Anime là từ tiếng Nhật chỉ phim hoạt hình, được rút gọn từ chữ “animation” của tiếng Anh. Ra khỏi nước Nhật, anime mang nghĩa hẹp hơn: hoạt hình do Nhật Bản sản xuất, với nét vẽ mắt to, tóc nhiều màu và cốt truyện dài tập. Hỏi anime nghĩa là gì, cách đáp gọn nhất là “phim hoạt hình kiểu Nhật”.
| Nghĩa | Phim hoạt hình Nhật Bản (ở Nhật: mọi phim hoạt hình) |
| Chữ Nhật | アニメ (a-ni-me), rút từ アニメーション (animēshon) |
| Loại từ | Danh từ, từ mượn |
| Hay đi cùng | manga, cosplay, otaku, wibu |
Anime: chữ Anh đi vòng qua tiếng Nhật
Người Nhật mượn chữ “animation” của tiếng Anh, viết bằng chữ katakana, rồi rút ngắn còn ba âm “a-ni-me”. Trong tiếng Nhật, từ này không phân biệt xuất xứ: phim hoạt hình Mỹ hay Pháp chiếu ở Tokyo cũng là アニメ.
Khi khán giả nước ngoài mê phim hoạt hình Nhật, họ đem chữ anime về dùng, nhưng thu hẹp lại để gọi riêng dòng phim của Nhật. Tiếng Việt đi theo cách hiểu đó. Vì thế, bạn sẽ ít nghe ai gọi phim của Disney là anime, dù về nghĩa gốc thì cũng không sai.
Anime, manga, cartoon, donghua: bốn cái tên dễ lẫn
| Tên gọi | Là gì | Nước | Ví dụ quen thuộc |
|---|---|---|---|
| Anime | Phim hoạt hình (chuyển động, có tiếng) | Nhật Bản | Doraemon bản phim, Thám tử lừng danh Conan |
| Manga | Truyện tranh in, đọc từ phải sang trái | Nhật Bản | Doraemon bản truyện, One Piece bản truyện |
| Cartoon | Phim hoạt hình, thường chỉ phim phương Tây | Mỹ, châu Âu | Tom và Jerry |
| Donghua | Phim hoạt hình (动画) | Trung Quốc | Các phim tiên hiệp 3D |
Quan hệ giữa anime và manga giống như giữa phim và tiểu thuyết: rất nhiều anime được chuyển thể từ manga, nhưng cũng có phim làm thẳng từ kịch bản gốc. Manga là tranh tĩnh, phần lớn in đen trắng. Anime thì có màu, có lồng tiếng, có nhạc. Người ta còn nói “manhwa” cho truyện tranh Hàn Quốc và “manhua” cho truyện tranh Trung Quốc.
Không phải anime nào cũng đánh nhau hay phiêu lưu; dòng phim kể chuyện đi học, đi làm, nấu ăn được gọi là thể loại slice of life.
Ngay trong anime cũng chia nhiều dạng phát hành, từ bản chiếu truyền hình, bản điện ảnh đến những tập OVA ra riêng ngoài lịch phát sóng.
Những bộ đánh nhau, phiêu lưu như Naruto hay One Piece vốn thuộc dòng truyện shounen, nhắm tới độc giả là nam sinh tuổi thiếu niên.
Từ cậu bé người máy năm 1963 đến các rạp chiếu hôm nay
Hoạt hình Nhật đã có những phim ngắn từ đầu thế kỷ XX. Bước ngoặt đến vào năm 1963, khi đài Fuji TV phát bộ Tetsuwan Atom, tên tiếng Anh là Astro Boy, kể về cậu bé người máy có trái tim con người. Phim chuyển thể từ manga của Osamu Tezuka, người được gọi là “thần manga”. Sách Kỷ lục Guinness ghi đây là bộ anime truyền hình đầu tiên; phim đen trắng, kéo dài tới cuối năm 1966 với 193 tập.
Cách làm của Astro Boy (phim dài tập, phát mỗi tuần, nhân vật mắt to) trở thành khuôn cho nhiều thế hệ anime sau đó. Về sau, anime chiếu rạp và anime truyền hình nở rộ, đi khắp thế giới qua băng đĩa, truyền hình rồi các nền tảng xem phim trực tuyến.
Chữ anime trong câu nói hằng ngày
- Rủ bạn cuối tuần: “Chủ nhật sang nhà tớ xem anime không, mới có phim Conan chiếu rạp.”
- Bàn chuyện vẽ: “Cậu vẽ mắt to kiểu anime đẹp thật, dạy tớ với.”
- Hỏi ý kiến ở nhóm đọc truyện: “Bộ này nên đọc manga trước hay xem anime trước?”
- Bình luận dưới video nhạc phim: “Nghe bài mở đầu anime này là nhớ cả tuổi thơ.”
Trong bài viết ở lớp, bạn vẫn dùng được chữ anime, vì nó đã quen thuộc như một tên gọi thể loại. Lần đầu nhắc, có thể chú thích thêm “phim hoạt hình Nhật Bản” cho người đọc lớn tuổi.
Bạn bè quanh chữ anime
Mê anime lâu ngày, bạn sẽ gặp thêm nhiều từ lóng khác. Người dành thật nhiều thời gian, tiền bạc cho anime, manga, game thường được gọi là otaku. Dân mạng Việt còn trêu nhau bằng chữ “wibu”, có khi kèm ý chê người mê văn hóa Nhật tới mức quá đà; xem wibu khác người thích anime ở chỗ nào.
Ở các lễ hội văn hóa Nhật, nhiều bạn trẻ may trang phục, đội tóc giả để hóa thân thành nhân vật mình thích. Thú chơi ấy có tên riêng, đọc thêm ở bài giải nghĩa chữ cosplay. Còn nếu muốn hiểu các tính cách nhân vật hay gặp trong phim, có bài về hai kiểu nhân vật dere trong phim Nhật.
Người mê anime còn hay nhắc tới seiyuu, nghề lồng tiếng anime, những diễn viên cho nhân vật mượn giọng và có fan riêng như ca sĩ.
Xem anime: vài điều học sinh hay thắc mắc
Anime nghĩa là gì trong tiếng Việt?
Anime có thể dịch là “phim hoạt hình Nhật Bản”. Trong tiếng Nhật gốc, nó chỉ đơn giản là phim hoạt hình nói chung.
Anime và manga khác nhau như thế nào?
Manga là truyện tranh để đọc, anime là phim để xem. Một tác phẩm có thể có cả hai dạng, như Doraemon hay Conan.
Anime và hoạt hình có phải là một?
Anime là một nhánh của phim hoạt hình. Mọi anime đều là hoạt hình, nhưng hoạt hình Mỹ, Việt Nam hay Trung Quốc thường không được gọi là anime.
Anime nào là bộ đầu tiên?
Nếu tính anime truyền hình dài tập, sách Kỷ lục Guinness ghi nhận Astro Boy (1963) của Osamu Tezuka. Phim hoạt hình ngắn của Nhật thì đã xuất hiện sớm hơn nhiều.