Mở bài Vội vàng hay nhất – 14 mẫu trực tiếp, gián tiếp, theo đề

Xuân Diệu là gương mặt sôi nổi bậc nhất trong làng Thơ mới, một hồn thơ luôn khát khao được sống, được yêu. Bài thơ Vội vàng, rút từ tập Thơ thơ (1938), là lời tự bạch của hồn thơ ấy: say mê trước vẻ đẹp trần gian, lo âu trước bước đi của thời gian, để rồi cất lên một lẽ sống mới mẻ là sống gấp gáp, không bỏ phí tuổi xuân.

Xuân Diệu (1916–1985) vốn mang họ Ngô, có cha là một nhà nho quê Can Lộc, Hà Tĩnh và mẹ người Bình Định. Bước vào làng thơ khi phong trào Thơ mới đang lên, ông là thành viên Tự lực văn đoàn và nhanh chóng trở thành một trong những tiếng nói tiêu biểu nhất của thời đại thơ ca ấy. Trước năm 1945, thơ ông xoay quanh ba nguồn cảm hứng lớn: tuổi trẻ, tình yêu và mùa xuân, với giọng điệu nồng nhiệt, cách nói táo bạo cùng nhiều sáng tạo về ngôn từ. Vội vàng, bài thơ lấy từ tập đầu tay Thơ thơ, thường được xem như bản tuyên ngôn sống của thi sĩ. Qua bức tranh trần thế tươi non, nỗi băn khoăn trước thời gian cứ lặng lẽ trôi đi chẳng chờ ai và lời giục giã tận hưởng cuộc đời, Xuân Diệu bày tỏ một tình yêu sống mãnh liệt cùng quan niệm nhân sinh tích cực: phải biết quý từng khoảnh khắc khi tuổi xuân còn ở trong tay.

Thơ mới ra đời đầu những năm 1930 và làm đổi thay sâu sắc diện mạo thi ca, mà điểm cốt lõi là sự trở về của cái tôi cá nhân. Nếu thơ trung đại thường giấu người viết sau cảnh vật và những khuôn phép ước lệ, thì các nhà thơ mới dám xưng tôi, dám nói thẳng niềm vui, nỗi buồn và cả những khát khao rất riêng của mình. Trong cuộc đổi thay ấy, Xuân Diệu là người đi xa nhất. Ông không chỉ xưng tôi mà còn đặt cái tôi ấy đối diện với thời gian, với tạo vật, và đòi được hưởng trọn vẹn đời sống trần thế. Vội vàng là bài thơ cho thấy rõ con người ấy: say đắm đến cuồng nhiệt trước mùa xuân, đồng thời đầy âu lo khi nhận ra tuổi trẻ chẳng thể kéo dài.

Người ta hay gọi Xuân Diệu là thi sĩ say mê xuân sắc và ái tình, bởi hiếm ai yêu những điều ấy bằng một trái tim nồng nhiệt như ông. Trong thơ Xuân Diệu, cảnh vật không đứng yên làm phông nền mà luôn rung động, mời gọi, có khi gợi cảm như một con người. Song càng yêu đời bao nhiêu, thi sĩ lại càng nhạy cảm bấy nhiêu với sự trôi đi của ngày tháng; niềm vui sống và nỗi sợ phai tàn luôn song hành trong thơ ông. Vội vàng là nơi hai trạng thái đó gặp nhau trọn vẹn nhất. Bài thơ mở ra bằng một khu vườn trần gian đầy hương sắc, chùng xuống bởi những suy tư về tuổi xuân ngắn ngủi rồi bùng lên thành khát vọng ôm trọn cuộc đời.

