Bước vào đời là văn bản đọc thứ hai của Bài 7: Sự thật trong tác phẩm kí, sách Ngữ văn 12 Kết nối tri thức tập hai. Bài viết tổng hợp kiến thức về tác giả Đào Duy Anh, hồi kí Nhớ nghĩ chiều hôm, xuất xứ, thể loại, cách chia đoạn, những giá trị về nội dung, nghệ thuật cùng sơ đồ tư duy để em ôn tập nhanh.
Nội dung văn bản Bước vào đời
Hồi kí của Đào Duy Anh vẫn đang được bảo hộ bản quyền, vì vậy phần này chỉ tóm lược nội dung đoạn trích và dẫn một vài câu ngắn.
Đến tuổi già, tác giả nhớ lại sự kiện mà ông coi là bước ngoặt định hướng cả cuộc đời mình: cuộc gặp nhà chí sĩ Phan Bội Châu khi cụ dừng chân ở Đồng Hới, trưa một ngày cuối năm 1925. Khi ấy ông dạy ở một trường tiểu học tại tỉnh lị Quảng Bình, ngày ngày dạy học và tự học, mong một ngày được làm việc ở nơi rộng lớn hơn. Giới trí thức nơi đây ít ỏi, phần đông làm công chức hay quan lại, ngoài giờ làm chỉ quanh quẩn với cờ bạc, chuyện phiếm.
Năm 1925, báo chí đưa về nhiều tin chấn động: Nguyễn An Ninh ra báo chống thực dân, Phan Châu Trinh từ Pháp về nước, Phan Bội Châu bị bắt ở Thượng Hải, bị đưa ra xử và bị kết án tử hình. Phong trào đòi ân xá dâng cao khắp nơi; tác giả nhận xét: “Cuộc xử án Phan Bội Châu biến thành cuộc xử án chế độ thực dân”. Khi cụ Phan được thả và trên đường về Huế phải dừng nghỉ trưa ở Đồng Hới, nhóm trí thức tích cực trong Hội Quảng tri tổ chức đón tiếp. Hình ảnh và giọng nói của cụ, lời khuyên lớp hội viên trẻ học thật nhiều để chuẩn bị cho đất nước, để lại ấn tượng chưa từng có trong lòng tác giả.
“Đêm hôm ấy tôi thao thức không ngủ được.” Gác lại ý định chờ thi Tú tài, ông đi đến quyết định bỏ Đồng Hới vào Sài Gòn làm báo. Những tờ báo tiến bộ, thắng lợi của các nhà Nho ái quốc trong cuộc bầu cử, tấm gương những người từ quan về làm ruộng, rồi đám tang cụ Phan Châu Trinh cùng bài văn tế cụ Phan Bội Châu soạn càng thôi thúc ông lên đường.
Thông tin tác giả Đào Duy Anh
Đào Duy Anh sinh năm 1904 và mất năm 1988, quê gốc ở Thanh Oai, Hà Đông, vùng đất nay thuộc Hà Nội. Ông là một học giả lớn, công trình của ông trải rộng từ biên soạn từ điển, nghiên cứu văn hóa đến lịch sử và văn chương.
Ngay từ những năm 20 của thế kỉ trước, ông đã dấn thân vào các hoạt động yêu nước, cách mạng và bắt tay vào việc dịch sách, nghiên cứu. Đoạn trích Bước vào đời chính là lời kể của ông về thời điểm ông bắt đầu con đường ấy.
Những công trình nổi bật của ông có Việt Nam văn hóa sử cương (in năm 1938), Hán Việt từ điển giản yếu (1932), Khảo luận về Kim Vân Kiều (1943), Từ điển Truyện Kiều, Nguồn gốc dân tộc Việt Nam, Đất nước Việt Nam qua các đời… Giới học thuật coi ông là người mở đường cho nhiều bộ môn khoa học xã hội nước nhà. Năm 2000, Nhà nước truy tặng ông Giải thưởng Hồ Chí Minh.
Thông tin tác phẩm Bước vào đời
Bước vào đời được trích từ đâu?
Đoạn trích thuộc phần đầu cuốn hồi kí Nhớ nghĩ chiều hôm. SGK dẫn theo sách Nhớ nghĩ chiều hôm của NXB Hà Nội, năm 2020, từ trang 9 đến trang 12. Đây là những trang đầu tiên của cuốn sách, kể về chặng khởi đầu trên con đường hoạt động của tác giả.
Hoàn cảnh sáng tác
Hồi kí Nhớ nghĩ chiều hôm được tác giả viết xong vào năm 1972, rồi sửa chữa, hoàn thiện đến cuối năm 1974, khi ông đã ở tuổi xế chiều. Cuốn sách kể lại những chặng đường ông hoạt động trên các mặt trận chính trị, văn hóa, khoa học, đồng thời chứa nhiều suy ngẫm về quan hệ giữa người trí thức với dân tộc và về trách nhiệm của thanh niên với tương lai đất nước.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: hồi kí (kí phi hư cấu).
- Phương thức biểu đạt: chủ yếu là tự sự, kết hợp miêu tả, biểu cảm và bình luận.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất, người kể xưng “tôi” là chính tác giả.
Bố cục Bước vào đời có mấy phần?
Đoạn trích có thể chia làm 4 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “quan lại tham dự”): nêu sự kiện quan trọng và giới thiệu cuộc sống của “tôi” ở Đồng Hới.
- Phần 2 (tiếp đến “đầu thế kỉ XX”): tình hình đất nước năm 1925 và vụ xử án Phan Bội Châu.
- Phần 3 (tiếp đến “cõi văn minh”): phong trào đòi ân xá và buổi đón tiếp cụ Phan ở Hội Quảng tri.
- Phần 4 (còn lại): đêm thao thức, quyết định ra đi cùng những tác động tiếp theo từ các nhân vật lịch sử.
Một số tài liệu chia làm 3 phần, gộp phần 2, phần 3 làm một, tập trung vào cuộc gặp với cụ Phan.
Giá trị nội dung
- Tái hiện kí ức về thời điểm “bước vào đời” của tác giả, gắn với lần diện kiến cụ Phan Bội Châu cuối năm 1925.
- Phác họa một giai đoạn lịch sử sôi động: từ không khí trì trệ ở tỉnh lẻ đến làn sóng yêu nước lan rộng sau vụ án Phan Bội Châu.
- Cho thấy các bậc chí sĩ đã lay động mạnh mẽ lớp trí thức trẻ thời ấy.
- Gửi gắm bài học về khát vọng và về cách chọn con đường đời gắn với trách nhiệm với đất nước.
Giá trị nghệ thuật
- Đảm bảo tính phi hư cấu: người thật, việc thật, mốc thời gian, địa danh, tên báo, tên sách cụ thể.
- Kết hợp nhuần nhuyễn tự sự với miêu tả, biểu cảm và bình luận; hai lớp điểm nhìn (người trẻ năm 1925 và người già hồi tưởng) đan xen.
- Chân dung Phan Bội Châu được khắc họa sinh động, giàu sức gợi.
- Giọng kể điềm đạm, trung thực, có lúc xúc động; ngôn ngữ giản dị mà chính xác của một nhà nghiên cứu.
Ý nghĩa nhan đề Bước vào đời
“Bước vào đời” là bước chuyển từ cuộc sống an phận sang cuộc đời dấn thân với lí tưởng riêng. Nhan đề nhấn vào khoảnh khắc người thanh niên tự chọn con đường cho mình, đồng thời gợi ý nghĩa rộng hơn: mỗi người trẻ đều có một thời điểm như thế, và lựa chọn ở thời điểm ấy có thể định hình cả cuộc đời.
Sơ đồ tư duy Bước vào đời
Lời kết
Bước vào đời vừa là trang hồi kí cá nhân của Đào Duy Anh, vừa là một lát cắt chân thực về xã hội và chính trường Việt Nam những năm 1920. Khi ôn tập, em cần nhớ sự kiện trung tâm, đặc điểm phi hư cấu của thể loại hồi kí và thông điệp về khát vọng, trách nhiệm của tuổi trẻ.
Xem thêm: