Fandom là cộng đồng gồm những ai cùng mê một đối tượng: một ca sĩ, nhóm nhạc, bộ phim, bộ truyện, trò chơi hay đội bóng. Từ này ghép fan (người hâm mộ) với hậu tố -dom (chỉ một cõi, một giới), nên hiểu sát là “giới người hâm mộ”. Ở Việt Nam, fandom nghĩa là gì thường được hỏi nhiều nhất trong bối cảnh K-pop, nhưng mọi lĩnh vực có người mê đều có thể có fandom.
| Nghĩa ngắn | Cộng đồng người hâm mộ chung một đối tượng |
| Gốc từ | Tiếng Anh: fan + -dom |
| Cách đọc | “phen-đầm” |
| Sắc thái | Trung tính; có thể tích cực hay tiêu cực tùy cách fandom cư xử |
Fandom ghép từ fan và đuôi -dom
Chữ fan được xem là dạng rút gọn của fanatic, người cuồng nhiệt. Đuôi -dom thì quen thuộc trong tiếng Anh: kingdom là cõi của nhà vua, stardom là giới ngôi sao, freedom là trạng thái tự do. Ghép lại, fandom là “thế giới của người hâm mộ”.
Đây không phải từ mới. Trong tiếng Anh nó đã được dùng hơn một thế kỷ, ban đầu cho người mê thể thao, sau đó lan sang cộng đồng đọc truyện khoa học viễn tưởng, rồi phim truyền hình, anime. Những người hâm mộ thám tử Sherlock Holmes cuối thế kỷ 19 thường được kể như một fandom văn chương sớm, từng viết tiếp truyện về nhân vật mình yêu.
Khi vào tiếng Việt qua làn sóng K-pop, fandom được dùng gần như nguyên dạng và nghĩa có hẹp lại một chút: người ta nghĩ ngay tới cộng đồng fan của một nghệ sĩ, có tên gọi riêng, màu sắc riêng, khẩu hiệu cổ vũ riêng. Ví dụ quen thuộc: fan của BTS gọi là ARMY, fan của BLACKPINK là BLINK, fan của Taylor Swift tự nhận là Swifties.
Một fandom thường làm những gì
Gắn bó với nhau vì cùng một niềm yêu thích, thành viên fandom có cả một “lịch sinh hoạt” chung:
- Cày view, bình chọn cho idol ở các bảng xếp hạng, lễ trao giải.
- Mua album, lightstick, các món merch chính hãng, đi concert, fan meeting.
- Sáng tác: vẽ fan art, viết fanfic, làm video tổng hợp, dịch phụ đề.
- Tổ chức sự kiện mừng sinh nhật, kỷ niệm ngày ra mắt; nhiều fandom làm từ thiện dưới tên thần tượng.
Mặt trái cũng có. Fandom quá khích dễ cãi nhau với fandom khác trên mạng, tấn công người chê thần tượng mình, hoặc chi tiêu quá sức. Thần tượng đẹp đến đâu cũng chỉ nên là nguồn cảm hứng, không thay được đời sống thật; chuyện yêu thần tượng như người thân quen còn có tên riêng là mối quan hệ parasocial một chiều.
Ở concert K-pop, dấu hiệu dễ thấy nhất của một fandom là biển ánh sáng cùng màu tỏa ra từ những cây gậy cổ vũ lightstick mà mỗi nhóm nhạc phát hành riêng.
Nhiều fandom còn tổ chức buổi gặp nhau ngoài đời để giao lưu, trao quà; kiểu gặp mặt này có tên riêng, giải thích ở bài buổi off fan.
Fandom, fanclub, fanbase không phải một
Ba từ này hay bị dùng lẫn. Phân biệt nhanh:
| Fandom | Fanclub | Fanbase | |
|---|---|---|---|
| Là gì | Toàn bộ cộng đồng người hâm mộ | Tổ chức có ban điều hành, thành viên đăng ký | Lượng người hâm mộ, hoặc một trang/nhóm fan cụ thể |
| Quy mô | Rộng, không ranh giới rõ | Theo danh sách, có thể chính thức | Thường nói theo số lượng |
| Ví dụ câu | “Fandom này rất đoàn kết” | “Fanclub Hà Nội tổ chức offline” | “Ca sĩ trẻ có fanbase lớn” |
Nói gọn: ai yêu thích đều thuộc fandom, còn fanclub là một nhóm có tổ chức bên trong fandom đó.
Đặt chữ fandom vào câu nói hằng ngày
- Bình luận dưới video: “Fandom mình cày view dữ quá, mới 12 tiếng đã 20 triệu.”
- Hỏi bạn mới quen: “Bạn ở fandom nào thế, mình thấy avatar quen quen.”
- Nói về sách: “Fandom Harry Potter ở Việt Nam vẫn rủ nhau đọc lại mỗi mùa hè.”
- Lời nhắc của trưởng nhóm fan: “Đừng vào khẩu chiến với fandom khác, idol nhìn thấy sẽ buồn.”
- Bài báo về giải trí: “Sự kiện thu hút đông đảo các fandom đến cổ vũ.”
Viết văn bản trang trọng có thể thay bằng “cộng đồng người hâm mộ”, “giới hâm mộ”.
Từ lóng hay đi kèm trong các fandom
Ở trong fandom một thời gian, bạn sẽ gặp cả bộ từ riêng. “Bias” là thành viên mình thích nhất (xem nghĩa của bias trong K-pop). “Stan” là fan cứng, theo dõi sát mọi hoạt động, đọc thêm ở stan nghĩa là gì. “Anti-fan” là người chuyên chê bai, còn “solo stan” chỉ thích riêng một thành viên trong nhóm. Ngoài ra còn “fanchant” (câu cổ vũ đồng thanh), “fansite” (người chuyên chụp ảnh thần tượng), “comeback” (nghệ sĩ ra sản phẩm mới).
Fandom và những câu hỏi của người mới vào
Fandom là gì trong K-pop?
Là cộng đồng người hâm mộ một nghệ sĩ hay nhóm nhạc Hàn, thường có tên gọi chính thức do công ty hoặc nghệ sĩ đặt, kèm màu sắc và lightstick riêng.
Fandom và fanclub khác nhau thế nào?
Fandom là toàn bộ người hâm mộ, không cần đăng ký. Fanclub là nhóm có tổ chức, có người quản lý và hoạt động theo kế hoạch, nằm bên trong fandom.
Tên fandom là gì, ai đặt?
Là tên gọi chung cho người hâm mộ một nghệ sĩ, như ARMY của BTS. Phần lớn do nghệ sĩ hoặc công ty quản lý công bố; một số tên do chính người hâm mộ đặt rồi dần thành chính thức.
Fandom có phải chỉ dành cho người hâm mộ ca sĩ?
Không. Phim, truyện, game, đội bóng, thậm chí một nhà văn đều có fandom. Người hâm mộ một bộ tiểu thuyết cũng là một fandom đúng nghĩa.