Nghệ thuật băm thịt gà là văn bản đọc đầu tiên của Bài 7 (Sự thật trong tác phẩm kí), sách Ngữ văn 12 Kết nối tri thức tập hai, trích từ tập phóng sự Việc làng của Ngô Tất Tố. Bài viết dưới đây gom đủ các thông tin cần ôn: tác giả, xuất xứ, thể loại, ngôi kể, cách chia đoạn, những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật, kèm sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt.
Nội dung văn bản Nghệ thuật băm thịt gà
Người kể “tôi” về chơi nhà Lăng Vân, người bạn học cũ lâu ngày mới gặp. Đêm ấy, Lăng Vân cho biết sáng mai nhà mình đến lượt “chứa hàng xóm”. Sáng ra, các cụ, các ông đàn anh và trai tráng trong xóm kéo đến chật nhà, tràn ra cả thềm. Lễ vật chỉ có một mâm xôi gà và hai chai rượu, vậy mà các cụ quyết chia thành hai mươi ba cỗ cho đủ phần tám mươi ba suất của xóm. Anh mõ làng tên Mới được giao việc: anh xắn xôi, thái lòng, hỏi ý các cụ để chia sỏ gà, phao gà, rồi băm mình con gà thành chín mươi hai miếng mỏng đều, xâu tăm cắm vào các tảng xôi. Lăng Vân khoe đó là nghề ba đời của nhà anh Mới, còn “tôi” thì muốn tặng anh “cái chức nghệ sĩ”.
Một số câu văn tiêu biểu trong văn bản:
Từ khi thôi học, tính ra đã gần mười năm, bây giờ tôi mới lại gặp Lăng Vân.
– Vậy thì phải làm hai mươi ba cỗ, tám cỗ kiến tại, một cỗ chứa, một cỗ cho mày, còn mười ba cỗ làm phần.
Trông những miếng thịt gà của hắn bốc ra góc mâm, mới đẹp làm sao! Không giập, không nát, không bong da, nó giống như tập cánh con bươm bướm. Nếu để trước môi mà thổi, có thể bay được mười thước.
Tôi chịu lắm. Và tôi muốn dâng cho ông Mới ấy cái chức nghệ sĩ.
Phần giải đáp từng câu hỏi theo đoạn văn có trong bài soạn cùng tác phẩm.
Thông tin tác giả Ngô Tất Tố
Ngô Tất Tố (1893 – 1954; có tài liệu ghi năm sinh 1894) quê ở xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội. Xuất thân là nhà nho am tường cổ học, về sau ông trở thành cây bút đa năng: viết văn, làm báo, nghiên cứu, dịch thuật.
Trước Cách mạng tháng Tám, ông viết báo với ngòi bút sắc sảo, giàu tính chiến đấu, thường lên tiếng về những bất công ở nông thôn. Sau Cách mạng, ông tham gia kháng chiến chống Pháp trên mặt trận văn hóa, văn nghệ và mất năm 1954.
Ông được xem là cây bút hiện thực tiêu biểu khi viết về người nông dân và làng quê Bắc Bộ. Tác phẩm tiêu biểu gồm hai tiểu thuyết Tắt đèn (1939) và Lều chõng, các tập phóng sự Việc làng (1940), Tập án cái đình (1939). Năm 1996, Nhà nước truy tặng ông Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật. Em có thể đọc thêm trang tuyển tập tác phẩm Ngô Tất Tố và bài về đoạn trích Tức nước vỡ bờ.
Thông tin tác phẩm Nghệ thuật băm thịt gà
Xuất xứ của văn bản
Văn bản là một thiên thuộc tập Việc làng. SGK dẫn theo sách: Ngô Tất Tố, Việc làng, NXB Hội Nhà văn – Công ti cổ phần Văn hoá và Truyền thông Nhã Nam, Hà Nội, 2014, tr. 37 – 44.
Hoàn cảnh sáng tác
Việc làng ra đời khoảng năm 1940, thời kì Ngô Tất Tố dành nhiều tâm sức viết phóng sự về nông thôn. Mỗi thiên trong tập ghi lại một “việc làng” cụ thể – một lệ, một tục đang đè nặng lên đời sống người dân quê Bắc Bộ trước Cách mạng tháng Tám. Thiên này xoay quanh lệ “chứa hàng xóm” và chuyện chia cỗ.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: phóng sự, thuộc loại hình kí.
- Phương thức biểu đạt: chủ yếu là kể, kết hợp miêu tả, đối thoại và bình luận.
Ngôi kể
Văn bản kể theo ngôi thứ nhất. Người kể “tôi” là khách đến chơi nhà Lăng Vân, chứng kiến từ đầu đến cuối buổi chia cỗ. Một số trang giải ghi đây là ngôi thứ ba, điều này chưa chính xác.
Bố cục Nghệ thuật băm thịt gà có mấy phần?
Văn bản có thể chia làm 3 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “trùm chăn nằm ngủ”): đêm mưa gặp lại bạn cũ, “tôi” biết nhà Lăng Vân sắp “chứa hàng xóm”.
- Phần 2 (tiếp theo đến “hai chồng mâm”): sáng hôm sau, người trong xóm kéo đến; các cụ tính số suất, định làm hai mươi ba cỗ.
- Phần 3 (còn lại): anh Mới chia xôi, băm thịt gà; lời Lăng Vân và cảm nghĩ của “tôi”.
Cũng có cách chia hai phần: cảnh “chứa hàng xóm” (đến “hai chồng mâm”) và cảnh làm cỗ, băm thịt gà (phần còn lại).
Giá trị nội dung
- Ghi lại chân thực lệ “chứa hàng xóm” và tục chia phần ở làng quê Bắc Bộ trước Cách mạng: một con gà, một mâm xôi phải xẻ ra cho mấy chục cỗ.
- Phê phán thói trọng miếng ăn, nặng ngôi thứ (sỏ gà cho các cụ, phao gà cho các ông đàn anh) và những lệ làng nhiêu khê.
- Gợi suy nghĩ về sự lãng phí tài năng, công sức của con người vào những việc vô nghĩa.
Giá trị nghệ thuật
- Lối ghi chép ngay tại hiện trường, nhiều chi tiết và con số chính xác, đậm chất phóng sự.
- Thủ pháp gây tò mò, trì hoãn kết quả đến cuối bài.
- Tả kĩ từng động tác, từng âm thanh, rất sinh động; so sánh, cường điệu độc đáo.
- Giọng điệu châm biếm ẩn sau lời “khen”; nhan đề và câu kết mang tính giễu nhại.
Ý nghĩa nhan đề Nghệ thuật băm thịt gà
Nhan đề đặt cạnh nhau hai thứ tưởng không liên quan: “nghệ thuật” và một việc bếp núc tầm thường. Ở bề mặt, nó ghi nhận tay nghề điêu luyện của anh Mới. Ở chiều sâu, đó là cách nói mỉa: thứ “nghệ thuật” ấy chỉ tồn tại vì lệ chia phần quái gở của làng. Nhan đề vì thế vừa gây tò mò vừa định hướng giọng châm biếm cho cả bài.
Sơ đồ tư duy Nghệ thuật băm thịt gà
Sơ đồ dưới đây hệ thống sáu ý chính về tác giả và văn bản.
Tóm tắt Nghệ thuật băm thịt gà
Mẫu 1 – Tóm tắt Nghệ thuật băm thịt gà ngắn gọn
Nhân vật “tôi” về thăm bạn cũ Lăng Vân đúng dịp nhà bạn “chứa hàng xóm”. Sáng hôm sau, ba mươi người kéo đến, lễ vật chỉ có một mâm xôi gà, nhưng các cụ đòi chia thành hai mươi ba cỗ. Anh mõ Mới khéo léo chia xôi, chia lòng, sỏ, phao theo ngôi thứ, rồi băm mình gà ra chín mươi hai miếng đều tăm tắp. “Tôi” thán phục, muốn phong anh làm nghệ sĩ.
Mẫu 2 – Tóm tắt Nghệ thuật băm thịt gà đầy đủ
Sau gần mười năm xa cách, “tôi” gặp lại người bạn học Lăng Vân. Hai người trò chuyện thâu đêm thì nghe dưới bếp có tiếng gà kêu; Lăng Vân giải thích sáng mai nhà anh phải “chứa hàng xóm”. Trời vừa sáng, các cụ già khăn áo chỉnh tề rồi đông đảo người trong xóm đã tới, ngồi kín giường phản, tràn cả ra thềm. Một mâm xôi gà cùng hai chai rượu được bưng lên. Ông đàn anh sai thằng Mới, anh mõ làng, làm cỗ. Mới đếm được ba mươi người có mặt, một người khác nhắc xóm có tám mươi ba suất, thế là ông đàn anh định làm hai mươi ba cỗ. “Tôi” lấy làm lạ, ra tận nơi xem. Anh Mới chữa cỗ xôi cho vuông rồi xắn thành từng tảng, đổi thớt, liếc dao, chia lòng gà đều vào mười đĩa, hỏi các cụ để chia sỏ gà làm năm, phao gà làm bốn, chặt cánh, chân bày một đĩa, cuối cùng băm mình gà nhịp nhàng, đều đặn thành chín mươi hai miếng mỏng như cánh bướm, xâu tăm cắm lên xôi, mỗi tảng bốn xâu. Lăng Vân hỏi “tôi” có phục tay nghề ba đời của anh Mới không; “tôi” đáp rất phục và muốn tặng anh danh hiệu nghệ sĩ.
Lời kết
Với Nghệ thuật băm thịt gà, Ngô Tất Tố bộc lộ biệt tài của mình: chỉ qua một buổi chia cỗ, ông khiến người đọc vừa bật cười vừa thấm thía cái nặng nề của lệ làng xưa. Nắm chắc tác giả, xuất xứ, cách chia đoạn và các giá trị của văn bản sẽ giúp em soạn bài, viết đoạn văn cảm nhận dễ dàng hơn.
Xem thêm: