Mở bài Chuyện người con gái Nam Xương hay nhất – 14 mẫu ngắn gọn, nâng cao

Chuyện người con gái Nam Xương là thiên truyện được nhớ đến nhiều nhất trong Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ, cây bút văn xuôi nổi tiếng thế kỉ XVI. Kể về cuộc đời oan khuất của Vũ Nương, tác phẩm vừa ngợi ca phẩm hạnh của người vợ, người mẹ Việt, vừa bày tỏ niềm xót thương cho số phận bất hạnh của họ dưới chế độ phong kiến.

Nguyễn Dữ sống vào thế kỉ XVI, quê ở huyện Trường Tân thuộc đất Hải Dương xưa, từng theo học Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông chỉ làm quan khoảng một năm rồi lui về sống ẩn dật và dồn tâm sức viết Truyền kì mạn lục, tập truyện chữ Hán gồm hai mươi thiên, cuối mỗi thiên thường có một lời bình. Chuyện người con gái Nam Xương là thiên thứ mười sáu của tập sách, kể về nàng Vũ Thị Thiết hiền hậu mà phải gieo mình xuống sông Hoàng Giang chỉ vì lời nói ngây thơ của đứa con nhỏ và tính ghen tuông của chồng. Câu chuyện là một bản cáo trạng kín đáo về xã hội nam quyền, đồng thời thể hiện tấm lòng nhân đạo sâu sắc của Nguyễn Dữ dành cho người phụ nữ.

Truyền kì là thể loại văn xuôi tự sự thời trung đại, mượn những yếu tố hoang đường, kì lạ để nói về con người và cuộc đời có thật. Ở nước ta, người đưa thể loại này tới độ chín là Nguyễn Dữ với Truyền kì mạn lục. Trong tập truyện ấy, Chuyện người con gái Nam Xương có lẽ là thiên được nhiều thế hệ bạn đọc nhắc tới nhất: phần thực kể nỗi oan của một người vợ hiền, phần kì ảo mở ra thế giới thủy cung nơi nàng được cứu sống. Sự đan cài giữa thực và ảo ấy không khiến câu chuyện xa rời đời sống, trái lại càng làm bi kịch của Vũ Nương thêm day dứt.

Tiến sĩ Vũ Khâm Lân ở thế kỉ XVIII từng gọi Truyền kì mạn lục là “thiên cổ kỳ bút”, tức ngòi bút kì lạ hiếm có của nghìn đời. Lời khen ấy không hề quá khi ta đọc Chuyện người con gái Nam Xương, thiên truyện Nguyễn Dữ dựng lại từ một câu chuyện lưu truyền trong dân gian. Chỉ trong vài trang viết, nhà văn đã kể trọn cuộc đời một người con gái nết na, nhan sắc, từ ngày về làm dâu, những năm thay chồng phụng dưỡng mẹ già, cho đến lúc phải tìm tới cái chết để giữ tiếng trong sạch. Thiên truyện vì thế vừa là tiếng khóc thương thân phận người phụ nữ, vừa là lời tố cáo những bất công của xã hội phong kiến.

Văn chương trung đại nước ta có cả một dòng tác phẩm viết về người phụ nữ tài sắc mà bạc mệnh: người chinh phụ mỏi mòn chờ chồng nơi khuê phòng, người cung nữ bị lãng quên chốn cung cấm, nàng Kiều mười lăm năm lưu lạc, hay chiếc bánh trôi nổi chìm trong thơ Hồ Xuân Hương. Từ thế kỉ XVI, rất lâu trước những trang viết ấy, Nguyễn Dữ đã có Chuyện người con gái Nam Xương. Nhân vật Vũ Nương của ông đủ cả công, dung, ngôn, hạnh, vậy mà vẫn không giữ nổi một mái ấm bình dị. Qua số phận nàng, nhà văn đặt ra câu hỏi day dứt về quyền được sống, được tin của phụ nữ thời xưa.

Từ xa xưa, dân gian đã truyền nhau câu chuyện về người vợ chàng Trương bị chồng nghi oan rồi tìm đến cái chết. Đến thế kỉ XVI, Nguyễn Dữ chọn câu chuyện mộc mạc ấy để viết lại thành Chuyện người con gái Nam Xương trong Truyền kì mạn lục. Ông giữ cái lõi bi thương của truyện cổ tích, nhưng thêm vào những lời thoại giàu cảm xúc, khắc họa kĩ hơn tính cách nhân vật và đặc biệt là đoạn kết kì ảo nơi thủy cung của Linh Phi. Nhờ sự sáng tạo đó, một truyện kể dân gian đã trở thành áng văn xuôi giàu giá trị hiện thực và nhân đạo, khiến người đọc nhiều đời vẫn thương cảm Vũ Nương.

Thế kỉ XVI là thời kì nhà Lê suy yếu, các thế lực phong kiến Lê, Mạc tranh giành quyền bính, chiến tranh kéo dài khiến đời sống nhân dân điêu đứng. Chán cảnh quan trường, Nguyễn Dữ sớm rời bỏ chốn công danh để về ở ẩn, và chính trong những năm tháng ấy ông viết nên Truyền kì mạn lục. Mượn chuyện xưa để nói chuyện đời, tập truyện phơi bày nhiều mặt trái của xã hội đương thời. Chuyện người con gái Nam Xương là một thiên như thế: việc binh đao khiến vợ chồng Vũ Nương xa cách, thói gia trưởng của Trương Sinh đẩy nàng vào chỗ chết. Bi kịch của một gia đình nhỏ đã soi chiếu bóng tối của cả một thời đại.

Có những chi tiết nhỏ mà đủ sức làm nên cả một tác phẩm. Trong Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ, đó là cái bóng in trên vách. Thương con thơ vắng cha, Vũ Nương đùa trỏ cái bóng của chính mình và nói đó là cha của bé Đản; cũng cái bóng ấy, qua lời kể ngây thơ của đứa trẻ, đã gieo vào lòng Trương Sinh mối ghen ngờ dẫn nàng tới cái chết. Rồi đến khi bé Đản chỉ lên vách mà reo “Cha Đản lại đến kia kìa!”, sự thật mới sáng tỏ thì mọi chuyện đã quá muộn. Một trò đùa đầy yêu thương hóa thành nguyên nhân bi kịch, đó là cách Nguyễn Dữ cho thấy hạnh phúc của phụ nữ ngày xưa mong manh tới nhường nào.

Ngày tiễn chồng ra trận, Vũ Nương không mong Trương Sinh đem về ấn phong hầu hay áo gấm vinh quy; nàng chỉ ước ngày trở về chàng mang theo được “hai chữ bình yên”. Mong ước giản dị ấy cho thấy tâm hồn một người vợ chỉ khao khát hạnh phúc gia đình đầm ấm. Vậy mà chính người chồng được nàng ngóng đợi suốt ba năm lại là người đẩy nàng vào cái chết oan nghiệt. Nghịch lí đau xót đó nằm ở trung tâm Chuyện người con gái Nam Xương, thiên truyện xuất sắc trong Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ, nơi nhà văn gửi gắm niềm cảm thương sâu sắc dành cho những người vợ, người mẹ bị vùi dập trong xã hội phong kiến.

Nói tới những nhân vật nữ đáng thương của văn chương trung đại, khó có thể bỏ qua nhân vật Vũ Nương trong Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ. Nàng là người con gái hiền thục, khéo léo giữ hòa khí với người chồng đa nghi, rồi khi chồng đi lính thì một mình nuôi con, chăm mẹ chồng lúc ốm đau và lo ma chay chu đáo như với cha mẹ đẻ. Thế nhưng người phụ nữ vẹn toàn ấy lại phải nhận một kết cục oan khuất chỉ vì sự hồ đồ của chồng. Phân tích nhân vật Vũ Nương, ta sẽ thấy rõ vẻ đẹp phẩm chất và bi kịch số phận của những người đàn bà sống dưới lễ giáo phong kiến.

Bi kịch trong Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ không chỉ có một nạn nhân là Vũ Nương, mà còn có người gây ra là Trương Sinh. Ngay từ đầu truyện, tác giả đã cho biết chàng là con nhà giàu nhưng ít học, lại đa nghi, luôn đề phòng vợ quá mức cần thiết. Những nét tính cách ấy, gặp cảnh xa cách vì chiến tranh và lời nói vô tình của đứa con nhỏ, đã biến chàng thành kẻ phũ phàng, không cho vợ một cơ hội giãi bày. Tìm hiểu nhân vật Trương Sinh giúp ta hiểu sâu hơn nguyên nhân dẫn tới cái chết của Vũ Nương và thái độ phê phán chế độ nam quyền của nhà văn.

Truyện truyền kì luôn cuốn hút người đọc bởi những chi tiết kì lạ, hoang đường, và Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ cũng vậy. Phan Lang nằm mộng rồi thả con rùa mai xanh, sau bị đắm thuyền, dạt vào động rùa và được Linh Phi cứu sống; Vũ Nương sống ở thủy cung, gửi chiếc hoa vàng làm tin, rồi hiện về giữa dòng sông trên kiệu hoa với cờ tán rực rỡ. Những yếu tố kì ảo ấy không chỉ làm câu chuyện thêm li kì mà còn hoàn chỉnh vẻ đẹp của Vũ Nương, thể hiện ước mơ công lí của nhân dân và chứa đựng cái nhìn nhân đạo của tác giả. Tìm hiểu các chi tiết đó là con đường để hiểu trọn giá trị của thiên truyện.

Một tác phẩm văn học có sức sống lâu bền thường vừa phản ánh chân thực đời sống, vừa chứa đựng tấm lòng yêu thương con người. Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ hội tụ đủ hai giá trị ấy. Về hiện thực, truyện cho thấy một xã hội mà chiến tranh chia lìa các gia đình, người đàn ông nắm quyền định đoạt số phận vợ con, còn người phụ nữ không có cách nào tự bảo vệ mình. Về nhân đạo, nhà văn trân trọng vẻ đẹp của Vũ Nương, xót thương nỗi oan của nàng và lên tiếng bênh vực nàng bằng một kết thúc kì ảo. Hai giá trị đó sẽ là trọng tâm của bài viết này.

Hạnh phúc gia đình được vun đắp từ nhiều thứ, nhưng có lẽ không gì quan trọng bằng niềm tin và sự lắng nghe. Thiếu hai điều ấy, chỉ một lời nói vô tình cũng đủ làm mái ấm sụp đổ. Khoảng năm thế kỉ trước, Nguyễn Dữ đã kể một câu chuyện như thế trong Chuyện người con gái Nam Xương. Vũ Nương giữ trọn tiết hạnh, ba năm vò võ nuôi con, phụng dưỡng mẹ chồng, vậy mà chỉ một câu nói ngây thơ của bé Đản cũng đủ để Trương Sinh kết tội vợ, mắng nhiếc rồi đánh đuổi đi, không cho nàng một lời phân trần. Cái chết của nàng là tiếng kêu đau đớn của người phụ nữ không có quyền được tin, được nghe trong xã hội nam quyền. Đi vào thiên truyện, ta không chỉ thương một số phận mà còn hiểu thêm tấm lòng nhân đạo của một ngòi bút lớn thế kỉ XVI.