Soạn bài Con chào mào (Mai Văn Phấn) – Ngữ văn 6 Kết nối tri thức

Em có thể tưởng tượng, hình dung những hình ảnh gì khi đọc ba dòng thơ đầu?

Trả lời:

Con chào mào đốm trắng mũ đỏ
Hót trên cây cao chót vót
triu… uýt… huýt… tu hìu…

• Hình ảnh con chim: em hình dung một chú chào mào nhỏ nhắn, bộ lông điểm những chấm trắng, chỏm lông trên đầu đỏ tươi như đội chiếc mũ con. Chú đậu vững trên ngọn cây, ngẩng đầu cất tiếng hót.
• Không gian: cái cây rất cao, phía trên là khoảng trời rộng, thoáng đãng, có thể là một buổi sáng nắng nhẹ ở vùng quê hay khu vườn yên tĩnh.
• Âm thanh: dòng thơ thứ ba ghi lại từng tiếng chim nối nhau, lúc cao lúc trầm, ngắt quãng bằng dấu chấm lửng, làm em như nghe được tiếng hót thật đang ngân lên giữa tán lá.

Chỉ ba dòng mà có đủ màu sắc (trắng, đỏ, xanh của cây), đường nét (cây vút lên cao) và âm thanh, làm hiện ra một khung cảnh thiên nhiên tươi trong, sinh động và bình yên.

Hãy nêu những ý nghĩ, cảm xúc của nhân vật “tôi” khi “vội vẽ chiếc lồng trong ý nghĩ”.

Trả lời:

• Say mê và muốn chiếm giữ: nghe tiếng chim quá hay, nhìn bộ lông quá đẹp, “tôi” muốn chú chim ở mãi bên mình. Chiếc lồng chỉ được vẽ trong đầu, nhưng nó cho thấy ý muốn biến vẻ đẹp chung của trời đất thành thứ của riêng một người.
• Lo sợ, vội vàng: chữ “vội” và nỗi “sợ chim bay đi” cho thấy “tôi” hồi hộp, sợ khoảnh khắc đẹp vụt qua, sợ đánh mất điều mình đang yêu thích.
• Hụt hẫng rồi cố níu kéo: chiếc lồng vừa vẽ xong thì chim đã bay. “Tôi” mang theo cả nắng, gió, cành cây xanh để đuổi theo, như muốn ôm trọn cả khoảng thiên nhiên quanh con chim.
• Bắt đầu hiểu ra: khi chim đã đi mất dạng, “tôi” không còn nghĩ đến chiếc lồng mà tưởng tượng chim đang tự kiếm mồi, ăn quả chín, uống nước sạch, tức là đang sống đúng với tự do của nó.

Như vậy, từ ý muốn sở hữu ích kỉ, cảm xúc của “tôi” chuyển dần sang sự thấu hiểu và tôn trọng sự sống của con chim.

Vì sao lúc đầu, nhân vật “tôi” “sợ chim bay đi” nhưng kết thúc bài thơ lại khẳng định chẳng cần chim bay về, vì tiếng hót ấy giờ đã nghe rất rõ?

Trả lời:

Chẳng cần chim lại bay về
Tiếng hót ấy giờ tôi nghe rất rõ.

• Lúc đầu: “tôi” yêu con chim theo kiểu muốn giữ lấy. Với cách nghĩ ấy, chim bay đi nghĩa là mất đi tiếng hót, mất đi cái đẹp, nên “tôi” sợ.
• Về sau: qua việc đuổi theo rồi hình dung cuộc sống tự do của chim, “tôi” nhận ra chào mào chỉ thật sự vui sống và hót hay khi được bay giữa trời, tìm mồi trên cây. Giữ nó trong lồng, dù chỉ là lồng tưởng tượng, sẽ làm mất chính điều mình yêu.
• Vì vậy: tiếng hót không còn phụ thuộc vào việc con chim có ở gần hay không. Nó đã được cất giữ trong kí ức, trong tâm hồn người viết. Nghe “rất rõ” là nghe bằng tấm lòng đã hiểu và trân trọng thiên nhiên.

Sự đổi khác ấy cho thấy một bài học nhẹ nhàng: yêu thiên nhiên là để nó được sống tự nhiên, còn con người giữ lại vẻ đẹp bằng cảm nhận và kí ức.

Dòng thơ nào được lặp lại trong bài thơ? Theo em, việc lặp lại như vậy có tác dụng gì?

Trả lời:

• Dòng được lặp lại: dòng mô phỏng tiếng chim “triu… uýt… huýt… tu hìu…”, xuất hiện hai lần: ở dòng thứ ba và ở gần cuối bài, ngay trước hai dòng kết.
• Tác dụng về âm điệu: lặp lại tiếng chim tạo nhịp vang cho bài thơ, làm tiếng hót như ngân suốt từ đầu đến cuối.
• Tác dụng về kết cấu: hai lần xuất hiện như hai điểm mở và khép, giúp bài thơ chặt chẽ dù viết theo thể tự do.
• Tác dụng về ý nghĩa: lần đầu, tiếng hót vang trên ngọn cây trước mắt người viết; lần sau, chim đã bay đi nhưng tiếng hót vẫn còn, lúc này nó vang lên trong tâm trí “tôi”. Sự lặp lại vì thế đánh dấu sự thay đổi trong cách cảm nhận: từ nghe bằng tai đến nghe bằng lòng.

Con chim chào mào đã bay đi rồi nhưng nhân vật “tôi” vẫn có thể nghe rất rõ tiếng chim hót. Viết một đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) miêu tả một hình ảnh thiên nhiên tươi đẹp được em lưu giữ trong kí ức.

Trả lời:

Gợi ý cách viết:

• Chọn một hình ảnh cụ thể em từng thấy tận mắt: dòng sông, rặng tre, cây bàng sân trường, buổi bình minh trên biển…
• Tả bằng nhiều giác quan: màu sắc, âm thanh, mùi hương, cảm giác của gió, nắng.
• Câu cuối nói vì sao hình ảnh ấy còn mãi trong em, giống như tiếng chim vẫn còn trong lòng nhân vật “tôi”.

Đoạn văn tham khảo 1:

Kí ức đẹp nhất của em về thiên nhiên là buổi sớm mùa hè bên con sông nhỏ trước nhà bà nội. Khi mặt trời vừa nhô lên sau lũy tre, mặt sông lấp lánh như ai rắc lên đó hàng nghìn mảnh bạc vụn. Sương mỏng còn vương trên những ngọn cỏ ven bờ, chạm chân vào thấy mát rượi. Mấy chú bói cá đậu trên cành tre, thỉnh thoảng lao vút xuống nước rồi vụt bay lên. Gió từ sông thổi vào mang theo mùi bùn non và mùi lúa đang thì con gái. Bây giờ em sống ở thành phố, nhưng chỉ cần nhắm mắt lại là buổi sớm ấy lại hiện ra rõ ràng. Em hiểu rằng có những vẻ đẹp mình không mang theo được, mà chỉ có thể giữ lại trong lòng.

Đoạn văn tham khảo 2:

Em vẫn nhớ mãi cây hoa sữa đầu ngõ vào một tối cuối thu năm lớp năm. Hôm ấy trời se lạnh, những chùm hoa trắng li ti nở kín các tầng lá xanh thẫm. Mùi hương thoang thoảng theo gió lan khắp con ngõ nhỏ, đi đến đâu cũng thấy thơm. Dưới ánh đèn đường vàng nhạt, cánh hoa rơi lác đác trên vai mấy đứa trẻ đang chơi đuổi bắt. Mẹ đi bên cạnh, khẽ bảo đó là mùi hương của mùa thu Hà Nội. Năm sau gia đình em chuyển nhà, nhưng mỗi lần trời trở gió, em lại như thấy mùi hoa sữa quanh mình.