Fanfic là truyện do người hâm mộ tự viết, dựa trên nhân vật, bối cảnh của một tác phẩm có sẵn như tiểu thuyết, phim, anime, game, hoặc dựa trên người nổi tiếng. Từ này là cách gọi tắt của fan fiction; dân đọc truyện còn gọi gọn hơn là fic. Tranh vẽ theo cùng tinh thần ấy thì gọi là fanart.
| Nghĩa ngắn | Truyện fan viết, mượn nhân vật và thế giới của tác phẩm gốc |
| Gốc từ | Tiếng Anh: fan fiction, rút gọn thành fanfic |
| Loại từ | Danh từ; người viết gọi là tác giả fic, fic writer |
| Sắc thái | Trung tính, dùng trong cộng đồng fan; không có nghĩa chê bai |
Fanfic là viết tắt của gì?
Fanfic ghép từ hai chữ tiếng Anh: fan (người hâm mộ) và fiction (truyện hư cấu). Wiktionary ghi fanfic là dạng cắt ngắn của fan fiction, vừa dùng như danh từ chung (“đọc fanfic”) vừa đếm được (“một fanfic”, “mấy chiếc fic”).
Điểm làm nên fanfic không nằm ở độ dài hay thể loại. Một fic có thể chỉ vài câu, cũng có thể dài như cả cuốn tiểu thuyết. Cái chung là người viết không phải tác giả gốc và câu chuyện mượn chất liệu từ một tác phẩm đã có. Họ có thể giữ nguyên thế giới gốc rồi kể thêm một đoạn chưa ai kể, hoặc đưa nhân vật sang một bối cảnh hoàn toàn mới.
Truyện do fan viết đã có từ trước khi có Internet, in trong những tập san nhỏ của hội người hâm mộ truyện khoa học viễn tưởng. Mạng xã hội và các trang đăng truyện chỉ làm nó lan rộng hơn. Ở Việt Nam, người đọc gặp fanfic nhiều nhất trên Wattpad, các nhóm Facebook và những trang lưu trữ fic nước ngoài như AO3.
Fanfic, fanart và doujinshi khác nhau thế nào?
| Từ | Là gì | Hình thức |
|---|---|---|
| Fanfic | Truyện fan viết dựa trên tác phẩm hoặc người nổi tiếng có sẵn | Chữ: truyện ngắn, truyện dài, truyện nhiều chương |
| Fanart | Tranh, hình fan vẽ về nhân vật, cảnh trong tác phẩm gốc | Hình: tranh vẽ tay, tranh số, ảnh chỉnh sửa |
| Doujinshi | Ấn phẩm tự xuất bản của nhóm fan, phổ biến ở Nhật | Thường là truyện tranh in thành cuốn |
| Tác phẩm gốc (canon) | Những gì tác giả chính thức viết ra, làm ra | Sách, phim, game chính thức |
Fanart và fanfic giống nhau ở chỗ cùng là sản phẩm tự làm, không do tác giả gốc đặt hàng hay xác nhận. Khác nhau ở chất liệu: một bên kể bằng chữ, một bên kể bằng nét vẽ. Nhiều fic trên mạng dùng luôn fanart làm ảnh bìa, kèm dòng ghi tên người vẽ. Nếu fan Nhật in truyện tranh của mình thành cuốn rồi bán ở hội chợ, đó là ấn phẩm doujinshi do fan manga tự in.
Dùng chữ fanfic trong câu như thế nào?
Từ này xuất hiện ở đủ kiểu ngữ cảnh, từ bình luận đến lời giới thiệu truyện:
- Bình luận dưới bài đăng: “Đọc hết bộ rồi mà vẫn tiếc, thôi đi tìm fanfic đọc tiếp vậy.”
- Lời giới thiệu truyện: “Đây là fic đầu tay của mình, viết về hai nhân vật phụ trong phim, mong mọi người góp ý.”
- Nhắn tin giữa bạn bè: “Bộ này có fanart đẹp lắm, mai gửi link cho.”
- Trong lớp học sáng tác: “Viết fanfic là cách tập kể chuyện khá hay, vì nhân vật đã có sẵn, chỉ cần nghĩ tình huống.”
- Khi xin phép: “Mình dịch fanfic này đã được tác giả đồng ý, vui lòng không mang đi nơi khác.”
Câu cuối nhắc tới một nếp ứng xử quan trọng trong cộng đồng: muốn dịch hay đăng lại fic của người khác thì phải xin phép. Bản thân fanfic cũng nằm ở vùng xám về bản quyền, vì dùng nhân vật của tác giả gốc mà không có giấy phép. Có tác giả khuyến khích fan viết, có người không thích, nên người viết fic thường ghi rõ nhân vật thuộc về ai và không đem fic đi bán.
Mấy từ đi cùng fanfic trong giới đọc truyện
Đọc fanfic một thời gian sẽ quen với một bộ từ riêng:
- AU (alternate universe): đặt nhân vật vào thế giới khác, ví dụ nhân vật kiếm hiệp đi học cấp ba.
- OTP: cặp đôi mà người đọc yêu thích nhất; việc mong hai nhân vật thành đôi gọi là chuyện ship cặp trong giới fan.
- OOC: khi nhân vật trong fic hành xử khác hẳn tính cách gốc; người viết thường ghi trước để người đọc khỏi bất ngờ. Chi tiết có ở bài OOC trong fanfic và roleplay.
- Y/N: chỗ để người đọc tự điền tên mình vào truyện, hay gặp ở fic về thần tượng.
- Oneshot và longfic: fic một chương và fic nhiều chương.
- Crossover: cho nhân vật của hai tác phẩm khác nhau gặp nhau.
Tất cả những từ này đều sinh ra trong thế giới chung của một fandom, nơi người đọc vừa là khán giả vừa tự viết tiếp câu chuyện. Một lưu ý cho bạn đọc nhỏ tuổi: các trang fic lớn đều gắn nhãn độ tuổi và cảnh báo nội dung ở đầu truyện, đọc nhãn trước khi mở chương một là thói quen nên có.
Viết fanfic trước hết phải nắm lore của thế giới truyện, tức toàn bộ bối cảnh, lịch sử và luật lệ của thế giới truyện gốc.
Fanfic, fanart và chuyện viết fic
Fanart là gì?
Là tranh, hình do người hâm mộ tự vẽ về nhân vật hoặc cảnh trong một tác phẩm, hay về người nổi tiếng mình yêu thích. Giống fanfic, fanart không do tác giả gốc đặt làm, chỉ khác là kể bằng hình thay vì bằng chữ.
Fanfic có phải là đạo văn không?
Không hẳn. Fanfic mượn nhân vật và bối cảnh nhưng viết ra câu chuyện mới, lại ghi rõ nguồn gốc nên không nhận vơ là của mình. Chép nguyên văn truyện gốc hay chép fic của người khác rồi đề tên mình thì mới là đạo văn.
Fic là gì trong giới đọc truyện?
Fic là cách gọi ngắn của fanfic. Người ta nói “đọc fic”, “viết fic”, “fic này có mấy chương” như cách nói về một bộ truyện bình thường.
Fanfic tiếng Việt gọi là gì?
Chưa có từ thuần Việt thông dụng; trong bài viết trang trọng có thể dùng “truyện do người hâm mộ sáng tác” hoặc “truyện phái sinh của người hâm mộ”. Trong cộng đồng, chữ fanfic và fic vẫn được giữ nguyên.