Cringe là từ tiếng Anh, nghĩa gốc là rụt người, co rúm lại khi sợ hãi hoặc ngượng ngùng; trên mạng, nó chỉ cảm giác ngượng thay, sượng trân khi xem một lời nói, hành động hay đoạn video quá lố của người khác. Ai gõ “cringe la gi” hay “cringe nghĩa là gì” thường vừa đọc một bình luận kiểu “cringe thật sự” và muốn biết người ta đang chê điều gì.
| Nghĩa gốc | Co rúm, rụt người lại vì sợ, đau hoặc ngượng |
| Nghĩa lóng | Ngượng thay, sượng trân; (thứ) khiến người xem phát ngượng |
| Loại từ | Động từ, danh từ và tính từ lóng (biến thể: cringey, cringeworthy) |
| Sắc thái | Chê, có khi gay gắt; dùng cho bản thân thì thành tự trào |
Từ điển ghi cringe là co rúm người lại
Cringe có tuổi đời tính bằng thế kỷ. Dictionary.com ghi nó xuất hiện khoảng năm 1175–1225, từ tiếng Anh trung đại crengen, xa hơn là tiếng Anh cổ với nghĩa “ngã xuống, khuất phục”. Wiktionary xếp nó cùng gốc với crinkle (nhăn, gấp nếp). Cái hình ảnh cốt lõi là thân người co lại, gập xuống.
Từ đó mọc ra hai nhánh nghĩa. Một nhánh là rụt người vì sợ hay vì ghê: con chó co rúm khi bị quát, người xem nhăn mặt trước cảnh chảy máu. Nhánh kia là khúm núm, xun xoe trước kẻ có quyền. Nhánh thứ hai này nay ít gặp; người Việt gần như không dùng.
Ngượng thay người khác: nghĩa mạng của cringe
Nghĩa được dùng nhiều nhất bây giờ là phản xạ co người lại vì ngượng, không phải cho mình mà cho người khác. Wiktionary ghi danh từ và tính từ lóng cringe với nghĩa “nội dung khiến người xem ngượng thay”, kèm nhãn chê bai. Dictionary.com cũng có mục tính từ lóng: gây ngượng ngùng, khó chịu.
Thứ bị gọi là cringe thường có một điểm chung: người làm thì rất nghiêm túc hoặc rất tự tin, nhưng người xem lại thấy lệch nhịp. Một lời tỏ tình đọc như văn mẫu giữa sân trường. Một đoạn quảng cáo cố tỏ ra “bắt trend” mà dùng sai từ lóng. Một bài đăng khoe khoang dài dằng dặc. Người xem không bị ảnh hưởng gì, vậy mà vẫn muốn lấy tay che mặt.
Tiếng Việt có sẵn mấy cách nói rất sát: ngượng thay, quê giùm, sượng trân, muốn độn thổ hộ. Cringe chỉ gói tất cả lại thành một tiếng gọn.
Chính động tác lấy tay che mặt ấy đã thành ảnh chế ngượng giùm quen thuộc, từ chú mèo úp mặt vào chân đến cảnh ôm trán lắc đầu, gửi mỗi khi ai đó diễn quá đà.
Cringe, xấu hổ và quê không phải một
| Từ | Ai thấy ngượng | Vì sao | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Xấu hổ | Chính mình | Mình làm sai, làm dở, hoặc bị chú ý quá | Xấu hổ vì quên lời khi đọc thơ |
| Quê | Chính mình | Bị hớ, bị lộ chỗ lố trước người khác | Vẫy nhầm người lạ, quê muốn chui xuống đất |
| Cringe | Người xem | Người khác làm điều quá lố, gượng gạo | Xem clip tỏ tình sến quá mà cringe |
Điểm khác lớn nhất nằm ở chỗ ai là người chịu cảm giác. Xấu hổ và quê là chuyện của chính mình. Cringe là cảm giác dội sang từ hành động của người khác, dù người kia có khi chẳng thấy gì. Ngoại lệ là khi ta đọc lại bài đăng của chính mình năm lớp 6 và kêu “cringe quá”: lúc ấy ta đang đứng ở vị trí người xem, nhìn lại con người cũ.
Nhiều khi thứ khiến người xem cringe lại là một lời tỏ tình ngọt lịm, ủy mị quá đà, kiểu mà dân mạng chê là sến súa, sến sẩm.
Người Việt có sẵn một chữ gần với cringe là sượng mặt, vừa tả nỗi ngượng vừa tả màn diễn còn gượng.
Bình luận, nhắn tin, tự trào: cringe trong từng hoàn cảnh
- Bình luận dưới clip quảng cáo: “Nhãn hàng cố dùng từ lóng mà cringe quá, xem không nổi.”
- Nhắn bạn thân sau buổi văn nghệ: “Đoạn tớ nhảy hụt nhịp đó có cringe lắm không?”
- Lướt lại kỷ niệm năm cũ: “Ảnh đại diện hồi lớp 7 cringe thật, mà cũng đáng yêu.”
- Bàn về một bộ phim: “Thoại thì ổn, chỉ có cảnh tỏ tình là hơi cringe.”
- Nói về những câu tán tỉnh rập khuôn: “Mấy câu thả thính sến súa trên mạng đọc to lên là thấy cringe liền.”
Viết bài văn thì thay bằng gượng gạo, lố, kệch cỡm, khiến người xem ngượng ngùng tùy sắc thái.
Đừng biến cringe thành cái nhãn dán lên người khác
Chữ này tiện, nên cũng dễ bị lạm dụng. Một bạn hát chưa hay, một bạn mặc khác số đông, một bạn thích anime hay viết thơ tình: chê “cringe” thì nhanh, nhưng câu ấy đọc lên có thể làm người kia ngại thử thêm lần nữa. Không ít trò bắt nạt trên mạng bắt đầu bằng việc gom clip của ai đó vào một bài “cringe” để cả trăm người vào chê.
Cảm thấy ngượng là phản ứng tự nhiên, không ai bắt mình phải thích mọi thứ. Có điều, giữ cảm giác ấy cho riêng mình khác hẳn với việc đem nó ra chế giễu công khai. Chuyện gán nhãn dân mạng cho người khác cũng từng xảy ra với cái mác pick me, và kết quả thường không dễ chịu cho ai.
Gỡ rối vài thắc mắc về chữ cringe
Cringe nghĩa là gì khi ai đó nói “cringe thật sự”?
Họ muốn nói điều vừa xem khiến họ ngượng thay đến mức khó chịu. “Thật sự” chỉ để nhấn mạnh, giống “ngượng muốn độn thổ”.
Cringey và cringeworthy có khác cringe không?
Nghĩa gần như nhau. Cringey và cringeworthy là tính từ chuẩn hơn trong tiếng Anh, còn giới trẻ thì dùng luôn chữ cringe làm tính từ cho gọn.
Tự thấy mình cringe có sao không?
Rất thường gặp, nhất là khi nhìn lại bài đăng cũ. Thấy ngượng với chính mình ngày trước nghĩa là mình đã khác đi, đã lớn hơn, nên cũng không cần xóa sạch mọi kỷ niệm.
Cringe có giống “quê” trong tiếng Việt không?
Gần nhưng không trùng. “Quê” là mình bị hớ trước mặt người khác; “cringe” là mình ngượng vì người khác hớ. Cách nói “quê giùm” mới sát với cringe nhất.