Trong Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh gọi Xuân Diệu là “nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới”. Cái mới ấy không chỉ nằm ở những chữ dùng lạ hay những câu thơ mang dáng dấp phương Tây, mà trước hết ở cách cảm nhận thế giới: Xuân Diệu nhìn cuộc đời như một bữa tiệc đầy hương sắc và coi thời gian là thứ quý giá nhất mà con người có thể đánh mất. Đọc Vội vàng, ta hiểu vì sao lời nhận định ấy đứng vững qua bao thập kỉ. Bài thơ vừa là bức tranh mùa xuân tươi rói, vừa nói lên một quan niệm sống chưa từng có trong thơ ca dân tộc trước đó: phải sống thật khẩn trương để yêu thương và tận hưởng trọn vẹn tuổi trẻ.

Giới thiệu tập Thơ thơ, Thế Lữ viết rằng Xuân Diệu là “một người của đời, một người ở giữa loài người”. Lời đề tựa ngắn ấy chạm đúng vào điều cốt lõi của hồn thơ Xuân Diệu: ông không tìm lên tiên, không trốn vào mộng ảo hay quá khứ như nhiều nhà thơ cùng thời, mà quay mặt về phía cuộc sống trước mắt với tất cả sự háo hức. Bài thơ Vội vàng, nằm trong chính tập thơ đầu tay ấy, là minh chứng sinh động cho chân dung đó. Từ ước muốn ngông cuồng giữ lại sắc nắng, hương gió đến lời giục giã sống nhanh, sống đầy, cả bài thơ vang lên giọng của một tâm hồn gắn bó máu thịt với trần gian.

Cùng đứng trong phong trào Thơ mới, mỗi thi sĩ chọn cho mình một lối thoát khỏi thực tại tù túng. Hàn Mặc Tử tìm đến cõi trăng, hồn, mộng đầy ma mị; Huy Cận ôm nỗi sầu vũ trụ trong Tràng giang; Lưu Trọng Lư thả mình vào những giấc mơ êm ái. Riêng Xuân Diệu chọn con đường ngược lại: ông lao vào cuộc sống bằng mọi giác quan, như sợ bỏ lỡ dù chỉ một chút hương sắc. Vội vàng thể hiện rõ nhất lựa chọn đầy bản lĩnh đó. Bài thơ không né tránh nỗi buồn trước thời gian, nhưng đã biến chính nỗi buồn ấy thành động lực để con người sống mãnh liệt hơn, trẻ trung hơn.

Người xưa thường nhìn thời gian như một vòng tuần hoàn: xuân qua rồi xuân lại tới, đời người hòa vào nhịp đất trời nên ít khi hốt hoảng trước tuổi già. Xuân Diệu thì khác. Mang ý thức cá nhân của con người hiện đại, ông nhận ra mùa xuân của đất trời có thể trở lại, còn tuổi xuân của mỗi người chỉ đến một lần. Từ cách nhìn ấy, ông viết một câu thơ tưởng như nghịch lí: “Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua”. Vội vàng ra đời từ chính nỗi ám ảnh thời gian tuyến tính đó. Bài thơ cho thấy một hồn thơ yêu đời đến mức tiếc nuối từng giây phút, và vì tiếc nên phải sống vội, sống gấp.

Có lẽ trong thơ Việt chưa từng có ai nói về mùa xuân như Xuân Diệu: “Tháng giêng ngon như một cặp môi gần”. Thời gian vốn vô hình, vậy mà dưới ngòi bút của ông bỗng có hương vị, có hình dáng, có sức quyến rũ như người tình. Câu thơ ấy táo bạo, nhưng cũng chính nó cho thấy cái nhìn rất riêng của Xuân Diệu: cuộc đời đẹp nhất là cuộc đời đang hiện diện trước mắt, gần gũi đến mức có thể chạm vào. Vội vàng được viết bằng cái nhìn đắm say như thế. Từ vẻ đẹp trần thế ấy, bài thơ dẫn người đọc tới một triết lí sống: hãy tận hưởng tuổi trẻ trước khi nó trôi qua.

Một ngày có hai mươi bốn giờ với tất cả mọi người, nhưng mỗi người lại thấy thời gian theo một cách riêng. Có người thấy ngày tháng dài lê thê, có người thấy năm tháng trôi qua vùn vụt như chưa kịp sống. Xuân Diệu thuộc về kiểu người thứ hai, và ông đã biến cảm giác ấy thành thơ trong Vội vàng. Ở bài thơ này, thời gian không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành mối đe dọa thường trực với tuổi trẻ, tình yêu và cái đẹp. Cũng vì thấy thời gian quý giá đến vậy, thi sĩ giục mình và giục người hãy sống khẩn trương, sống hết lòng với từng khoảnh khắc đang có.

Mở đầu Vội vàng, Xuân Diệu bày tỏ một ước muốn tưởng như phi lí: “Tôi muốn tắt nắng đi / Cho màu đừng nhạt mất”. Con người nhỏ bé lại muốn can thiệp vào quy luật của tạo hóa, chỉ để giữ cho vẻ đẹp đừng phai. Ngay sau đó, thi sĩ mở ra cả một chốn thiên đường giữa cõi trần với ong bướm, hoa lá, tiếng chim, ánh sáng và một tháng giêng quyến rũ như người tình. Mười ba câu thơ đầu vì thế vừa là một bữa tiệc màu sắc, âm thanh của tạo vật, vừa là chân dung một tâm hồn yêu đời đến cuồng nhiệt nhưng đã thấp thoáng nỗi lo âu. Phân tích đoạn thơ này, ta sẽ thấy rõ cái nhìn mới mẻ của Xuân Diệu về cuộc sống trần thế.

Ở đoạn thơ thứ hai của Vội vàng, giọng thơ chợt chậm lại, niềm say mê nhường chỗ cho những suy tư về thời gian. Xuân Diệu nhận ra một mâu thuẫn không thể hóa giải: “Lòng tôi rộng, nhưng lượng trời cứ chật”. Khát vọng sống của con người là vô hạn, còn quỹ thời gian dành cho mỗi đời người lại hữu hạn; mùa xuân đất trời còn trở lại, tuổi trẻ thì không. Từ cái nhìn ấy, mọi cảnh vật quanh thi sĩ đều nhuốm vẻ chia lìa. Tìm hiểu đoạn thơ, ta sẽ thấy quan niệm thời gian rất hiện đại của Xuân Diệu, đồng thời hiểu vì sao từ nỗi buồn ấy lại nảy sinh lời giục giã sống vội vàng.

Nếu phần đầu Vội vàng là niềm say mê và phần giữa là nỗi băn khoăn, thì đoạn thơ cuối là cơn bùng nổ của khát vọng sống. Xuân Diệu dùng hàng loạt động từ mạnh, nhịp thơ dồn dập, những câu dài ngắn đan xen nghe như nhịp tim dồn dập của kẻ sợ không kịp sống. Cao trào của đoạn thơ là câu kết đầy táo bạo: “Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!”. Đi vào đoạn thơ, người đọc sẽ hiểu cách Xuân Diệu chiếm lĩnh cuộc đời bằng mọi giác quan và cảm nhận được tình yêu sống trẻ trung của một hồn thơ luôn mở rộng vòng tay với trần thế.

Người ta thường khuyên nhau đừng vội vàng, bởi vội thì dễ hỏng việc, dễ bỏ qua những điều quan trọng. Thế nhưng có một bài thơ lại lấy chính sự vội vàng làm lẽ sống, và người viết nó đã thuyết phục được nhiều thế hệ bạn đọc trẻ. Đó là Vội vàng của Xuân Diệu. Cái vội của thi sĩ không phải sự hấp tấp, càng không phải lối sống hưởng thụ ích kỉ, mà là sự trân trọng đến từng phút giây của một người hiểu rằng tuổi trẻ không bao giờ quay lại. Hoài Thanh từng nói thơ Xuân Diệu là “một nguồn sống dào dạt chưa từng thấy ở chốn nước non lặng lẽ này”. Vội vàng chính là nơi nguồn sống ấy tuôn trào mạnh mẽ nhất: từ niềm say đắm trước thiên đường trần thế, qua nỗi xót xa trước thời gian, đến khát khao được ôm trọn cuộc đời.