Soạn bài Chuyện người con gái Nam Xương – Ngữ văn 9 Cánh diều (trang 5–10)

Trả lời:

• Vũ Thị Thiết: cô gái làng Nam Xương, tính tình hiền dịu, nết na, dung mạo đẹp; biết chồng ghen nên luôn giữ gìn để gia đình êm ấm.
• Trương Sinh: con nhà giàu nhưng ít học, tính đa nghi, phòng ngừa vợ quá mức. Ngay từ đầu, cách giới thiệu này đã ngầm báo trước mâu thuẫn và bi kịch sẽ xảy ra.

Trả lời: Vũ Nương không mong chồng lập công danh, được phong quan tước, chỉ mong chàng trở về bình yên. Nàng cũng bày tỏ nỗi lo trước chiến trận hiểm nguy, nỗi nhớ thương sẽ kéo dài và mong chồng thấu hiểu tấm lòng người ở nhà. Lời tiễn cho thấy một người vợ giàu tình thương, coi trọng hạnh phúc gia đình hơn vinh hoa.

Trả lời: Trương Sinh đi lính về, bế con ra thăm mộ mẹ; đứa trẻ không chịu nhận cha và nói rằng cha nó trước kia chỉ “nín thin thít”, đêm nào cũng đến, mẹ đi cũng đi, mẹ ngồi cũng ngồi. Lời ngây thơ của bé Đản là tình huống bất ngờ làm bùng lên mối ghen của Trương Sinh và đẩy câu chuyện tới bi kịch.

Trả lời: Vũ Nương nói ba lần:

• Lần 1: phân trần với chồng – mình xuất thân nghèo, ba năm xa cách vẫn một lòng giữ tiết, không hề son phấn hay lui tới chốn trăng hoa; xin chồng đừng nghi oan.
• Lần 2: khi bị đánh đuổi, nàng nói lời đau đớn rằng hạnh phúc gia đình đã tan vỡ, không thể làm người vợ chờ chồng như nàng Vọng Phu được nữa.
• Lần 3: ra bến Hoàng Giang, nàng ngửa mặt lên trời thề nguyền: nếu trong sạch thì xin làm ngọc Mỵ Nương, cỏ Ngu mĩ; nếu dối chồng thì xin làm mồi cho cá tôm, cơm cho diều quạ.

Ba lời nói đi từ mong được hiểu đến tuyệt vọng rồi quyết lấy cái chết để giữ danh tiết.

Trả lời: Phan Lang nằm mộng thấy cô gái áo xanh xin tha mạng, rồi thả con rùa mai xanh; khi chạy giặc bị đắm thuyền, Phan Lang dạt vào động rùa, được Linh Phi – vợ vua biển Nam Hải – cứu sống bằng thuốc thần; Phan gặp lại Vũ Nương đang sống dưới thủy cung; Linh Phi sai sứ giả Xích Hỗn đưa Phan về; Vũ Nương hiện lên giữa dòng sông trên kiệu hoa với cả đoàn xe cờ tán rực rỡ rồi biến mất.

Trả lời: Người đàn bà Phan Lang gặp ở thủy cung chính là Vũ Thị Thiết, người làng Nam Xương đã gieo mình xuống sông. Chi tiết không có thật là việc nàng được tiên nữ dưới thủy cung rẽ nước cứu sống rồi sống ở cung nước – một chi tiết kì ảo.

Trả lời: Trương Sinh nhận chiếc hoa vàng Vũ Nương gửi, tin lời Phan Lang và lập đàn tràng giải oan ba ngày đêm ở bến Hoàng Giang. Vũ Nương hiện về giữa dòng, nói vọng vào cảm tạ chồng nhưng không thể trở lại nhân gian, rồi bóng nàng mờ dần và biến mất. Kết thúc vừa có hậu (nỗi oan được giải) vừa đầy xót xa (hạnh phúc không thể làm lại). Kể lại chuyện bằng lời bé Đản là một hướng làm truyện kể sáng tạo dựa trên một truyện đã đọc, đề Viết cùng Bài 6.

Trả lời: Ở làng Nam Xương có Vũ Nương, một cô gái xinh đẹp, nết na. Nàng lấy Trương Sinh – người giàu nhưng ít học và hay ghen. Lấy nhau chưa lâu, Trương phải đi lính. Ở nhà, nàng sinh con, một mình nuôi con và hết lòng chăm sóc, lo ma chay cho mẹ chồng. Để dỗ con, nàng thường chỉ bóng mình trên vách bảo là cha Đản. Trương Sinh trở về, nghe con nói về “người cha” đêm nào cũng đến, liền nghi vợ thất tiết, mắng nhiếc và đánh đuổi nàng đi. Không thể minh oan, Vũ Nương tắm gội chay sạch, ra bến Hoàng Giang thề nguyền rồi gieo mình xuống sông. Một đêm, bé Đản chỉ bóng Trương trên vách và gọi là cha, chàng mới hiểu nỗi oan của vợ thì đã muộn. Vũ Nương được các tiên nữ cứu, sống trong động của Linh Phi. Phan Lang, người cùng làng, vì cứu Linh Phi trước kia nên được cứu khi chết đuối và gặp Vũ Nương ở đó. Nàng gửi chiếc hoa vàng nhờ nhắn Trương lập đàn giải oan. Trương làm theo; Vũ Nương hiện về giữa dòng, nói lời tạ từ rồi biến mất.

Tìm và phân tích các chi tiết mà tác giả đã sáng tạo để khắc hoạ nhân vật Vũ Nương, qua đó, nêu nhận xét, đánh giá của em về số phận, phẩm chất của nhân vật này.

Trả lời:

Nhận xét, đánh giá: Ở Vũ Nương có đủ những đức tính truyền thống đáng quý: nết na, hiếu thảo, thủy chung, giàu đức hi sinh. Thế nhưng số phận nàng thật oan nghiệt: hạnh phúc ngắn ngủi, chịu nỗi oan chỉ vì lời trẻ thơ và sự ghen tuông hồ đồ của chồng, phải tìm đến cái chết, và dù được giải oan cũng không thể trở về. Qua nhân vật, tác giả vừa ngợi ca người phụ nữ vừa bày tỏ niềm thương cảm sâu sắc cho thân phận của họ trong xã hội phong kiến.

Chỉ ra biểu hiện và phân tích tác dụng của yếu tố kì ảo trong văn bản Chuyện người con gái Nam Xương.

Trả lời:

• Biểu hiện: phần lớn nằm trong phần (3) của văn bản: giấc mộng báo trước của Phan Lang, con rùa xanh là Linh Phi hóa thân, động rùa và cung nước lộng lẫy, thuốc thần cứu người chết đuối, Vũ Nương được tiên nữ rẽ nước cứu sống, sứ giả Xích Hỗn đưa người về trần, chiếc hoa vàng làm tin, cảnh Vũ Nương hiện lên giữa dòng với kiệu hoa, cờ tán rồi biến mất.
• Tác dụng:
  • Làm cho câu chuyện kì lạ, hấp dẫn, tạo nên đặc trưng của truyện truyền kì.
  • Hoàn chỉnh vẻ đẹp nhân vật: dù ở cõi khác, Vũ Nương vẫn nặng lòng với chồng con, quê hương và khao khát được minh oan.
  • Thể hiện ước mơ của nhân dân về lẽ công bằng: người tốt dù chịu oan khuất cuối cùng cũng được giải oan.
  • Tăng tính bi kịch: chi tiết nàng chỉ hiện về trong chốc lát rồi biến mất cho thấy hạnh phúc đã mất thì không thể tìm lại, như một lời cảnh tỉnh về sự hồ đồ, ghen tuông.

Phân tích tác dụng của sự kết hợp giữa các chi tiết kì ảo và chi tiết đời thường ở một đoạn văn cụ thể trong văn bản.

Trả lời: Có thể chọn đoạn Phan Lang gặp Vũ Nương ở cung nước (cuối phần 3, trang 8–9).

• Chi tiết đời thường: hai người cùng làng nhận ra nhau, hỏi han chuyện cũ; Phan Lang nhắc nhà cửa của nàng đã thành rừng, mồ mả tổ tiên cỏ gai rậm rạp; Vũ Nương nghe vậy thì khóc, nhớ quê.
• Chi tiết kì ảo: cuộc gặp diễn ra ở động rùa của Linh Phi; Vũ Nương đã chết mà vẫn sống dưới cung nước; nàng gửi chiếc hoa vàng và lời hẹn trở về nếu được lập đàn giải oan.
• Tác dụng: những chi tiết đời thường làm cho cõi tiên trở nên gần gũi, đáng tin; nhờ đó tâm trạng nhân vật – nỗi nhớ nhà, khát khao được minh oan – hiện lên chân thật. Ngược lại, khung cảnh kì ảo giúp tác giả nói được điều mà hiện thực không làm được: cho người chết oan một cơ hội cất lời. Sự kết hợp ấy vừa tăng sức hấp dẫn vừa làm sâu thêm tính nhân đạo của truyện.

Trả lời: Truyện thể hiện niềm thương cảm sâu sắc với số phận oan nghiệt của người phụ nữ dưới chế độ phong kiến, đồng thời ngợi ca vẻ đẹp phẩm hạnh của họ (hiền thục, hiếu thảo, chung thủy). Qua đó, tác giả phê phán thói ghen tuông, gia trưởng của người đàn ông và chiến tranh phi nghĩa đã làm tan vỡ hạnh phúc gia đình.

Trả lời: Em có thể chọn vấn đề niềm tin trong gia đình.

• Bi kịch của Vũ Nương bắt đầu từ chỗ Trương Sinh không tin vợ: chỉ nghe một câu nói của đứa trẻ mới học nói, chàng đã kết tội, không cho vợ giải thích, cũng không hỏi lại cho rõ ràng.
• Ngày nay, sự thiếu tin tưởng, nghi ngờ vô căn cứ vẫn làm rạn nứt nhiều gia đình, tình bạn; tin đồn trên mạng xã hội có thể khiến một người bị kết tội oan trong chốc lát.
• Mỗi người cần biết lắng nghe, bình tĩnh tìm hiểu sự thật trước khi phán xét; cần tôn trọng và tin vào người thân. Một quyết định nóng vội có thể để lại hậu quả không bao giờ sửa được, như Trương Sinh tỉnh ngộ khi mọi việc đã muộn.