ông sinh trong một gia đình viên chức nhỏ; năm 18 tuổi ra Hà Nội học và đã viết cho báo Thanh Nghị (1943).

Sau Cách mạng tháng Tám, ông tham gia hoạt động văn nghệ trong kháng chiến chống Pháp (1946 – 1954) ở Nam Trung Bộ và bắt đầu sự nghiệp viết văn từ đây. Sau năm 1954, ông tập kết ra Bắc, sáng tác và làm công tác biên tập ở các báo, nhà xuất bản; có thời gian tham gia giảng dạy ở Trường Viết văn Nguyễn Du.

Nguyễn Thành Long là cây bút chuyên về truyện ngắn và kí. Văn ông nhẹ nhàng, trong trẻo, giàu chất thơ; ông thường viết về những con người bình thường mà cao đẹp trong đời sống lao động, với cái nhìn trìu mến và lạc quan.

Tác phẩm chính: Ta và chúng nó (truyện ngắn, 1950), Khúc hát của người cán bộ (truyện vừa, 1950), Bát cơm Cụ Hồ (bút kí, 1952), Gió bấc gió nồm (bút kí, 1956), Giữa trong xanh (truyện ngắn, 1972), Lý Sơn mùa tỏi (truyện ngắn, 1980)…

Thông tin tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa

Xuất xứ của truyện Lặng lẽ Sa Pa

Lặng lẽ Sa Pa được in trong tập truyện ngắn Giữa trong xanh (1972). Văn bản trong SGK Ngữ văn 8 Kết nối tri thức là phần trích của truyện.

Hoàn cảnh sáng tác Lặng lẽ Sa Pa

Truyện được viết năm 1970, sau chuyến đi thực tế lên Lào Cai của tác giả. Đây là thời kì miền Bắc vừa xây dựng cuộc sống mới, vừa chống chiến tranh phá hoại và chi viện cho miền Nam; nhiều con người lặng lẽ cống hiến ở những nơi xa xôi đã trở thành cảm hứng cho nhà văn.

Lặng lẽ Sa Pa thuộc thể loại gì?

Lặng lẽ Sa Pa thuộc thể loại truyện ngắn. Truyện có cốt truyện đơn giản, ít sự kiện, giàu chất trữ tình và chất kí.

Phương thức biểu đạt

Phương thức biểu đạt chính là tự sự, kết hợp với miêu tả (cảnh Sa Pa, chân dung nhân vật), biểu cảm và nghị luận (những suy ngẫm của ông họa sĩ về con người và nghệ thuật).

Ngôi kể và điểm nhìn

Truyện được kể theo ngôi thứ ba, nhưng điểm nhìn chủ yếu đặt vào nhân vật ông họa sĩ. Nhờ vậy, anh thanh niên hiện lên qua cảm nhận của người khác, vừa khách quan vừa đậm chất trữ tình.

Nhân vật và tình huống truyện

Nhân vật chính: anh thanh niên hai mươi bảy tuổi làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh Yên Sơn. Tiếng kêu «Trời ơi, chỉ còn có năm phút!» lúc chia tay của anh là ví dụ SGK quen thuộc về nghĩa tường minh và hàm ý.
Nhân vật phụ: ông họa sĩ già, cô kĩ sư nông nghiệp trẻ, bác lái xe; ngoài ra còn những người chỉ được nhắc qua lời kể: ông kĩ sư vườn rau, đồng chí nghiên cứu sét, anh bạn ở trạm Phan-xi-păng.
Tình huống truyện: cuộc gặp gỡ tình cờ, chỉ vỏn vẹn khoảng ba mươi phút, giữa ông họa sĩ, cô kĩ sư với anh thanh niên khi xe dừng lại dưới chân đỉnh Yên Sơn.

Lặng lẽ Sa Pa có mấy phần? Bố cục

Văn bản Lặng lẽ Sa Pa có thể chia làm 3 phần:

Phần 1 (từ đầu đến “Kìa, anh ta kia”): Anh thanh niên qua lời giới thiệu của bác lái xe.
Phần 2 (tiếp theo đến “không có vật gì như thế”): Cuộc gặp gỡ, trò chuyện giữa ông họa sĩ, cô kĩ sư và anh thanh niên.
Phần 3 (còn lại): Cuộc chia tay đầy lưu luyến.

Giá trị nội dung

Khắc họa hình ảnh những người lao động bình thường, tiêu biểu là anh thanh niên làm công tác khí tượng một mình trên đỉnh núi cao: yêu nghề, có trách nhiệm, sống ngăn nắp, cởi mở, chu đáo và khiêm tốn.
Khẳng định vẻ đẹp của con người lao động và ý nghĩa của những công việc thầm lặng góp phần xây dựng, bảo vệ đất nước.
Gợi suy nghĩ về lẽ sống, về niềm hạnh phúc khi được làm việc có ích, và về sứ mệnh của nghệ thuật trong việc phát hiện cái đẹp.

Giá trị nghệ thuật

Tình huống truyện tự nhiên, hợp lí: một cuộc gặp gỡ ngắn ngủi mà đủ để làm hiện lên chân dung nhân vật chính.
Nhân vật chính được khắc họa qua nhiều điểm nhìn (bác lái xe, ông họa sĩ, cô kĩ sư) và qua chính lời nói, việc làm của anh; các nhân vật không có tên riêng, mang ý nghĩa khái quát.
Kết hợp nhuần nhuyễn tự sự, trữ tình và bình luận; ngôn ngữ trong sáng, những đoạn tả cảnh Sa Pa giàu chất thơ.

Thiên nhiên Sa Pa trong truyện hiện lên trong trẻo, thơ mộng

Ý nghĩa nhan đề Lặng lẽ Sa Pa

Nhan đề đảo từ “lặng lẽ” lên trước, nhấn mạnh vẻ yên tĩnh bên ngoài của Sa Pa – nơi chỉ nghe tên người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi. Nhưng đằng sau cái lặng lẽ ấy là cuộc sống sôi nổi của những con người đang ngày đêm làm việc, lo nghĩ cho đất nước. Sự đối lập đó làm nổi bật chủ đề ca ngợi những cống hiến âm thầm mà cao đẹp.

Sơ đồ tư duy Lặng lẽ Sa Pa

Sơ đồ dưới đây tóm gọn sáu nội dung chính cần nhớ về tác phẩm.

Sơ đồ tư duy truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long)

Tóm tắt Lặng lẽ Sa Pa

Mẫu 1 – Tóm tắt Lặng lẽ Sa Pa ngắn nhất

Trên đường lên Tây Bắc, xe khách dừng nửa tiếng dưới chân đỉnh Yên Sơn. Bác lái xe giới thiệu với ông họa sĩ già và cô kĩ sư trẻ anh thanh niên làm khí tượng sống một mình trên núi. Anh đón khách nồng hậu, kể về công việc và những người lặng lẽ cống hiến; ông họa sĩ phác họa chân dung anh. Ba người chia tay trong lưu luyến.

Mẫu 2 – Tóm tắt Lặng lẽ Sa Pa trong một đoạn văn

Vừa qua Sa Pa, bác lái xe cho xe nghỉ ba mươi phút và dẫn ông họa sĩ, cô kĩ sư nông nghiệp đến gặp anh thanh niên hai mươi bảy tuổi làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh Yên Sơn. Anh tặng hoa cho cô gái, hào hứng giới thiệu các máy đo và kể về lần “ốp” rét buốt lúc một giờ sáng. Anh cho rằng làm việc thì không bao giờ cô đơn, tự thấy hạnh phúc khi biết mình góp phần vào chiến thắng trên cầu Hàm Rồng. Được ông họa sĩ vẽ chân dung, anh lại từ chối, giới thiệu ông kĩ sư vườn rau và đồng chí nghiên cứu sét đáng vẽ hơn. Lúc chia tay, anh biếu khách làn trứng; ông họa sĩ hứa sẽ trở lại, còn cô gái ra về với bó hoa rực rỡ và bao suy nghĩ mới về cuộc đời.

Xem thêm nhiều mẫu khác trong bài tóm tắt Lặng lẽ Sa Pa ngắn gọn, đầy đủ.

Lời kết

Lặng lẽ Sa Pa là một truyện ngắn nhẹ nhàng mà sâu sắc: không có xung đột gay gắt, chỉ một cuộc gặp gỡ ngắn ngủi, vậy mà để lại cho người đọc hình ảnh đẹp về những con người âm thầm cống hiến. Khi học tác phẩm, em cần nắm chắc tình huống truyện, bố cục ba phần, các phẩm chất của anh thanh niên và vai trò của những nhân vật phụ – đây là các ý thường gặp trong câu hỏi đọc hiểu và đề văn phân tích truyện.

Xem thêm:

Tài liệu cùng tác phẩm trên Văn VN: