Điều không tính trước là truyện ngắn do Nguyễn Nhật Ánh sáng tác, được chọn làm văn bản đọc thứ hai trong Bài 9: Truyện, sách Ngữ văn 6 Cánh diều (tập 2). Bài viết dưới đây tổng hợp những kiến thức cần nắm về tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, ý nghĩa và nét đặc sắc nghệ thuật của truyện, kèm sơ đồ tư duy và hai bản tóm tắt để em ôn tập nhanh.
Nội dung văn bản Điều không tính trước
Văn bản trong SGK là bản đã lược bớt (có các dấu […]) của một truyện ngắn còn được bảo hộ bản quyền, nên ở đây chỉ tóm lược diễn biến và trích vài câu tiêu biểu. Em đọc toàn văn trong sách giáo khoa, trang 70 – 74.
Câu mở đầu ngắn gọn mà gây tò mò: “Tôi chuẩn bị đánh nhau.” Sau đó người kể quay lại sự việc cách đây năm hôm. Ở trận bóng giao hữu cuối năm giữa hai lớp, “tôi” vừa ghi bàn thì Nghi ở đội bên kia kêu là việt vị, nhất định không tính bàn. Hai đội cãi nhau rồi bỏ dở trận đấu; lúc ra về, Nghi còn chọc “tôi” là kẻ chuyên “ăn cắp trứng gà”.
Ôm nỗi ấm ức, “tôi” đi lục lọi khắp nhà tìm “vũ khí” và chọn được một cái kềm. Gặp Phước, “tôi” vừa rủ vừa khích bạn đi đánh nhau, bày kế: Phước mang ná thun núp ở bụi cây, đợi ám hiệu vung tay là bắn; còn “tôi” sẽ chặn đường Nghi ở ngã tư.
Chiều hôm ấy, Nghi xuất hiện và reo lên rằng đang đi tìm “tôi”. Cậu bé thót tim, đinh ninh: “Chết cha! Vậy là nó đã chuẩn bị rồi!” Nhưng thứ Nghi rút ra lại là cuốn luật bóng đá, kèm lời giải thích: “Cho mày mượn đọc để mai mốt đá bóng mình khỏi phải cãi nhau nữa!” Nghi còn có ba vé xem phim và mời bạn cùng đi.
Đến phút chót, Phước tưởng “tôi” ra hiệu tấn công nên giương ná, “tôi” phải lao ra đứng chắn rồi nói dối rằng Phước đang bắn chim. Nghi không hề hay biết, vui vẻ rủ cả hai đi xem phim và khẳng định: “Không có đánh nhau đâu! Hai nhân vật này là bạn thân với nhau, một tình bạn chân thành và tuyệt đẹp!” Truyện khép lại bằng hình ảnh cái bóng của ba cậu bé in xuống mặt đường như một khối duy nhất.
Thông tin tác giả Nguyễn Nhật Ánh
Nhà văn chào đời ngày 7/5/1955 ở làng Đo Đo (xã Bình Quế, Thăng Bình, Quảng Nam). Thuở nhỏ ông đi học ở miền Trung, đến năm 1973 thì vào Sài Gòn theo ngành sư phạm. Sau đó ông có thời gian đi thanh niên xung phong, đứng lớp ở Trường THCS Bình Tây (1983 – 1985); về sau ông còn là cây bút bình luận thể thao quen thuộc của tờ Sài Gòn Giải phóng Chủ nhật, ký tên Chu Đình Ngạn. Ông cũng dùng nhiều bút danh khác: Anh Bồ Câu, Lê Duy Cật, Sóc Phương Đông, Đông Phương Sóc.
Ông đến với văn chương rất sớm: mới 13 tuổi đã có thơ in báo. Cuốn sách đầu tay là tập thơ Thành phố tháng tư, in chung với nhà thơ Lê Thị Kim năm 1984. Về sau, ông chuyên tâm viết văn xuôi cho thiếu nhi và lứa tuổi mới lớn, trở thành một trong những cây bút được bạn đọc nhỏ tuổi mến mộ hàng đầu. Năm 1995, trong cuộc trưng cầu ý kiến do báo Tuổi Trẻ cùng Thành Đoàn TP.HCM thực hiện, bạn đọc bầu ông là nhà văn họ quý nhất suốt hai thập niên 1975 – 1995. Năm 1998, NXB Kim Đồng trao cho ông giải thưởng dành cho tác giả có sách bán chạy nhất.
Văn của ông nổi bật ở giọng kể hóm hỉnh, trong sáng, nhiều chi tiết đời thường của tuổi học trò, xen lẫn những bài học nhẹ nhàng về tình bạn, tình thân và lòng tốt. Nhiều truyện của ông đã được dựng thành phim. Có thể kể đến: Trước vòng chung kết (1984), Mắt biếc (1990), Ngồi khóc trên cây (2013); bộ Kính vạn hoa nhiều tập; cùng những cuốn như Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Cô gái đến từ hôm qua, Cây chuối non đi giày xanh. Đọc thêm: Giới thiệu tác giả Nguyễn Nhật Ánh và Phong cách sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh.
Thông tin tác phẩm Điều không tính trước
Phần này trả lời những câu hỏi thường gặp về văn bản khi học trên lớp và khi làm bài kiểm tra.
Điều không tính trước được in trong tập truyện nào?
Truyện in trong tập truyện Út Quyên và tôi, NXB Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2019. Sách giáo khoa Ngữ văn 6 Cánh diều chọn in bản có lược bớt vài đoạn, đặt trong bài học về truyện ngắn cùng với Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy Anh).
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: truyện ngắn hiện đại viết cho thiếu nhi.
- Phương thức biểu đạt: chủ yếu là tự sự, có kết hợp miêu tả và biểu cảm.
- Ngôi kể: thứ nhất. Người kể xưng “tôi” là một cậu học trò trong cuộc, nên mọi toan tính, lo sợ, xấu hổ của nhân vật đều được bộc lộ trực tiếp, chân thật.
Nhân vật trong truyện
- “Tôi”: nhân vật chính, bốc đồng, dễ cáu, thích hơn thua và hay tỏ ra “chỉ huy”; nhưng thật lòng không ác, biết dừng tay đúng lúc.
- Nghi: cậu bạn lớp khác, từng bắt lỗi việt vị và chọc tức “tôi”; về sau chủ động làm lành, hồn nhiên, rộng lượng.
- Phước: bạn thân của “tôi”, ban đầu đắn đo, bị khích mới nhận lời đi “phục kích”; tính tình bộc trực, hài hước.
- Ngoài ra truyện nhắc tới chị Hiền và anh Nghĩa, những người có đồ vật bị “tôi” lục lọi khi đi tìm “vũ khí”.
Bố cục Điều không tính trước có mấy phần?
Có thể chia truyện làm 3 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến lúc “tôi” tìm được “vũ khí”): nguyên nhân khiến “tôi” ấm ức, muốn đánh nhau với Nghi.
- Phần 2 (tiếp theo đến hết kế hoạch “tôi” bày cho Phước): “tôi” rủ, khích Phước và cùng chuẩn bị cho trận đánh.
- Phần 3 (còn lại): việc làm bất ngờ của Nghi, tình huống suýt “khai hỏa” và cảnh ba bạn làm lành.
Lưu ý: trong SGK, văn bản được đánh số thành 4 đoạn nhỏ để đặt câu hỏi khi đọc; cách chia 3 phần ở trên là theo mạch sự việc.
Giá trị nội dung
Qua một xích mích nhỏ trên sân bóng, truyện cho thấy hai cách ứng xử trái ngược: một bên nóng nảy, muốn ăn miếng trả miếng; một bên bình tĩnh, chân thành tìm cách hiểu nhau. Tác phẩm phê phán thói hiếu thắng, dùng nắm đấm thay cho lời nói khi bất đồng, đồng thời đề cao lòng bao dung, sự cởi mở và vẻ đẹp của tình bạn tuổi học trò. Người đọc nhận ra rằng một hành động thiện chí có thể biến “đối thủ” thành bạn thân.
Giá trị nghệ thuật
- Tình huống truyện bất ngờ, nhiều lần “đảo chiều”: từ chuẩn bị đánh nhau sang rủ nhau đi xem phim.
- Ngôi kể thứ nhất giúp diễn tả tâm lí nhân vật sinh động, chân thực.
- Lời thoại tự nhiên, đậm chất khẩu ngữ Nam Bộ của tuổi học trò; nhiều chi tiết hài hước như “vũ khí hóa học”, cái kềm, con chim tưởng tượng.
- Kết thúc bằng hình ảnh giàu sức gợi: ba cái bóng hòa làm một như người khổng lồ.
Ý nghĩa nhan đề Điều không tính trước
Nhan đề chỉ diễn biến nằm ngoài mọi dự liệu của “tôi”: cậu đã chuẩn bị “vũ khí”, đồng đội, ám hiệu, chỗ nấp, nhưng không tính được rằng Nghi đến để làm hòa. Nhan đề cũng gợi một bài học: có những điều tốt đẹp đến từ lòng tốt của người khác mà ta không ngờ tới, nếu ta chịu dừng lại để lắng nghe.
Sơ đồ tư duy Điều không tính trước
Sơ đồ dưới đây tóm gọn sáu ý chính về tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục cùng những giá trị của truyện.
Tóm tắt Điều không tính trước
Hai bản tóm tắt dưới đây có độ dài khác nhau để em chọn dùng khi trả bài hoặc làm bài viết.
Mẫu 1 – Tóm tắt Điều không tính trước ngắn nhất
Bị Nghi bác bàn thắng vì cho là việt vị lại còn trêu chọc, “tôi” quyết trả đũa: lấy cái kềm làm vũ khí, rủ Phước cầm ná thun nấp ở ngã tư chờ Nghi. Không ngờ Nghi tìm “tôi” để trao cuốn luật bóng đá cho mượn, lại còn mời đi xem phim. Trận đánh tan biến, ba bạn khoác vai nhau vui vẻ.
Mẫu 2 – Tóm tắt Điều không tính trước đầy đủ
Trong trận đá giao hữu cuối năm, bàn thắng của “tôi” bị Nghi gạt đi vì lỗi việt vị. Hai bên cãi nhau, bỏ dở trận đấu, Nghi còn chế giễu “tôi” trước khi về. Tức tối, “tôi” lục khắp nhà tìm vũ khí, chọn được cái kềm, rồi khích Phước cùng đi đánh nhau. Hai đứa bàn kế: Phước núp ở bụi cây, thấy “tôi” vung tay thì bắn ná, còn “tôi” ra chặn đường. Chiều đó, Nghi xuất hiện, mừng rỡ vì đang tìm “tôi”. Thứ Nghi lấy trong túi ra là cuốn sách luật bóng đá cho mượn để khỏi cãi nhau nữa, kèm lời mời đi xem phim. “Tôi” đổi ý, nhưng Phước hiểu lầm ám hiệu, suýt bắn; “tôi” vội đứng chắn và bảo Phước đang bắn chim. Nghi chẳng nghi ngờ gì, khoác vai hai bạn đi xem phim; bóng ba đứa in xuống đường thành một khối.
Lời kết
Qua Điều không tính trước, nhà văn gửi tới bạn đọc một câu chuyện nhỏ mà ấm áp về tình bạn học trò. Nắm vững tác giả, xuất xứ, bố cục và giá trị của truyện, em sẽ tự tin khi soạn bài, tóm tắt hay viết bài cảm nhận nhân vật Nghi. Truyện còn là dịp để em so sánh với cách nhà văn kể về tuổi thơ trong các tác phẩm khác của ông.
Xem thêm: