Light novel là dòng tiểu thuyết ngắn của Nhật Bản, viết cho bạn đọc tuổi teen và người trẻ, văn chữ dễ đọc, nhiều đối thoại, kèm tranh minh họa vẽ theo phong cách manga. Tiếng Nhật gọi là raito noberu, nói tắt ranobe; dân đọc truyện ở Việt Nam hay viết gọn là LN. Hiểu light novel nghĩa là gì sẽ dễ thấy vì sao nhiều bộ anime ăn khách vốn lấy cốt truyện từ sách chữ.
| Nghĩa ngắn | Tiểu thuyết “nhẹ” của Nhật, có tranh minh họa kiểu manga |
| Thuộc | Văn xuôi tự sự, dòng văn học đại chúng cho người trẻ |
| Tên gọi | ライトノベル (raito noberu), tắt là ラノベ (ranobe), LN |
| Dấu hiệu nhận biết | Khổ sách bỏ túi, câu ngắn, nhiều thoại, bìa và trang màu vẽ kiểu anime |
Light novel nhẹ ở chỗ nào?
Đặt cạnh khái niệm tiểu thuyết theo cách hiểu của nhà trường, light novel vẫn là truyện bằng chữ, có cốt truyện, nhân vật, người kể chuyện. Chữ “light” không có nghĩa nội dung hời hợt. Nó nói tới độ nhẹ của hình thức: mỗi tập thường chỉ dày như một cuốn sổ tay, văn ngắn câu, đoạn văn hai ba dòng, mạch truyện chủ yếu đi bằng lời thoại, đọc một tối là xong một tập. Nhiều tập được in theo khổ sách bỏ túi mà người Nhật gọi là bunkobon.
Tên gọi này là kiểu tiếng Anh do người Nhật tự đặt. Thuật ngữ được cho là xuất hiện khoảng năm 1990, ở diễn đàn khoa học viễn tưởng và giả tưởng của mạng NIFTY-Serve; người được nhắc nhiều nhất là quản trị diễn đàn ấy, Kamikita Keita. Ông muốn có một cái tên chung cho loại truyện có tranh minh họa của họa sĩ manga mà không bó vào một lứa tuổi, vì người đọc trải từ học sinh đến người đã đi làm.
Light novel, manga, web novel: tách sao cho khỏi lẫn?
Người mới đọc thường gộp ba thứ này làm một, vì một bộ truyện có thể tồn tại ở cả ba dạng. Bảng sau tách chúng theo hình thức kể chuyện:
| Light novel | Manga | Web novel | |
|---|---|---|---|
| Kể bằng | Chữ là chính, tranh minh họa điểm xuyết | Tranh là chính, lời thoại trong khung | Chữ, thường không có tranh |
| Nơi ra đời | Sách in của nhà xuất bản, có biên tập | Tạp chí, sách tranh | Đăng trên mạng, tác giả tự đưa lên |
| Độ dài một phần | Một tập sách mỏng | Một chương truyện tranh | Từng chương ngắn, ra liên tục |
| Quan hệ với nhau | Hay được chuyển thể thành manga, anime | Có thể là bản vẽ lại của light novel | Nhiều bộ được nhà xuất bản chọn in thành light novel |
Muốn hiểu kỹ hơn về truyện tranh Nhật thì xem bài về chữ manga và cách đọc truyện tranh Nhật. Còn light novel khác tiểu thuyết thông thường ở chỗ nó gắn chặt với văn hóa anime: bìa, nhân vật, cả giọng thoại đều hướng tới người đọc quen phim hoạt hình Nhật.
Năm dấu hiệu nhận ra một cuốn light novel
- Tranh minh họa: bìa màu, vài trang màu đầu sách và một số tranh đen trắng xen giữa các chương, nét vẽ kiểu anime.
- Câu văn ngắn, nhiều thoại: đoạn văn thường chỉ vài câu; nhiều trang gần như toàn lời nhân vật nói với nhau.
- Kể ở ngôi thứ nhất khá phổ biến, giọng tự sự của một cậu hay cô học sinh, hay tự giễu.
- Ra theo tập: một bộ có thể kéo dài hàng chục tập, mỗi tập giải quyết một mạch chuyện nhỏ.
- Tựa đề dài: nhất là các bộ gần đây, tên truyện có khi là cả một câu tóm tắt nội dung.
Không cần đủ cả năm. Có bộ kể ngôi thứ ba, có bộ tựa đề rất ngắn. Nhưng nếu một cuốn sách vừa có tranh kiểu anime vừa có lối văn nhẹ, nhiều thoại, khả năng cao đó là light novel.
Ba bộ truyện tiêu biểu của dòng light novel
The Melancholy of Haruhi Suzumiya (tên tiếng Anh của bộ truyện Nhật) của Tanigawa Nagaru là truyện học đường pha siêu nhiên, kể qua giọng cậu học sinh Kyon, người bị cô bạn cùng lớp lôi vào đủ chuyện kỳ quặc. Giọng kể châm biếm, nhiều câu bình luận chen ngang là ví dụ rõ cho kiểu tự sự ngôi thứ nhất của light novel. Bộ truyện về sau được chuyển thể thành anime và trở thành một trong những cái tên quen thuộc nhất của dòng sách này.
Sword Art Online của Kawahara Reki đi con đường ngược: tác giả đăng truyện trên trang web cá nhân từ năm 2002, đến năm 2009 mới được nhãn Dengeki Bunko in thành sách. Bộ truyện cho thấy ranh giới giữa web novel và light novel: bản in là bản đã qua biên tập, có thêm tranh minh họa.
Dòng truyện chuyển sinh sang thế giới khác là mảnh đất màu mỡ nhất của light novel mấy năm gần đây. Phần lớn các bộ này khởi đầu từ web novel đăng miễn phí, sau đó được nhà xuất bản mời in. Mô típ chung: một người bình thường ở thế giới hiện đại bỗng sống lại ở một thế giới giả tưởng, thường mang theo một lợi thế đặc biệt.
Tác dụng của ba ví dụ khi học văn: chúng cho thấy một thể loại không chỉ xác định bằng nội dung mà còn bằng cách xuất bản và đối tượng người đọc. Điều này giúp học sinh phân biệt khái niệm “thể loại” (tiểu thuyết, truyện ngắn) với “dòng xuất bản” (light novel, web novel).
Luyện tập: nhận diện light novel
Câu 1: Vì sao light novel được gọi là “light”?
Đáp án: Vì hình thức nhẹ: tập sách mỏng, câu ngắn, nhiều thoại, có tranh minh họa, đọc nhanh. Chữ “light” không có nghĩa là nội dung kém giá trị.
Câu 2: Một bộ truyện đăng miễn phí từng chương trên mạng, chưa qua nhà xuất bản, chưa có tranh. Đó là light novel hay web novel?
Đáp án: Web novel. Khi được nhà xuất bản biên tập, in thành sách kèm tranh minh họa, nó mới trở thành light novel.
Câu 3: Cuốn sách kể chuyện chủ yếu bằng tranh, lời thoại nằm trong khung tròn. Có phải light novel không?
Đáp án: Không. Đó là manga (truyện tranh). Light novel kể bằng chữ là chính, tranh chỉ minh họa thêm.
Câu 4: Chỉ ra hai dấu hiệu hình thức để nhận biết light novel trên giá sách.
Đáp án: Có thể nêu: bìa và trang màu vẽ theo phong cách anime; khổ sách nhỏ, mỏng; đánh số tập (tập 1, tập 2…); tựa đề dài như một câu. Chỉ cần nêu đúng hai dấu hiệu.
Đọc light novel: mấy điều người mới thường muốn biết
Light novel nghĩa là gì nếu dịch sang tiếng Việt?
Dịch sát là “tiểu thuyết nhẹ”. Trong tiếng Việt, cộng đồng đọc truyện thường giữ nguyên tên tiếng Anh hoặc gọi tắt là LN, vì “tiểu thuyết nhẹ” nghe dễ hiểu nhầm thành truyện kém chất lượng.
Light novel khác anime như thế nào?
Light novel là sách để đọc, anime là phim hoạt hình để xem. Khi một bộ light novel lên phim, bản phim thường cắt bớt chi tiết, độc thoại nội tâm của nhân vật so với bản sách.
Học sinh có nên đọc light novel không?
Đọc được, miễn là chọn bộ phù hợp lứa tuổi, vì mỗi bộ có đối tượng khác nhau. Light novel có thể là cửa ngõ đưa người ngại sách chữ đến với thói quen đọc, trước khi chuyển sang các cuốn tiểu thuyết dày hơn. Lời khuyên chọn sách và đọc cho kỹ trong văn bản Bàn về đọc sách của Chu Quang Tiềm dùng cho light novel cũng hợp.
Ranobe là gì?
Ranobe là cách người Nhật nói tắt “raito noberu”, tức light novel. Trên các diễn đàn, bạn sẽ gặp cả ba cách gọi: light novel, ranobe và LN, cùng chỉ một thứ.