Phân tích truyện Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long) – Dàn ý + 6 bài văn mẫu hay nhất

Nguyễn Thành Long là nhà văn gắn bó với thể loại truyện ngắn và kí, có lối viết nhẹ nhàng, trong trẻo. Lặng lẽ Sa Pa, được viết sau chuyến đi thực tế lên Lào Cai năm 1970, là tác phẩm tiêu biểu nhất của ông. Truyện đã vẽ nên một bức chân dung giản dị mà đẹp đẽ về những con người đang âm thầm làm việc cho đất nước.

Truyện được xây dựng trên một tình huống rất nhỏ: chiếc xe khách dừng lại nửa tiếng dưới chân đỉnh Yên Sơn, bác lái xe dẫn ông họa sĩ già và cô kĩ sư trẻ lên thăm anh thanh niên làm công tác khí tượng. Chỉ trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, chân dung nhân vật chính dần hiện ra.

Anh thanh niên sống một mình trên đỉnh núi cao 2600 mét, công việc đo đạc lặp đi lặp lại mỗi ngày, lại có những lần báo “ốp” lúc một giờ sáng giữa rét buốt. Hoàn cảnh ấy dễ khiến con người buồn chán, nhưng anh lại tìm thấy niềm vui trong công việc. Anh tâm sự rằng khi làm việc, “ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được?”. Anh biết công việc của mình gắn với bao người dưới xuôi, góp phần vào sản xuất và chiến đấu.

Không chỉ yêu nghề, anh còn là người sống đẹp: nhớ bác gái ốm để gửi củ tam thất, cắt hoa tặng cô gái, biếu khách làn trứng ăn trưa. Khi ông họa sĩ phác thảo chân dung mình, anh lại khiêm tốn từ chối và giới thiệu những người khác mà anh cho là đáng vẽ hơn.

Các nhân vật phụ cũng góp phần làm nổi bật nhân vật chính. Qua cái nhìn của ông họa sĩ và cô kĩ sư, vẻ đẹp của anh thanh niên càng trở nên chân thực và lan tỏa. Cùng với cách kể nhẹ nhàng và những đoạn tả cảnh Sa Pa giàu chất thơ, truyện để lại dư vị trong trẻo, ấm áp.

Lặng lẽ Sa Pa nhắc nhở chúng ta rằng giữa cuộc sống ồn ào vẫn có biết bao người lặng lẽ cống hiến. Đọc truyện, em càng hiểu rằng sống đẹp là biết yêu công việc của mình và biết nghĩ cho người khác.

Có những tác phẩm không cần cốt truyện gay cấn vẫn khiến người đọc nhớ mãi, vì chúng chạm tới những điều giản dị mà sâu xa của đời sống. Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long là một tác phẩm như thế. Viết năm 1970, sau chuyến đi thực tế lên Lào Cai, truyện ngắn đã khắc họa hình ảnh những người lao động âm thầm cống hiến, tiêu biểu là anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn, qua đó ngợi ca vẻ đẹp của con người mới và ý nghĩa của những công việc thầm lặng.

Truyện mở ra bằng bức tranh thiên nhiên Sa Pa qua cái nhìn của ông họa sĩ. Nắng len tới đốt cháy rừng cây, những cây thông “rung tít trong nắng những ngón tay bằng bạc”, mây bị nắng xua “cuộn tròn lại từng cục”, lăn cả vào gầm xe. Vài nét chấm phá với phép nhân hóa, so sánh đã làm hiện lên một Sa Pa vừa thơ mộng vừa tràn đầy sức sống. Nhưng Sa Pa ở đây không chỉ là nơi nghỉ ngơi; nó còn là nơi có những con người đang miệt mài làm việc.

Tình huống truyện rất đơn giản: xe dừng nửa tiếng, bác lái xe dẫn ông họa sĩ và cô kĩ sư lên thăm anh thanh niên. Cuộc gặp gỡ ngắn ngủi ấy lại trở thành cơ hội để nhà văn làm hiện lên chân dung nhân vật chính một cách tự nhiên, qua cảm nhận của nhiều người khác nhau.

Trước hết, anh thanh niên được giới thiệu qua lời bác lái xe là “một trong những người cô độc nhất thế gian”. Anh hai mươi bảy tuổi, sống một mình trên đỉnh núi cao hai nghìn sáu trăm mét, bốn bề chỉ có cây cỏ và mây mù. Thời gian đầu mới lên nhận việc, anh “thèm người” đến mức đặt khúc cây chắn ngang đường để xe dừng lại. Chi tiết ấy vừa cho thấy sự cô đơn khắc nghiệt, vừa bộc lộ một con người khao khát gắn bó với cuộc đời.

Công việc của anh là đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất, dựa vào đó để dự báo thời tiết phục vụ sản xuất và chiến đấu. Công việc không khó nhưng đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối và tinh thần tự giác. Khi kể về lần báo “ốp” lúc một giờ sáng, anh tả cái rét, cái gió, và cả sự im lặng dữ dội:

“Cái lặng im lúc đó mới thật dễ sợ: nó như bị gió chặt ra từng khúc, mà gió thì giống những nhát chổi lớn muốn quét đi tất cả, ném vứt lung tung…”

Vậy mà anh không than thở. Anh coi công việc là người bạn đồng hành: làm việc thì “ta với công việc là đôi”, huống chi việc của anh gắn với bao anh em, đồng chí dưới xuôi. Anh còn nói một câu thật chân thành: “Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn đến chết mất.” Niềm hạnh phúc lớn nhất của anh là biết mình có ích – khi được báo tin rằng việc phát hiện kịp một đám mây khô đã góp phần giúp không quân ta bắn rơi máy bay Mĩ trên cầu Hàm Rồng.

Anh thanh niên cũng biết sắp xếp cuộc sống của mình ngăn nắp và phong phú. Căn nhà ba gian sạch sẽ, góc riêng chỉ có chiếc giường con, bàn học và giá sách; ngoài giờ làm việc anh trồng hoa, đọc sách. Với anh, sách là người bạn trò chuyện không bao giờ vắng. Một người trẻ sống một mình giữa núi cao mà vẫn giữ được nếp sống ấy cho thấy một bản lĩnh và một tâm hồn phong phú.

Ở anh còn có sự cởi mở, chu đáo và khiêm tốn. Anh nhớ bác gái vừa ốm dậy để gửi củ tam thất, cắt bó hoa thật to tặng cô gái mới gặp lần đầu, biếu khách làn trứng để ăn trưa. Khi ông họa sĩ phác thảo chân dung mình, anh vội từ chối và giới thiệu ông kĩ sư vườn rau, đồng chí nghiên cứu sét – những người mà anh thấy đáng được vẽ hơn. Anh không coi những việc mình làm là lớn lao; anh chỉ thấy mình là một người bình thường giữa bao người đang cống hiến.

Bên cạnh nhân vật chính, các nhân vật phụ đều có vai trò riêng. Ông họa sĩ là điểm nhìn chủ yếu của truyện. Ông bối rối vì đã bắt gặp điều mình vẫn ao ước: “một nét thôi đủ khẳng định một tâm hồn, khơi gợi một ý sáng tác”. Qua những trăn trở của ông, nhà văn gửi gắm suy nghĩ về nghệ thuật: cái đẹp của cuộc đời luôn lớn hơn khả năng ghi lại của người nghệ sĩ. Cô kĩ sư trẻ thì từ tò mò chuyển sang bàng hoàng, biết ơn; cuộc gặp giúp cô hiểu thêm về cuộc sống và yên tâm hơn với con đường mình đã chọn. Còn bác lái xe, ông kĩ sư vườn rau, đồng chí nghiên cứu sét góp phần mở rộng bức tranh về những con người đang lặng lẽ làm việc giữa Sa Pa.

Về nghệ thuật, truyện có tình huống tự nhiên, điểm nhìn trần thuật hợp lí, lời kể kết hợp nhuần nhuyễn tự sự, trữ tình và bình luận. Các nhân vật đều không có tên riêng, như muốn nói rằng họ là những con người bình thường, có mặt ở khắp nơi trên đất nước. Nhan đề Lặng lẽ Sa Pa cũng chứa đựng sự đối lập: bề ngoài Sa Pa lặng lẽ, nhưng bên trong là cuộc sống sôi nổi của những người đang làm việc và lo nghĩ cho đất nước.

Lặng lẽ Sa Pa là một bài ca nhẹ nhàng về vẻ đẹp của con người lao động. Qua hình ảnh anh thanh niên, Nguyễn Thành Long giúp người đọc hiểu rằng hạnh phúc không nằm ở những điều ồn ào mà ở niềm vui khi được làm việc có ích cho mọi người. Đó cũng là bài học mà mỗi chúng ta cần mang theo trên con đường trưởng thành.

Trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa, Nguyễn Thành Long không đặt tên cho nhân vật chính. Anh chỉ là “anh thanh niên”, “người con trai” làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn. Nhưng chính con người vô danh ấy lại là hình ảnh đẹp nhất của truyện, tiêu biểu cho những người lao động âm thầm cống hiến trong những năm miền Bắc vừa xây dựng vừa chiến đấu.

Anh thanh niên xuất hiện trước hết qua lời giới thiệu của bác lái xe: một người “cô độc nhất thế gian”. Anh hai mươi bảy tuổi, sống một mình trên đỉnh núi cao 2600 mét, quanh năm chỉ có cây cỏ và mây mù. Người đọc chưa gặp anh đã hình dung được một hoàn cảnh khắc nghiệt. Cái cô đơn ấy từng khiến anh “thèm người” đến mức lấy khúc cây chắn ngang đường cho xe dừng lại. Chi tiết nghe thì buồn cười nhưng lại rất thật và cảm động: đó là một chàng trai trẻ khao khát được gặp gỡ, trò chuyện, được sống giữa con người.

Khi anh xuất hiện, dáng người “tầm vóc bé nhỏ” nhưng “nét mặt rạng rỡ” đã xóa đi hình dung về một người buồn bã. Ngay trong cuộc gặp, anh bộc lộ trước hết là lòng yêu nghề. Anh say sưa giới thiệu những chiếc máy đo mưa, máy nhật quang kí, máy đo gió, máy đo chấn động; kể rằng ban đêm không nhìn được máy thì nhìn gió lay lá, nhìn sao để đoán mây, tính gió. Anh không giấu cái gian khổ của lần báo “ốp” lúc một giờ sáng, khi phải ra khỏi chăn giữa mưa tuyết. Nhưng điều quan trọng là anh hiểu vì sao mình làm việc. Anh tự hỏi và tự trả lời: “Mình sinh ra là gì, mình đẻ ở đâu, mình vì ai mà làm việc?” Câu hỏi ấy cho thấy anh sống có lí tưởng, biết gắn công việc nhỏ bé của mình với cuộc sống chung.

Chính vì hiểu ý nghĩa công việc nên anh không thấy mình cô đơn. Anh bảo khi làm việc thì ta với công việc là đôi, lại có bao anh em, đồng chí cùng làm. Anh thậm chí còn nhắc đến người bạn ở trạm trên đỉnh Phan-xi-păng cao hơn, cô độc hơn mình. Niềm hạnh phúc của anh rất giản dị: được biết mình có góp phần phát hiện một đám mây khô, giúp không quân ta thắng trận trên cầu Hàm Rồng. Từ hôm ấy, anh nói mình “sống thật hạnh phúc”.

Anh thanh niên còn là người biết sắp xếp cuộc sống. Căn nhà nhỏ của anh sạch sẽ, gọn gàng; anh trồng hoa, nuôi gà, đọc sách. Sách với anh là người bạn trò chuyện, mỗi cuốn “một vẻ”. Ở nơi heo hút, anh không để mình buông xuôi mà vẫn giữ một đời sống tinh thần phong phú.

Trong quan hệ với mọi người, anh cởi mở, chân thành và rất chu đáo. Anh nhớ lời bác lái xe kể bác gái vừa ốm dậy nên gửi củ tam thất; anh tặng cô gái bó hoa lớn, biếu khách làn trứng để ăn trưa. Anh nói to những điều người khác chỉ nghĩ, như việc cô là cô gái Hà Nội đầu tiên lên thăm anh từ bốn năm nay. Sự hồn nhiên ấy làm hai vị khách “cảm động và bị cuốn hút ngay”.

Đẹp nhất có lẽ là sự khiêm tốn của anh. Khi thấy ông họa sĩ vẽ mình, anh vội nói:

“Không, không, đừng vẽ cháu! Để cháu giới thiệu với bác những người khác đáng cho bác vẽ hơn.”

Anh kể về ông kĩ sư ngày ngày thụ phấn cho su hào, về đồng chí nghiên cứu sét mười một năm không rời cơ quan. Anh thấy công việc của mình nhỏ bé so với họ. Chính sự khiêm nhường ấy làm vẻ đẹp của anh càng sáng lên.

Nhân vật anh thanh niên được xây dựng qua nhiều điểm nhìn: lời kể của bác lái xe, cảm nhận của ông họa sĩ, sự rung động của cô kĩ sư và cả lời tự bạch của anh. Nhờ vậy, hình ảnh anh vừa chân thực vừa mang vẻ đẹp lí tưởng. Qua nhân vật này, Nguyễn Thành Long ca ngợi những con người bình thường mà cao đẹp, và nhắn gửi rằng hạnh phúc đích thực đến từ việc được sống có ích cho đời.

Một truyện ngắn thành công không chỉ vì nội dung đẹp mà còn vì cách kể khéo léo. Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long là ví dụ tiêu biểu: chỉ với một cuộc gặp gỡ chưa đầy ba mươi phút, nhà văn đã dựng lên chân dung sống động của anh thanh niên làm khí tượng và cả một thế giới những người lao động lặng lẽ.

Điều đầu tiên đáng chú ý là tình huống truyện. Chuyến xe dừng lại lấy nước, bác lái xe dẫn hai hành khách lên thăm người quen – một tình huống hết sức bình thường. Nhưng chính sự bình thường ấy làm cuộc gặp trở nên tự nhiên, không gượng ép. Thời gian lại rất ngắn: anh thanh niên liên tục nhắc giờ, “năm phút” giới thiệu công việc, “hai mươi phút” uống chè. Sự gấp gáp này khiến mỗi lời nói, mỗi hành động của anh đều cô đọng, và cũng làm cho cuộc chia tay thêm lưu luyến.

Thứ hai là cách chọn điểm nhìn. Truyện kể ở ngôi thứ ba, nhưng người kể thường nhìn qua đôi mắt của ông họa sĩ. Ông là một nghệ sĩ từng trải, biết nhận ra cái đẹp, nên những gì ông thấy và nghĩ đều có sức thuyết phục. Khi ông bối rối vì đã bắt gặp “một nét thôi đủ khẳng định một tâm hồn”, người đọc cũng tin rằng anh thanh niên thật sự đặc biệt. Bên cạnh đó còn có điểm nhìn của bác lái xe (giới thiệu, gây tò mò) và của cô kĩ sư (rung động, biết ơn). Nhiều góc nhìn cùng soi vào một con người khiến chân dung nhân vật vừa khách quan vừa ấm áp.

Thứ ba, nhân vật được khắc họa chủ yếu qua lời nói và hành động. Nhà văn gần như không miêu tả kĩ ngoại hình anh thanh niên, chỉ vài nét: “tầm vóc bé nhỏ, nét mặt rạng rỡ”. Thay vào đó, anh tự bộc lộ mình qua lời giới thiệu công việc, qua lời tâm sự về lẽ sống, qua những việc làm nhỏ như gửi quà, tặng hoa, biếu trứng. Những chi tiết tưởng như vụn vặt ấy lại chính là nét vẽ quan trọng nhất của bức chân dung.

Thứ tư, các nhân vật đều không có tên riêng. Anh thanh niên, ông họa sĩ, cô kĩ sư, bác lái xe, ông kĩ sư vườn rau… đều được gọi theo tuổi tác hoặc nghề nghiệp. Cách đặt tên ấy mang ý nghĩa khái quát: họ không phải những người cá biệt, mà là đại diện cho biết bao con người bình thường đang làm việc khắp mọi miền đất nước. Đặc biệt, những nhân vật chỉ xuất hiện qua lời kể như ông kĩ sư thụ phấn cho su hào hay đồng chí nghiên cứu sét đã mở rộng không gian của truyện, biến câu chuyện về một người thành câu chuyện về cả một thế hệ.

Thứ năm, nhà văn kết hợp khéo léo tự sự với trữ tình và bình luận. Có những đoạn người kể dừng lại để nói lên suy nghĩ, như câu văn khẳng định ý nghĩa của truyện:

“Trong cái lặng im của Sa Pa, dưới những dinh thự cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa mà chỉ nghe tên, người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có những con người làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước.”

Những lời bình luận này không khô khan mà hòa vào dòng cảm xúc của nhân vật, giúp người đọc hiểu sâu hơn chủ đề.

Cuối cùng, cái kết của truyện nhẹ nhàng mà gợi nhiều dư âm. Anh thanh niên không tiễn khách ra xe; lần đầu tiên chính anh là người quay mặt đi. Ông họa sĩ thắc mắc, còn cô gái chỉ im lặng. Cái kết để ngỏ ấy khiến người đọc tự cảm nhận những xúc động mà nhân vật không nói ra.

Nhờ những thủ pháp nghệ thuật ấy, Lặng lẽ Sa Pa tuy ngắn mà đầy đặn, tuy nhẹ nhàng mà sâu sắc. Bức chân dung anh thanh niên hiện lên không phải bằng những lời ca ngợi trực tiếp, mà bằng chính cuộc sống và việc làm của anh, qua đôi mắt trân trọng của những người đã gặp anh.

Đọc Lặng lẽ Sa Pa, nhiều người có cảm giác như đang đọc một bài thơ bằng văn xuôi. Chất thơ ấy toát ra từ cảnh vật, từ con người và từ chính giọng văn trong trẻo của Nguyễn Thành Long.

Trước hết, chất thơ nằm ở bức tranh thiên nhiên Sa Pa. Nhà văn mở đầu bằng những nét rất riêng của vùng cao: những rặng đào, những đàn bò lang cổ đeo chuông trên đồng cỏ. Rồi cảnh vật hiện ra “đẹp một cách kì lạ” khi nắng lên:

“Mây bị nắng xua, cuộn tròn lại từng cục, lăn trên các vòm lá ướt sương, rơi xuống đường cái, luồn cả vào gầm xe.”

Mây được nhân hóa như những sinh thể tinh nghịch, nắng thì như có sức mạnh “đốt cháy rừng cây”. Màu hoa cà của cây tử kinh, ánh bạc của lá thông, màu trắng của mây, tất cả hòa thành một bức tranh nhiều màu sắc và chuyển động. Đó là cái nhìn của một họa sĩ, và cũng là tấm lòng yêu thiên nhiên của nhà văn.

Chất thơ còn đến từ những hình ảnh đẹp gắn với con người. Giữa mây mù cao hai nghìn sáu trăm mét, cô kĩ sư bất ngờ gặp một vườn hoa dơn, hoa thược dược rực rỡ. Anh thanh niên trao bó hoa cho cô “rất tự nhiên như với một người bạn đã quen thân”. Bó hoa ấy theo cô suốt đoạn cuối truyện, trở thành biểu tượng cho những tình cảm trong trẻo, cho “bó hoa của những háo hức và mơ mộng” mà cuộc gặp gỡ đã đem lại.

Chất thơ cũng nằm trong tâm hồn nhân vật. Anh thanh niên sống giữa núi cao nhưng không khô cứng; anh yêu hoa, yêu sách, nói năng hồn nhiên, biết nghĩ cho người khác. Ông họa sĩ thì say mê cái đẹp, thấy lòng mình như có thêm “một quả tim nữa”. Cô kĩ sư lặng lẽ nghe, lòng dâng lên “một ấn tượng hàm ơn khó tả”. Những rung động tinh tế ấy làm truyện đầy ắp cảm xúc dù không có biến cố lớn.

Đặc biệt, cảnh kết của truyện là một khoảnh khắc rất thơ. Hai người khách xuống đồi, người xách làn trứng, người ôm bó hoa, giữa lúc nắng đã mạ bạc cả con đèo, đốt cháy rừng cây như một bó đuốc lớn. Nhà văn viết:

“Nắng chiếu làm cho bó hoa càng thêm rực rỡ và làm cho cô gái cảm thấy mình rực rỡ theo.”

Ánh nắng ở cuối truyện như tiếp nối ánh nắng ở đầu truyện, nhưng giờ đây nó không chỉ chiếu lên cảnh vật mà còn chiếu vào lòng người. Cô gái “rực rỡ theo” vì cô đã mang theo vẻ đẹp của những con người mình vừa gặp.

Cuối cùng, giọng văn nhẹ nhàng, câu văn giàu nhịp điệu, xen những câu hỏi tu từ và lời bình luận trữ tình đã tạo nên chất thơ cho toàn truyện. Nhan đề Lặng lẽ Sa Pa cũng mang âm hưởng của một câu thơ, vừa gợi không gian yên tĩnh, vừa hàm chứa sự đối lập đầy ý nghĩa.

Chất thơ không làm truyện xa rời đời sống mà giúp những điều bình thường trở nên đẹp đẽ. Nhờ nó, hình ảnh những con người lao động thầm lặng đi vào lòng người đọc một cách tự nhiên, nhẹ nhàng và bền lâu.

Tố Hữu từng viết: “Nếu là con chim, chiếc lá / Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh”. Mỗi người, dù ở vị trí nào, cũng có thể làm đẹp cho đời bằng chính công việc của mình. Tinh thần ấy được Nguyễn Thành Long gửi gắm nhẹ nhàng mà thấm thía trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa. Viết năm 1970, sau một chuyến đi thực tế lên Lào Cai, truyện là bức “chân dung cuộc sống” về những người lao động bình thường mà cao đẹp, tiêu biểu là anh thanh niên làm khí tượng trên đỉnh Yên Sơn.

Nguyễn Thành Long không chọn một sự kiện lớn. Ông chọn một khoảnh khắc: ba mươi phút xe dừng nghỉ. Sự lựa chọn ấy rất có dụng ý. Trong thời gian ngắn ngủi, con người không kịp tô vẽ mình; những gì anh thanh niên bộc lộ đều là chân thật nhất. Và chính trong cái chật hẹp của thời gian, vẻ đẹp của anh lại hiện ra rộng lớn.

Điều gây ấn tượng trước tiên là khoảng cách giữa lời đồn và sự thật. Bác lái xe gọi anh là người “cô độc nhất thế gian”, “thèm người”. Nhưng khi anh xuất hiện, người đọc gặp một chàng trai rạng rỡ, hoạt bát, nói cười hồn nhiên. Anh nhận rằng mình từng thèm người, nhưng anh đã vượt qua nỗi cô đơn bằng một nhận thức giản dị: làm việc thì không bao giờ một mình. Câu nói “ta với công việc là đôi” cho thấy anh coi công việc như một người bạn, một phần máu thịt của đời mình. Hơn thế, anh đặt ra cho bản thân những câu hỏi của một người sống có lí tưởng: mình vì ai mà làm việc? Người thanh niên ở tuổi hai mươi bảy ấy đã tự tìm được câu trả lời, và câu trả lời đó giữ anh vững vàng giữa núi cao mây mù.

Vẻ đẹp của anh không nằm ở những chiến công. Anh chỉ đo mưa, đo nắng, đo gió, công việc “quanh quẩn ở mấy chiếc máy ngoài vườn”. Nhưng chính những con số đều đặn ấy góp phần phục vụ sản xuất và chiến đấu. Khi biết mình từng giúp phát hiện một đám mây khô trước trận đánh trên cầu Hàm Rồng, anh thấy “sống thật hạnh phúc”. Nhà văn đã khéo léo chỉ ra mối liên hệ giữa cái nhỏ bé và cái lớn lao: không có công việc nào là vô nghĩa nếu nó gắn với cuộc sống của mọi người.

Ở anh còn có vẻ đẹp của một nhân cách tinh tế. Anh chu đáo với bác lái xe, hào phóng và hồn nhiên với cô gái, kính trọng ông họa sĩ. Anh từ chối được vẽ, không phải vì giả vờ khiêm tốn, mà vì thật lòng thấy người khác đáng trân trọng hơn mình. Qua lời anh, ta biết thêm ông kĩ sư ngày ngày làm thay việc của ong cho hàng vạn cây su hào, đồng chí nghiên cứu sét mười một năm không rời cơ quan. Bức chân dung của một người vì thế mở ra thành bức tranh của cả một lớp người – những người đang làm cho Sa Pa, tưởng lặng lẽ, trở nên sôi nổi và ấm áp.

Nếu anh thanh niên là trung tâm của bức tranh, thì ông họa sĩ là người cầm cọ. Truyện được kể chủ yếu qua cái nhìn của ông, và qua ông, nhà văn gửi gắm những suy ngẫm về nghệ thuật. Người nghệ sĩ luôn đi tìm “một nét” đủ khẳng định một tâm hồn, nhưng cũng hiểu rõ sự bất lực của hội họa trước cuộc đời. Câu văn “Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài” vừa là tiếng reo vui vừa là lời tự nhắc. Nghệ thuật chân chính phải bắt nguồn từ cuộc sống và phải đủ sức nói lên cái đẹp của cuộc sống; đó cũng là quan niệm của chính Nguyễn Thành Long khi viết truyện này.

Cô kĩ sư lại cho thấy sức lan tỏa của cái đẹp. Cô gái trẻ đang bước vào “chuyến đi thứ nhất ra đời” đã tìm thấy ở anh thanh niên câu trả lời cho những băn khoăn của mình. Cô bàng hoàng, biết ơn, và muốn để lại cho anh một kỉ niệm. Cái bắt tay “cẩn trọng, rõ ràng, như người ta cho nhau cái gì” là một chi tiết đẹp: cô trao cho anh sự trân trọng, còn anh đã trao cho cô niềm tin vào con đường phía trước.

Về nghệ thuật, truyện hấp dẫn nhờ tình huống tự nhiên, điểm nhìn trần thuật linh hoạt, nhân vật không tên mang ý nghĩa khái quát, lời văn kết hợp tự sự, trữ tình và triết lí. Thiên nhiên Sa Pa với nắng, mây, hoa không chỉ làm nền mà còn hòa điệu với vẻ đẹp con người, tạo nên chất thơ đặc biệt.

Hơn nửa thế kỉ đã qua, Lặng lẽ Sa Pa vẫn giữ nguyên ý nghĩa. Hôm nay, vẫn có những người làm việc ở trạm khí tượng vùng cao, ở đảo xa, ở phòng thí nghiệm… lặng lẽ như anh thanh niên năm nào. Đọc truyện, em hiểu rằng sống đẹp không cần ồn ào; chỉ cần biết mình vì ai mà làm việc và làm việc bằng cả tấm lòng, mỗi người đều có thể trở thành một “nét” đẹp trong bức chân dung chung của cuộc sống.

Kết luận

Dù chọn hướng phân tích nào, bài viết về Lặng lẽ Sa Pa cũng cần làm rõ tình huống truyện, vẻ đẹp của anh thanh niên, vai trò của các nhân vật phụ và những nét đặc sắc nghệ thuật như điểm nhìn, chất thơ, nhan đề. Em hãy dùng dàn ý ở trên làm khung, chọn dẫn chứng tiêu biểu trong SGK và viết bằng cảm nhận của chính mình để bài văn có giọng riêng.

Xem thêm:

• Soạn bài Lặng lẽ Sa Pa – Ngữ văn 8 Kết nối tri thức
• Phân tích Bếp lửa (Bằng Việt) – văn bản cùng Bài 6
• Soạn bài Mắt sói (Đa-ni-en Pen-nắc)
• Bài học Ngữ văn 8 Kết nối tri thức
• Mở bài Lặng lẽ Sa Pa hay nhất – 14 mẫu trực tiếp, gián tiếp, nâng cao
• Kết bài Lặng lẽ Sa Pa hay nhất – 14 mẫu ngắn gọn, liên hệ, nâng cao