Trẻ trâu là từ lóng chỉ người, thường là thanh thiếu niên, hay bốc đồng, ngang bướng, thích thể hiện, sai cũng cãi cho bằng được. Từ này mang ý chê, nhiều khi pha giễu cợt; bản “nói chữ” của nó là sửu nhi. Còn “thời trẻ trâu” lại là cách người lớn tự trêu quãng tuổi mới lớn đầy nông nổi của mình.
| Nghĩa ngắn | Người non nớt, bốc đồng, ngang bướng, thích thể hiện |
| Nghĩa cũ | Đứa trẻ chăn trâu ở làng quê |
| Từ đồng nghĩa | Sửu nhi (sửu: trâu trong mười hai con giáp; nhi: trẻ) |
| Loại từ | Danh từ; cũng dùng như tính từ (“trông trẻ trâu quá”) |
| Sắc thái | Chê, mỉa mai; nói về mình thì thành tự giễu |
Trẻ trâu: từ trẻ chăn trâu đến chữ chê
Trước khi thành tiếng lóng, “trẻ trâu” chỉ là cách gọi tắt những đứa trẻ chăn trâu, hình ảnh rất quen của làng quê Bắc Bộ: tụm năm tụm ba trên bờ đê, thả trâu xong thì đánh vật, thả diều, tắm sông. Wiktionary tiếng Việt vẫn giữ nghĩa này, ghi chú là đã cũ, kèm ví dụ trích từ tiểu thuyết viết về nông thôn.
Nghĩa mới thì khác hẳn. Người ta gọi ai đó là trẻ trâu khi họ cư xử như đứa trẻ đang tuổi ương: nói to, cãi cố, thích ra oai, đụng chuyện là gây sự. Chữ trâu ở đây gợi sự lì và cứng đầu, cái tính “nói như nước đổ đầu vịt”. Còn ai là người đầu tiên dùng nghĩa này thì chưa rõ. Năm 2016, một bạn đọc gửi câu hỏi đến Tuổi Trẻ Online hỏi “trẻ trâu” có từ khi nào, và tòa soạn cũng chỉ ghi nhận rằng chưa thấy ai chỉ ra được xuất xứ.
Từ đó sinh ra sửu nhi, một kiểu “Hán Việt hóa” cho có vẻ văn vẻ: sửu là chi thứ hai trong mười hai địa chi, ứng với con trâu; nhi là trẻ con. Nghe sang hơn nhưng nghĩa vẫn y nguyên. Trên mạng, game thủ hay nhắc đến hai từ này nhất, vì phòng chat trong game là nơi những màn cãi cố dễ bùng lên.
Trẻ trâu, sửu nhi, nổi loạn: chỗ khác nhau
| Từ | Ý chính | Sắc thái |
|---|---|---|
| Trẻ trâu | Bốc đồng, cãi cố, thích ra oai, kém suy nghĩ | Chê, có thể pha đùa |
| Sửu nhi | Như trẻ trâu, nói theo lối chữ Hán | Giễu, nghe “kiểu cách” hơn |
| Trẻ con | Hành xử chưa trưởng thành, hay dỗi, hay đòi | Chê nhẹ |
| Tuổi nổi loạn | Giai đoạn dậy thì muốn khẳng định mình, hay chống đối | Mô tả, không nhất thiết chê |
| Thời trẻ trâu | Quãng tuổi mới lớn từng làm điều dại dột | Tự giễu, hoài niệm |
Khác biệt lớn nhất nằm ở tuổi. “Trẻ con” và “tuổi nổi loạn” gắn với một quãng đời; “trẻ trâu” thì không. Một người ba mươi tuổi vẫn có thể bị gọi là trẻ trâu nếu cứ hơn thua trong phần bình luận. Cái tôi muốn thắng bằng mọi giá ấy gần với điều tâm lý học gọi là cái tôi quá lớn trong giao tiếp.
Dân mạng còn hay ghép trẻ trâu với kiểu ăn mặc màu mè, lòe loẹt mà họ gọi là phong cách đôn chề.
Gọi ai là trẻ trâu không có nghĩa cứ ở tuổi teen là ai cũng bốc đồng; quãng mười ba đến mười chín tuổi ấy có cả những người rất chín chắn.
Câu nói có chữ trẻ trâu
Từ này đổi màu khá nhanh tùy người nói và người nghe. Vài ví dụ, mỗi câu một hoàn cảnh:
- Bình luận dưới bài đăng: “Cãi nhau vì một trận game mà đòi hẹn ra ngoài, đúng là trẻ trâu.”
- Kể lại chuyện cũ: “Hồi lớp 8 mình trẻ trâu lắm, nhuộm tóc vàng đi học bị mời phụ huynh.”
- Bạn bè trêu nhau: “Bỏ cái avatar ngầu lòi đó đi, nhìn trẻ trâu xỉu.”
- Đăng lại ảnh cũ: “Ảnh thời trẻ trâu, ai cũng có một quá khứ để quên.”
- Bản tin về nhóm thanh niên lạng lách: “Mấy cậu trẻ trâu nẹt pô giữa đêm bị công an phường nhắc nhở.”
Câu thứ hai và thứ tư cho thấy từ này mềm đi hẳn khi người nói tự gọi mình. Những màn khoe khoang vụng về của tuổi ấy, nhìn lại, thường gây đúng cảm giác ngượng chín mặt khi xem lại chính mình.
Viết nghiêm túc thì thay bằng gì?
Trong bài văn, biên bản hay góp ý trực tiếp với người lớn tuổi, “trẻ trâu” dễ bị coi là xúc phạm. Tùy ý định có thể dùng: bốc đồng, nông nổi, thiếu chín chắn, ngang bướng, háo thắng. Bài nghị luận về lối sống của tuổi mới lớn cũng nên dùng những từ này để giữ giọng khách quan.
Một lưu ý nhỏ: gắn mác trẻ trâu cho người khác giữa lúc tranh luận gần như chắc chắn khiến cuộc nói chuyện căng hơn, vì người bị gọi sẽ nghe thấy chữ “trâu” trước mọi lí lẽ của bạn.
Trẻ trâu và những cách hiểu quanh nó
Sửu nhi là gì?
Là cách nói “Hán Việt hóa” của trẻ trâu: sửu ứng với con trâu trong mười hai con giáp, nhi là trẻ con. Nghĩa giống hệt trẻ trâu, giọng giễu hơn một chút.
Trẻ trâu tiếng Anh là gì?
Không có từ tương đương hoàn toàn. Tùy ý, có thể dịch là immature (chưa chín chắn), hot-headed (nóng nảy, bốc đồng), hoặc khi nói về chuyện cãi cố trên mạng thì gần với troll hay edgy kid.
Thời trẻ trâu là gì?
Là cách người ta tự gọi quãng tuổi mới lớn từng làm nhiều điều bồng bột: ăn mặc “chất”, nói năng ngông, thích hơn thua. Cụm này mang giọng tự giễu và hoài niệm, ít khi có ý chê nặng.
Bị gọi là trẻ trâu có phải bị xúc phạm không?
Phần lớn là có ý chê. Giữa bạn thân trêu nhau thì nhẹ, nhưng nói với người lạ hoặc người lớn tuổi hơn thì dễ thành khiếm nhã.
Trẩu là gì?
Trẩu là cách dân mạng rút gọn trẻ trâu thành một tiếng: giữ âm tr và dấu hỏi của trẻ, ghép với vần âu của trâu. Nghĩa vẫn vậy, chỉ người cư xử bốc đồng, thích thể hiện, nói năng thiếu suy nghĩ. Gọi ai đó là đồ trẩu nghe trêu nhiều hơn chửi, nhưng vẫn nên tránh dùng với người lớn hay người mới quen.