Tóm tắt Bước vào đời (Đào Duy Anh) ngắn gọn, đầy đủ – 8 mẫu hay nhất

Cuối năm 1925, Đào Duy Anh, khi ấy đang dạy tiểu học ở Đồng Hới, cùng vài trí thức trong vùng đón cụ Phan Bội Châu trên đường cụ được đưa về Huế. Phong thái cùng lời dặn của nhà chí sĩ làm ông trằn trọc cả đêm. Ông quyết định rời bỏ cuộc sống tỉnh lẻ tù túng để vào Sài Gòn làm báo, chính thức “bước vào đời”.

Về già, Đào Duy Anh nhớ lại sự kiện đã định hướng cả cuộc đời mình. Từ năm 1923 ông dạy học ở tỉnh lị Quảng Bình, chăm đọc sách và mong có dịp ra làm việc ở nơi rộng lớn hơn, trong khi giới công chức quanh ông sống uể oải, mải mê cờ bạc. Năm 1925, những tin tức về Nguyễn An Ninh, Phan Châu Trinh và nhất là vụ án Phan Bội Châu làm không khí Đồng Hới thay đổi. Khi cụ Phan được ân xá và dừng chân ở Đồng Hới, nhóm trí thức trẻ mượn danh Hội Quảng tri mời cụ dùng cơm và gặp gỡ. Phong thái và lời dặn hãy học nhiều của cụ khiến tác giả xúc động mạnh. Đêm ấy, ông quyết định không chờ thi Tú tài nữa mà vào Sài Gòn viết báo; các sự kiện chính trị tiếp theo càng củng cố quyết tâm ấy.

Phần 1 – Sự kiện và cuộc sống ở Đồng Hới: Người kể giới thiệu ngay sự kiện quan trọng nhất đời mình là buổi đón cụ Phan Bội Châu cuối năm 1925. Ông kể quãng thời gian dạy học ở Quảng Bình, nơi tầng lớp trí thức nhỏ bé, nhiều người chỉ biết làm việc, đánh bạc và tán chuyện.

Phần 2 – Bối cảnh năm 1925: Báo chí đem về những tin tức chính trị: Nguyễn An Ninh ra báo chống thực dân, Phan Châu Trinh về nước, cụ Phan Bội Châu sa vào tay mật thám rồi bị đưa ra tòa. Hội Quảng tri mua thêm báo, phòng đọc đông người hơn chiếu bạc; ai cũng theo dõi phiên tòa với các lời bào chữa và lời tự biện của cụ Phan.

Phần 3 – Buổi đón tiếp: Án tử hình khiến cả nước đòi ân xá; chính quyền buộc phải tha nhưng đưa cụ về Huế. Trên đường đi, cụ dừng ở Đồng Hới và được nhóm trí thức đón tại hội quán. Cụ cao lớn, phúc hậu, giọng nói vang, khuyên mọi người học để chuẩn bị cho tương lai đất nước.

Phần 4 – Quyết định bước vào đời: Tác giả mất ngủ cả đêm, thấy không thể chôn tuổi trẻ ở nơi hẻo lánh và quyết định vào Sài Gòn làm báo. Báo chí tiến bộ, cuộc bầu cử thắng lợi của các nhà Nho yêu nước, đám tang Phan Châu Trinh, những lời văn tế do Phan Bội Châu viết tiếp thêm sức mạnh cho lựa chọn ấy.

• Năm 1923: “tôi” về dạy trường tiểu học ở tỉnh lị Quảng Bình, vừa dạy vừa tự học.
• Năm 1925: tin Nguyễn An Ninh lập báo, Phan Châu Trinh về Sài Gòn, Phan Bội Châu bị bắt ở Thượng Hải lần lượt đến Đồng Hới.
• Mùa đông năm 1925: báo đăng tin phiên xử cụ Phan trước Hội đồng Đề hình; Hội Quảng tri bổ sung báo chí, phòng đọc đông dần.
• Cụ Phan bị kết án tử hình, phong trào đòi ân xá lan khắp nước; chính quyền thực dân phải tha nhưng định đưa cụ về an trí ở Huế.
• Trưa một ngày cuối năm 1925: nhóm trí thức tích cực ở Đồng Hới đón cụ, mời cơm và tổ chức buổi gặp mặt tại hội quán.
• Đêm hôm đó: “tôi” thức trắng, quyết định vào Sài Gòn làm báo.
• Tiếp theo: cuộc bầu cử vào Viện Nhân dân đại biểu Trung Kì, đám tang cụ Phan Châu Trinh làm quyết tâm ra đi thêm vững chắc.

Tôi dạy học ở Đồng Hới từ năm 1923. Ngày ấy tôi chỉ lo giảng bài và đọc sách, thầm mong có lúc được làm việc ở một thành phố lớn, vì quanh tôi, các ông công chức, quan lại hết giờ làm lại kéo nhau đi đánh bạc hay ngồi chuyện phiếm. Năm 1925, những tin tức chính trị từ Hà Nội, Sài Gòn bắt đầu làm cái tỉnh nhỏ của tôi xao động, nhất là phiên tòa xử cụ Phan Bội Châu. Khi cụ được ân xá và trên đường về Huế ghé Đồng Hới, anh em chúng tôi lấy danh nghĩa Hội Quảng tri mời cụ dùng bữa trưa rồi tổ chức buổi gặp mặt. Nhìn dáng người cao lớn, đôi mắt hiền mà sáng của cụ, nghe cụ khuyên lớp trẻ học thật nhiều, lòng tôi xúc động như chưa từng có. Đêm ấy tôi không sao ngủ được và quyết định: không chờ thi Tú tài nữa, tôi sẽ vào Sài Gòn làm báo. Những gì diễn ra sau đó, từ các tờ báo tiến bộ đến lễ tang cụ Phan Châu Trinh, càng thúc giục tôi lên đường.

Đoạn trích mở đầu bằng hồi tưởng của tác giả ở tuổi xế chiều: trong những đêm khó ngủ, ông thường nhớ về thời mới vào đời, và không thể quên trưa hôm ấy, cuối năm 1925, khi ông cùng anh em đón cụ Phan Bội Châu ghé Đồng Hới – sự kiện ông coi là đã định hướng cả cuộc đời mình.

Từ năm 1923, ông làm giáo viên tiểu học ở tỉnh lị Quảng Bình. Ông chăm dạy, chăm đọc, mong có ngày được làm việc ở chốn đô hội, nơi văn hóa và chính trị sôi động. Ở tỉnh nhỏ ấy, trí thức chỉ gồm vài chục công chức làm cho chính quyền thực dân cùng không quá mười vị quan của triều đình. Ngoài giờ làm việc, họ đánh bạc, tụ tập ở sân quần vợt nói chuyện vặt; chỉ một nhóm nhỏ họp nhau ngâm thơ, học đàn.

Năm 1925, báo chí Hà Nội, Sài Gòn mang đến những tin tức gây xao động: Nguyễn An Ninh từ Pháp về lập báo đả kích thực dân, Phan Châu Trinh về Sài Gòn được đón chào nồng nhiệt, Phan Bội Châu bị mật thám Pháp tóm ở Thượng Hải rồi giải về giam ở Hỏa Lò. Báo chí chuyển sang bàn chuyện chính trị; Hội Quảng tri Đồng Hới mua thêm báo, sửa sang phòng đọc, thu hút người đọc hơn cả các đám bạc. Mùa đông năm ấy, cả giới trí thức Đồng Hới theo dõi phiên tòa xử cụ Phan với các bài bào chữa của hai luật sư người Pháp và lời tự biện của cụ.

Phiên tòa trở thành dịp tố cáo chế độ thực dân. Bản án tử hình khiến khắp cả nước nổi lên làn sóng đòi ân xá, buộc chính quyền phải nhượng bộ, nhưng vẫn muốn đưa cụ về an trí ở Huế để hạn chế ảnh hưởng. Nhờ nhân dân Hà Nội đấu tranh, cụ được tự do và về Huế bằng xe do dân chuẩn bị. Biết xe sẽ nghỉ trưa ở Đồng Hới, nhóm trí thức tích cực, trong đó có tác giả, thay mặt Hội Quảng tri thết đãi cụ bữa trưa, sau đó mời cụ tới hội quán gặp gỡ mọi người. Dù có người e ngại không dám đến, hội quán vẫn chật kín. Cụ Phan mặc áo dài kiểu Trung Quốc, dáng cao lớn, gương mặt vuông, mắt sáng mà hiền; giọng cụ vang lên giữa căn phòng im phăng phắc. Cụ nhắc đến chương sách bàn về việc tích lũy sức lực chờ thời, khuyên hội viên học nhiều để đón nhận tri thức mới.

Đêm ấy, tác giả không ngủ được. Vốn đã không muốn ở mãi Đồng Hới làm nghề dạy trẻ, ông từng định chờ thi đỗ Tú tài rồi mới đi, nhưng giờ ông quyết định vào Sài Gòn làm báo ngay. Báo chí tiến bộ ở Sài Gòn, báo Việt Nam hồn từ Pa-ri, thắng lợi của các dân biểu tiến bộ do Huỳnh Thúc Kháng đứng đầu, tấm gương ông Nguyễn Đan Quế từ chức về làm ruộng, rồi đến đám tang Phan Châu Trinh với bài văn tế cụ Phan Bội Châu soạn càng khiến ông nóng lòng muốn đi xa.

Trọng tâm của đoạn trích là cuộc gặp gỡ giữa chàng giáo viên trẻ Đào Duy Anh và nhà cách mạng Phan Bội Châu. Sau khi bị bắt ở nước ngoài và bị kết án tử hình, cụ Phan được ân xá trước sức ép của dư luận cả nước. Trên đường từ Hà Nội về Huế, xe của cụ dừng nghỉ trưa ở Đồng Hới. Những người trẻ nhiệt huyết ở thị xã liền mời cụ ở lại dùng bữa và trò chuyện tại hội quán Hội Quảng tri. Căn phòng chật kín người. Cụ Phan hiện ra với vóc dáng cao lớn, khuôn mặt chữ điền, đôi mắt sáng ánh lên sự trìu mến sau cặp kính. Tác giả không còn nhớ hết lời cụ nói, chỉ nhớ cụ khuyên lớp trẻ phải học thật nhiều. Cuộc gặp ngắn ngủi ấy làm ông thức trắng một đêm và đi đến quyết định từ bỏ nghề dạy học ở tỉnh lẻ để vào Sài Gòn làm báo.

Bước vào đời kể lại bước ngoặt của Đào Duy Anh năm 1925. Từ một giáo viên tỉnh lẻ sống giữa bầu không khí an phận, ông chứng kiến làn sóng yêu nước bùng lên quanh vụ án Phan Bội Châu, rồi được tận mắt gặp nhà chí sĩ khi cụ ghé Đồng Hới trên đường về Huế. Lời khuyên học hỏi của cụ khiến ông trăn trở suốt đêm và quyết định từ giã Đồng Hới, vào Sài Gòn làm báo; các biến cố chính trị sau đó càng làm ông thêm vững tâm.

Qua đoạn trích, người đọc thấy được một giai đoạn lịch sử đầy biến động những năm hai mươi của thế kỉ trước, thấy sức lay động mạnh mẽ của những nhà yêu nước với lớp thanh niên trí thức. Văn bản cũng nhắn nhủ người trẻ hôm nay: khát vọng chỉ trở thành hiện thực khi ta dám lựa chọn, dám rời vùng an toàn và gắn con đường riêng với vận mệnh chung của đất nước.

Kết luận

Khi tóm tắt Bước vào đời, em cần giữ đúng trình tự: cuộc sống của “tôi” ở Đồng Hới, bối cảnh chính trị năm 1925, cuộc gặp cụ Phan Bội Châu, đêm thao thức và quyết định ra đi. Đề yêu cầu ngắn thì dùng mẫu 1, mẫu 2; cần đầy đủ thì tham khảo mẫu 3 hoặc mẫu 6; muốn bài viết sinh động hơn có thể kể theo lời nhân vật như mẫu 5.

Xem thêm:

• Mục lục Ngữ văn 12 Kết nối tri thức