Chuunibyou là từ lóng tiếng Nhật (中二病, đọc chūnibyō) chỉ kiểu thiếu niên tự huyễn mình có năng lực đặc biệt, có số phận khác người, ăn nói và hành xử như nhân vật anime. Tiếng Việt hay gọi vui là hội chứng tuổi dậy thì, hội chứng học sinh lớp 8, hoặc nói tắt là “chuuni”. Đây là cách gọi trêu, không phải tên một bệnh.
| Nghĩa ngắn | Thói tự huyễn hoặc, làm màu như nhân vật truyện tranh ở tuổi mới lớn |
| Gốc từ | Tiếng Nhật 中二病: “bệnh năm hai trung học” |
| Cách gọi ở Việt Nam | Hội chứng tuổi dậy thì, hội chứng tuổi teen, chuuni |
| Sắc thái | Trêu đùa, đôi khi tự giễu; không phải chẩn đoán y khoa |
Chuunibyou: bệnh của năm hai trung học
Tên gọi tách ra khá dễ. Chū lấy từ chūgakkō, trường trung học cơ sở ở Nhật; ni là số hai; byō là bệnh. Ghép lại thành “bệnh của học sinh năm hai trung học”, tức tầm 13–14 tuổi, ngang lớp 8 ở Việt Nam. Bản dịch tiếng Anh vì thế hay dùng chữ eighth-grader syndrome.
Chữ “bệnh” ở đây chỉ là cách nói đùa, như người Việt bảo ai đó “bị bệnh sĩ”. Không có tiêu chí y khoa nào cho chuunibyou. Nó chỉ một giai đoạn tâm lý: đứa trẻ vừa lớn muốn khác đám đông, muốn mình đặc biệt, rồi tưởng tượng hơi quá tay.
Dấu hiệu của một “chuuni” chính hiệu
Có nhiều kiểu chuuni, nhưng hình ảnh quen nhất vẫn là kiểu “con mắt quỷ”: tự tin trong người có sức mạnh bị phong ấn. Những biểu hiện hay bị lôi ra trêu:
- Băng tay, đeo bịt một mắt dù không đau gì, bảo là để “kìm nén sức mạnh”.
- Tự đặt biệt danh nghe như tên chiêu thức, xưng hô kiểu “ta”, “kẻ phàm trần”.
- Nói chuyện bình thường cũng nâng thành định mệnh: trời mưa là “thế giới đang khóc cho ta”.
- Cố tỏ ra cô độc, bí ẩn, chê mọi thứ đại chúng là tầm thường.
Phần lớn những điều này tự qua đi khi lớn thêm vài tuổi. Nhiều người sau đó nhìn lại cuốn sổ ghi “bí kíp” ngày xưa mà đỏ mặt; cái cảm giác ấy chính là thứ mà giới trẻ gọi là cảm giác ngượng thay cho người khác, chỉ khác là ngượng thay cho chính mình năm mười bốn tuổi.
Từ một câu đùa trên radio đến màn ảnh anime
Chữ này gắn với Hikaru Ijūin, một nghệ sĩ hài kiêm người dẫn chương trình radio ở Nhật. Năm 1999, ông dùng nó trên sóng để kể vui về những thói kỳ quặc của chính mình hồi trung học, như thể đó là một căn bệnh từng mắc. Thính giả hưởng ứng, từ này lan dần trên mạng Nhật.
Ra khỏi nước Nhật, chuunibyou nổi lên nhờ bộ light novel Chūnibyō demo Koi ga Shitai! của tác giả Torako, được Kyoto Animation dựng thành anime, tên tiếng Anh là Love, Chunibyo & Other Delusions. Cô nữ chính đeo băng mắt, tự xưng có “tà nhãn”, và cậu nam chính từng là một chuuni đang cố chôn quá khứ. Từ đó dân xem phim hoạt hình Nhật Bản ở Việt Nam dùng chữ này rất thoải mái.
Chuunibyou, trẻ trâu và edgy không phải một
| Từ | Trọng tâm | Sắc thái |
|---|---|---|
| Chuunibyou | Sống trong vai nhân vật tưởng tượng, tin mình có năng lực đặc biệt | Trêu nhẹ, nhiều khi đáng yêu |
| Trẻ trâu | Hành xử bốc đồng, gây sự, thích ra oai trên mạng | Chê, khá nặng |
| Edgy | Cố tỏ ra u tối, nổi loạn để được thấy ngầu | Chê nhẹ đến trung tính |
| Wibu | Mê văn hóa Nhật đến mức thái quá | Trêu, tùy người nói |
Một người có thể dính cả hai: vừa chuuni vừa kiểu sửu nhi hay gây chuyện trên mạng. Nhưng chuunibyou thường hướng vào thế giới tưởng tượng của riêng mình hơn là đi khiêu khích người khác.
Nói chuuni trong câu chuyện hằng ngày
- Bình luận dưới ảnh bạn đeo găng tay cụt ngón: “Ê, bệnh chuuni tái phát rồi kìa.”
- Tự giễu khi dọn phòng: “Lục được cuốn vở ghi tên mười hai chiêu thức, đúng thời chuunibyou của mình.”
- Nhắn tin với bạn thân: “Đừng đặt tên nhóm là Hắc Long Hội nữa, nghe chuuni lắm.”
- Bàn về phim: “Nhân vật này là kiểu chuunibyou điển hình, nói câu nào cũng như đọc lời tuyên thệ.”
- Phụ huynh hỏi con: “Dạo này con xưng ‘ta’ với cả nhà, có phải cái gọi là chuunibyou không?”
Khi viết bài văn hay nói chuyện nghiêm túc, có thể thay bằng những cách nói rõ nghĩa hơn: “thích tưởng tượng mình phi thường”, “ảo tưởng tuổi mới lớn”.
Chuyện tuổi chuuni của người lớn lẫn học trò
Chuunibyou có phải bệnh tâm lý không?
Không. Đây là từ lóng, chữ “bệnh” chỉ để nói vui. Nếu một em nhỏ thật sự khó phân biệt tưởng tượng với thực tế, thu mình kéo dài hay buồn bã nhiều, nên trò chuyện với thầy cô, chuyên gia tâm lý thay vì gắn nhãn chuuni.
Hội chứng tuổi dậy thì có phải là chuunibyou?
Trong cách nói của dân mê anime ở Việt Nam, “hội chứng tuổi dậy thì” thường chính là chuunibyou. Đừng lẫn với dậy thì theo nghĩa sinh học: dậy thì là cơ thể thay đổi, còn chuunibyou chỉ nói về lối cư xử và trí tưởng tượng.
Người lớn có bị chuunibyou không?
Có người vẫn giữ vài nét chuuni khi đã đi làm, và tên gọi không giới hạn tuổi. Chỉ là nó hay xuất hiện nhất ở tuổi 13–15, lúc người ta mới bắt đầu tự hỏi “mình là ai”.
Chuunibyou và chuuni khác nhau thế nào?
Không khác. Chuuni là cách nói tắt, dùng cả cho trạng thái lẫn người: “nó chuuni lắm”, “một đứa chuuni”.