Phân tích truyện Tuổi thơ tôi của Nguyễn Nhật Ánh và phân tích nhân vật Lợi là hai đề văn quen thuộc khi học Bài 6 “Điểm tựa tinh thần”, sách Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo (tập 2). Câu chuyện về chú dế lửa và cậu bạn “trùm sò” đã đánh thức trong người đọc bao kỉ niệm trong trẻo của tuổi học trò. Nếu cần ôn lại kiến thức chung, em xem bài tác giả, tác phẩm Tuổi thơ tôi.
Bài viết gồm dàn ý và 6 bài mẫu: bài ngắn gọn, bài đầy đủ, bài học sinh giỏi, bài phân tích nhân vật Lợi, đoạn văn về nhân vật Lợi và bài cảm nhận về thầy Phu cùng tình bạn trong truyện. Truyện còn được bảo hộ bản quyền nên các bài mẫu chủ yếu diễn đạt lại, chỉ trích rất ít.
Dàn ý phân tích truyện Tuổi thơ tôi
Dàn ý dùng chung cho đề phân tích truyện; nếu đề yêu cầu phân tích nhân vật Lợi, em tập trung vào ý b và c.
1. Mở bài
– Giới thiệu Nguyễn Nhật Ánh – nhà văn của tuổi thơ, tuổi mới lớn.
– Giới thiệu truyện Tuổi thơ tôi: kỉ niệm về Lợi và chú dế lửa, câu chuyện vừa vui vừa buồn của tuổi học trò.
2. Thân bài
a. Dòng hồi ức của nhân vật “tôi”
+ Tiếng dế trong những chiều mưa ở quán Đo Đo khơi dậy nỗi nhớ tuổi thơ.
+ Tuổi thơ rong chơi đồng ruộng: bắt dế, kiếm tổ chim, hái trộm ổi mận… và trò đá dế.
⇒ Kỉ niệm hồn nhiên, gắn với làng quê.
b. Lợi và chú dế lửa
+ Lợi là “trùm sò”: làm gì cho bạn cũng đòi công.
+ Bắt được dế lửa nhỏ con, răng khỏe, lì đòn, đá đâu thắng đó; ai gạ đổi gì cũng không đổi.
+ Cả lớp ghen tị, ghét Lợi, muốn cho Lợi bẽ mặt.
⇒ Lợi tính toán nhưng rất yêu quý con dế.
c. Cái chết của dế lửa
+ Trò nghịch của Bảo khiến dế gáy vang trong lớp; thầy Phu thu hộp diêm.
+ Vô tình, con dế bị đè chết; Lợi khóc nức nở.
+ Cả lớp hết ghét Lợi, thương Lợi và thương con dế.
⇒ Bước ngoặt, bộc lộ tình cảm thật của trẻ thơ.
d. Đám tang dế lửa
+ Lợi vùi dế dưới gốc bời lời; cả lớp đến tiễn.
+ Thầy Phu đến, đặt vòng hoa, lặng lẽ ân hận.
⇒ Sự cảm thông, sẻ chia, bao dung.
e. Nghệ thuật
+ Ngôi kể thứ nhất, giọng hồi tưởng; ngôn ngữ đậm chất Nam Trung Bộ.
+ Chi tiết chân thực, vừa hài hước vừa cảm động.
3. Kết bài
– Khẳng định giá trị truyện.
– Bài học về sự cảm thông, trân trọng bạn bè và kỉ niệm tuổi thơ.
Phân tích truyện Tuổi thơ tôi ngắn gọn – mẫu 1
Nguyễn Nhật Ánh được nhiều thế hệ học trò yêu mến bởi những trang viết về tuổi thơ trong trẻo. Truyện Tuổi thơ tôi là một kỉ niệm như thế: câu chuyện về cậu bạn Lợi và chú dế lửa.
Truyện mở ra bằng dòng hồi tưởng của nhân vật “tôi”. Ngồi ở quán Đo Đo vào những chiều mưa, nghe tiếng dế rả rích trong chậu cây gần đó, “tôi” bỗng nhớ những ngày thơ bé chân đất ngoài đồng, mải mê bắt dế, kiếm tổ chim, chơi trò đá dế. Và trong những kỉ niệm ấy, nổi bật nhất là Lợi.
Lợi là đứa nổi tiếng tính toán trong lớp, ai nhờ gì cũng phải trả công. Từ khi bắt được một con dế lửa nhỏ con nhưng cực kì lì đòn, Lợi quý nó lắm, ai gạ đổi gì cũng không chịu. Cả lớp vì thế ghét Lợi. Một hôm, trò nghịch của Bảo khiến con dế gáy vang giữa giờ học; thầy Phu thu chiếc hộp diêm, rồi vô tình làm con dế chết. Lợi khóc nức nở. Lúc ấy, cả lớp chẳng còn ai ghét Lợi nữa. Mọi người cùng Lợi chôn con dế, và thầy Phu còn đến đặt một vòng hoa.
Bằng lời kể chân thực, hóm hỉnh mà cảm động, truyện cho em hiểu rằng những đứa trẻ đôi khi giận ghét nhau vì chuyện nhỏ, nhưng tấm lòng thì luôn biết thương cảm, sẻ chia.
Phân tích truyện Tuổi thơ tôi đầy đủ – mẫu 2
Có những kỉ niệm tưởng như đã ngủ quên, chỉ cần một âm thanh quen thuộc là ùa về nguyên vẹn. Với nhân vật “tôi” trong truyện Tuổi thơ tôi của Nguyễn Nhật Ánh, âm thanh ấy là tiếng dế. Từ tiếng dế, cả một miền kí ức về tuổi thơ, về cậu bạn Lợi và chú dế lửa đã hiện lên, vừa vui tươi vừa thấm đượm nỗi buồn.
Truyện bắt đầu ở hiện tại. Nhân vật “tôi” ngồi ở quán Đo Đo vào những chiều mưa, nghe tiếng dế rả rích trong chậu cây gần đó và bỗng thấy lòng buồn man mác. Cách mở đầu nhẹ nhàng ấy đưa người đọc từ hiện tại trở về quá khứ. “Tôi” nhớ những mùa hè rong ruổi ngoài đồng dưới nắng, lùng sục bờ bụi bắt dế, kiếm tổ chim, moi khoai, nhổ đậu, có khi còn lẻn vào vườn nhà hàng xóm hái trộm ổi, mận rồi chạy trối chết khi bị chó sủa. Phép liệt kê làm hiện lên cả một tuổi thơ nghịch ngợm, tự do, gắn bó với thiên nhiên nơi làng quê.
Trung tâm của dòng hồi ức là Lợi. Lợi được gọi là “trùm sò” của lớp bởi tính toán chi li: chép bài giúp bạn phải trả bi, giữ dép cho bạn cũng phải có công. Tuy vậy, Lợi không xấu; cậu chỉ là đứa trẻ sớm biết làm ăn theo kiểu trẻ con. Từ khi bắt được con dế lửa, Lợi thay đổi hẳn. Con dế nhỏ con, màu đỏ, răng khỏe, lì đòn, đá con nào cũng thắng. Bạn bè đem bao nhiêu thứ ra gạ đổi, Lợi vẫn lắc đầu. Lợi không chỉ tự hào về con dế mà còn yêu nó thật lòng. Chính điều đó khiến cả lớp ghen tị, đâm ra ghét Lợi và mong có dịp khiến Lợi bẽ mặt.
Dịp ấy đến từ trò nghịch của Bảo. Con dế trong hộp diêm bỗng gáy vang giữa giờ học. Thầy Phu thu chiếc hộp, định trả lại sau buổi học. Nhưng không may, con dế bị đè chết. Lợi khóc nức nở. Từ giây phút đó, không khí lớp học thay đổi. Những đứa từng ghét Lợi bỗng thấy thương cậu, thương cả con dế bất hạnh. Sự hối hận len vào lòng mỗi đứa trẻ.
Đoạn kết là một “đám tang” rất trẻ con mà cũng rất cảm động. Lợi đem con dế ra vùi dưới gốc bời lời. Cả lớp kéo đến, đứng lặng lẽ tiễn đưa. Thầy Phu cũng đến, đặt lên mộ con dế một vòng hoa nhỏ. Người thầy không nói lời xin lỗi bằng miệng, nhưng hành động ấy chứa đựng sự ân hận và tấm lòng tôn trọng tình cảm của học trò.
Về nghệ thuật, truyện được kể theo ngôi thứ nhất với giọng hồi tưởng chân thành. Ngôn ngữ mang đậm sắc thái địa phương miền Trung (hổm rày, ù té, sụyt chó…), tạo cảm giác gần gũi. Chi tiết được chọn lọc khéo, vừa hài hước vừa cảm động.
Tuổi thơ tôi là câu chuyện nhỏ về một chú dế, nhưng đằng sau là bài học lớn về sự cảm thông, bao dung và trân trọng những gì bạn bè yêu quý.
Phân tích truyện Tuổi thơ tôi học sinh giỏi – mẫu 3
Nguyễn Nhật Ánh có biệt tài kể những câu chuyện rất nhỏ của tuổi thơ mà khiến người lớn cũng phải lặng đi. Tuổi thơ tôi là một ví dụ. Câu chuyện chỉ xoay quanh một con dế, một lớp học, một cậu bé bị bạn bè ghét, nhưng chứa đựng cả một hành trình chuyển biến tình cảm: từ ghen tị đến cảm thông, từ giận ghét đến sẻ chia.
Truyện được kể theo dòng hồi tưởng. Tiếng dế giữa phố thị trong những chiều mưa là chiếc chìa khóa mở cánh cửa quá khứ. Ở hiện tại, người kể đã lớn; ở quá khứ, người kể là một cậu bé lem luốc. Khoảng cách thời gian ấy tạo cho câu chuyện một giọng điệu đặc biệt: vừa hồn nhiên của trẻ thơ, vừa thấm thía của người trưởng thành nhìn lại.
Nhân vật Lợi được xây dựng không đơn giản. Thoạt đầu, Lợi hiện lên qua biệt danh “trùm sò” – kẻ việc gì cũng tính công, tính lời. Người đọc dễ có ấn tượng không tốt về cậu. Nhưng khi Lợi có con dế lửa, một nét khác lộ ra: Lợi yêu con dế đến mức nhất quyết không đem ra đổi chác. Đứa trẻ tính toán ấy hóa ra có một tình cảm không thể quy ra giá. Và đến khi con dế chết, những giọt nước mắt của Lợi xóa sạch hình ảnh “trùm sò” lạnh lùng, chỉ còn lại một cậu bé đau khổ vì mất đi người bạn nhỏ.
Tập thể lớp học cũng là một nhân vật đáng chú ý. Sự ghen tị khiến cả lớp ghét Lợi, mong Lợi bẽ mặt. Trò nghịch của Bảo là kết quả của sự ghen tị ấy. Nhưng khi hậu quả xảy ra, lũ trẻ không hả hê mà ân hận, thương cảm. Nhà văn đã khéo léo cho thấy bản chất trẻ thơ: có thể ích kỉ, có thể nghịch dại, nhưng trái tim thì trong sáng và biết hướng thiện.
Hình ảnh thầy Phu là điểm sáng cuối truyện. Thầy thu hộp diêm vì muốn giữ trật tự lớp học – việc làm đúng của một người thầy. Nhưng sự vô ý khiến con dế chết. Thầy không biện minh mà đến dự “đám tang”, đặt vòng hoa lên mộ con dế. Hành động ấy là một lời xin lỗi thầm lặng, đồng thời là bài học về sự tôn trọng tình cảm của trẻ em mà người lớn nào cũng cần ghi nhớ.
Về nghệ thuật, truyện thành công nhờ ngôi kể thứ nhất giàu cảm xúc, chi tiết chân thực và ngôn ngữ đậm chất địa phương. Câu văn của Nguyễn Nhật Ánh giản dị mà duyên, có chỗ khiến ta bật cười, có chỗ khiến ta nghèn nghẹn.
Đọc Tuổi thơ tôi, ta nhận ra rằng tuổi thơ không chỉ có trò chơi mà còn có những bài học đầu đời về lòng tốt. Và đôi khi, phải mất đi điều gì đó, con người mới nhận ra mình cần yêu thương nhau hơn.
Phân tích nhân vật Lợi trong truyện Tuổi thơ tôi – mẫu 4
Trong truyện Tuổi thơ tôi của Nguyễn Nhật Ánh, Lợi là nhân vật để lại nhiều ấn tượng nhất, bởi cậu vừa đáng ghét vừa đáng thương, vừa tính toán vừa giàu tình cảm.
Trước hết, Lợi là một cậu bé ranh mãnh, giỏi tính toán. Cả lớp gọi Lợi là “trùm sò”. Ai nhờ việc gì, Lợi cũng nhận, có điều phải sòng phẳng tiền công: chép bài hộ thì mấy viên bi, giữ dép giùm cũng có giá. Nhờ cách ấy, Lợi “làm giàu” theo kiểu trẻ con. Chi tiết này vừa hài hước vừa cho thấy Lợi là đứa trẻ lanh lợi, sớm biết lo cho bản thân.
Nhưng Lợi cũng có một tình yêu rất thật với con dế lửa. Con dế nhỏ con mà dũng mãnh, đá đâu thắng đó, là niềm tự hào của Lợi. Bạn bè đem bao nhiêu thứ quý ra đổi, Lợi vẫn không chịu. Với đứa trẻ quen tính lời lỗ, việc khước từ mọi lời đổi chác cho thấy con dế với Lợi vô giá – không phải món đồ mà là một người bạn.
Vì không chịu đổi dế, Lợi bị cả lớp ghét. Cậu phải chịu sự xa lánh, ghen tị của bạn bè. Và chính sự ghen tị ấy dẫn đến trò nghịch khiến con dế chết. Khi mất con dế, Lợi khóc nức nở. Những giọt nước mắt ấy cho thấy Lợi cũng chỉ là một đứa trẻ yếu đuối, tình cảm. Hình ảnh Lợi tự tay vùi con dế dưới gốc bời lời khiến người đọc nghẹn lòng.
Qua nhân vật Lợi, Nguyễn Nhật Ánh nhắc chúng ta đừng vội đánh giá người khác qua vẻ ngoài hay vài thói quen. Đằng sau một bạn có vẻ khó gần có thể là một trái tim biết yêu thương. Và hãy biết tôn trọng những điều mà bạn mình yêu quý.
Đoạn văn phân tích nhân vật Lợi – mẫu 5
Nhân vật Lợi trong truyện Tuổi thơ tôi của Nguyễn Nhật Ánh để lại trong em nhiều suy nghĩ. Lợi nổi tiếng là “trùm sò” của lớp vì việc gì làm giúp bạn cũng đòi trả công, nhưng cậu lại hết mực yêu quý con dế lửa của mình, ai gạ đổi gì cũng không chịu. Vì thế, Lợi bị bạn bè ghen ghét. Khi con dế chết vì trò nghịch của Bảo và sự vô ý của thầy Phu, Lợi khóc nức nở rồi tự tay vùi nó dưới gốc bời lời. Hình ảnh ấy cho em thấy Lợi tuy ranh mãnh, tính toán nhưng có một tâm hồn giàu tình cảm. Qua nhân vật Lợi, em hiểu rằng không nên đánh giá ai chỉ qua vẻ bề ngoài, và cần biết tôn trọng, cảm thông với niềm vui, nỗi buồn của bạn bè.
Cảm nhận về thầy Phu và tình bạn trong Tuổi thơ tôi – mẫu 6
Đọc Tuổi thơ tôi, ngoài cậu bạn Lợi và chú dế lửa, em còn nhớ mãi hình ảnh thầy Phu và cách các bạn trong lớp đối xử với Lợi ở cuối truyện.
Thầy Phu thu chiếc hộp diêm đựng con dế vì nó gáy ầm ĩ giữa giờ học. Đó là việc làm bình thường của một người thầy muốn giữ trật tự lớp. Nhưng sự vô ý khiến con dế chết, và thầy hiểu mình đã làm tổn thương học trò. Thầy không giấu đi lỗi lầm. Thầy đến buổi chôn cất con dế, đặt lên mộ nó một vòng hoa. Một người lớn sẵn sàng cúi xuống chia buồn với nỗi đau của đứa trẻ vì một con dế – đó là tấm lòng đáng kính biết bao.
Các bạn trong lớp cũng thay đổi. Trước đó, cả lớp ghét Lợi vì cậu không chịu đổi dế. Nhưng khi thấy Lợi khóc, sự ghen ghét tan biến, chỉ còn lại lòng thương. Mọi người lặng lẽ đến tiễn con dế cùng Lợi. Sự có mặt ấy là lời an ủi không cần nói thành lời.
Từ câu chuyện, em hiểu rằng tình bạn tuổi học trò có thể có lúc giận hờn, ganh tị, nhưng khi bạn gặp chuyện buồn, chúng ta sẵn sàng ở bên nhau. Và người lớn, như thầy Phu, cũng có thể sai, nhưng biết nhận lỗi và sẻ chia thì sẽ trở thành tấm gương cho học trò.
Mở bài, kết bài tham khảo về truyện Tuổi thơ tôi
Em có thể tham khảo các đoạn sau để mở bài, kết bài cho đề phân tích truyện hoặc phân tích nhân vật Lợi.
Mở bài trực tiếp: Tuổi thơ tôi của Nguyễn Nhật Ánh là câu chuyện cảm động về cậu bạn Lợi và chú dế lửa. Qua những kỉ niệm tuổi học trò, nhà văn gửi đến người đọc bài học về sự cảm thông, sẻ chia và lòng bao dung.
Mở bài gián tiếp: Tuổi thơ của mỗi người đều có những kỉ niệm không thể nào quên: một trò chơi, một người bạn, một lần giận hờn rồi làm lành. Nguyễn Nhật Ánh – nhà văn của tuổi thơ – đã ghi lại một kỉ niệm như thế trong truyện Tuổi thơ tôi.
Mở bài cho đề phân tích nhân vật Lợi: Trong truyện Tuổi thơ tôi của Nguyễn Nhật Ánh, Lợi là nhân vật vừa khiến người đọc bật cười vì tính “trùm sò”, vừa khiến người đọc thương cảm vì tình yêu dành cho chú dế lửa. Đó là một nhân vật đáng nhớ của văn học thiếu nhi.
Kết bài 1: Tuổi thơ tôi khép lại bằng một đám tang nhỏ dưới gốc bời lời, nhưng mở ra trong lòng người đọc bao suy nghĩ. Em hiểu rằng tình bạn đẹp nhất là khi ta biết đặt mình vào vị trí của bạn để cảm thông và sẻ chia.
Kết bài 2: Bằng giọng kể hồn nhiên và những chi tiết chân thực, Nguyễn Nhật Ánh đã đưa người đọc trở về với tuổi thơ trong trẻo. Câu chuyện nhắc em biết trân trọng bạn bè, thầy cô và những kỉ niệm tuổi học trò.
Kết luận
Khi phân tích Tuổi thơ tôi, em nên bám theo mạch: tiếng dế gợi hồi ức – Lợi và chú dế lửa – cái chết của con dế – đám tang và sự thay đổi trong lòng mọi người. Với đề phân tích nhân vật Lợi, hãy chỉ ra hai mặt “trùm sò” và giàu tình cảm, rồi rút ra bài học về cách nhìn nhận, cảm thông với bạn bè.
Xem thêm: