Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới là bài nghị luận của Vũ Khoan, từng là văn bản đọc chính trong Ngữ văn 9 chương trình cũ và nay xuất hiện ở phần Thực hành đọc sách Ngữ văn 9 Kết nối tri thức và phần Tự đánh giá sách Ngữ văn 8 Cánh diều. Bài viết tổng hợp thông tin tác giả, hoàn cảnh ra đời, cách triển khai luận điểm, bố cục, những nét đặc sắc về tư tưởng, cách viết cùng sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới
Văn bản dài chừng một nghìn chữ, còn trong thời hạn bảo hộ quyền tác giả nên ở đây chỉ tóm lược nội dung; em đọc toàn văn trong sách giáo khoa.
Ngay câu đầu, tác giả nêu luận đề: “Lớp trẻ Việt Nam cần nhận ra những cái mạnh, cái yếu của con người Việt Nam để rèn những thói quen tốt khi bước vào nền kinh tế mới.” Giữa lúc mọi người bàn về hành trang cho chặng đường mới, ông cho rằng thứ cần lo trước tiên chính là con người, vì con người luôn thúc đẩy lịch sử và vai trò ấy càng lớn khi tri thức trở thành nguồn lực chính.
Tiếp theo, tác giả phác họa bối cảnh: khoa học, công nghệ tiến bộ “như huyền thoại”, các nền kinh tế đan cài vào nhau, còn đất nước ta cùng một lúc gánh ba việc lớn. Trên nền ấy, ông lần lượt soi xét bốn cặp mạnh – yếu: đầu óc nhanh nhạy nhưng nền tảng kiến thức còn hổng; chịu khó, khéo xoay xở nhưng thiếu chi li, chưa quen kỉ luật lao động công nghiệp; đồng lòng khi có giặc nhưng hay ganh ghét nhau trong làm ăn; mau thích nghi nhưng còn coi rẻ nghề buôn bán, quen bao cấp, quá sùng ngoại hoặc quá bài ngoại, thích khôn vặt, xem nhẹ lời hứa.
Phần cuối, tác giả kêu gọi giữ lại những gì là sở trường, loại bỏ những gì là sở đoản, và coi việc giúp thế hệ trẻ tự nhận ra mình, tập nếp tốt từ chuyện nhỏ là bước có tính quyết định.
Thông tin tác giả Vũ Khoan
Vũ Khoan sinh năm 1937, quê ở huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây cũ, nay thuộc Hà Nội. Ông gắn bó với ngành ngoại giao từ năm 1956, khởi đầu là một phiên dịch viên, rồi lần lượt đảm nhận nhiều trọng trách.
Năm 1990 ông được bổ nhiệm Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, rồi giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Thương mại giai đoạn 2000 – 2002 và Phó Thủ tướng Chính phủ (8/2002 – 6/2006), lo mảng kinh tế đối ngoại và hội nhập. Nhà nước đã trao cho ông Huân chương Độc lập hạng Nhất cùng nhiều phần thưởng cao quý.
Ngoài công việc chính trị, Vũ Khoan còn viết nhiều bài báo, bài phát biểu bàn về con người Việt Nam và hướng đi của nền kinh tế. Văn phong của ông giản dị, thẳng thắn, giàu ví dụ đời thường, dễ đến được với đông đảo bạn đọc, nhất là người trẻ.
Thông tin tác phẩm Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới
Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới được viết năm nào, in ở đâu?
Bài viết ra mắt bạn đọc năm 2001 trên tạp chí Tia sáng, đúng dịp Tết đầu tiên của thế kỉ XXI; một năm sau, bài được tuyển vào cuốn Một góc nhìn của trí thức do NXB Trẻ ấn hành (2002).
Hoàn cảnh sáng tác
Năm 2001 đánh dấu bước ngoặt của lịch sử: nhân loại cùng lúc bước sang thế kỉ XXI và thiên niên kỉ thứ ba. Việt Nam bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuẩn bị hội nhập sâu vào kinh tế thế giới. Trong bối cảnh ấy, tác giả muốn nhắc thế hệ trẻ nhìn thẳng vào bản thân để chuẩn bị cho chặng đường mới.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: nghị luận xã hội; vấn đề bàn luận vừa mang tính tư tưởng, vừa có ý nghĩa thời sự.
- Phương thức biểu đạt chính: nghị luận.
- Luận đề: thế hệ trẻ phải thấy rõ ưu điểm và nhược điểm của người Việt, từ đó tập luyện những nếp làm việc, nếp sống tốt cho nền kinh tế mới.
Bố cục Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới có mấy phần?
- Phần 1 (từ đầu đến “thiên niên kỉ mới”): nêu vấn đề.
- Phần 2 (tiếp theo đến “kinh doanh và hội nhập”): giải quyết vấn đề – vai trò của con người, bối cảnh thế giới và nhiệm vụ của đất nước, phân tích điểm mạnh, điểm yếu của người Việt.
- Phần 3 (còn lại): kết luận – nhiệm vụ của thế hệ trẻ.
Hệ thống luận điểm
- Trong mọi thứ cần chuẩn bị, con người đứng hàng đầu.
- Thế giới đang đổi thay, đất nước đứng trước những yêu cầu nặng nề.
- Người Việt có bốn ưu điểm, mỗi ưu điểm lại kèm một khuyết điểm.
- Phải giữ cái mạnh, bỏ cái yếu, và lớp trẻ cần đi đầu.
Giá trị nội dung
Văn bản nhìn thẳng vào ưu và khuyết của người Việt một cách công bằng, không tô hồng cũng không bôi đen; từ đó đặt ra yêu cầu cấp thiết là giữ cái hay, sửa cái dở, tạo dựng những thói quen mới để theo kịp nền kinh tế hiện đại và hội nhập.
Giá trị nghệ thuật
- Lập luận chặt chẽ, trình bày theo từng cặp mạnh – yếu nên rõ ràng, cân đối.
- Lí lẽ giản dị kết hợp dẫn chứng gần gũi (so sánh với người Nhật, chuyện đi thăm bảo tàng).
- Ngôn ngữ báo chí xen lời ăn tiếng nói thường ngày; thành ngữ, tục ngữ được dùng đúng chỗ, sinh động, hàm súc.
- Thái độ thẳng thắn, khách quan, giàu trách nhiệm của người viết.
Ý nghĩa nhan đề
“Hành trang” vốn là đồ dùng mang theo khi đi xa. Gọi những phẩm chất, năng lực, thói quen của con người là hành trang cho thế kỉ mới, tác giả gợi hình ảnh cả dân tộc đang lên đường vào một chặng mới; muốn đi xa, phải chọn kĩ những gì nên mang theo và những gì cần bỏ lại.
Sơ đồ tư duy Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới
Sơ đồ tóm lược sáu ý chính về văn bản.
Tóm tắt Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới
Mẫu 1 – Tóm tắt Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới ngắn nhất
Muốn vào thế kỉ XXI vững vàng, trước hết phải lo cho con người. Người Việt sáng dạ, chịu khó, giàu tình đoàn kết, mau thích nghi, song còn hổng nền tảng kiến thức, làm việc thiếu cẩn trọng, hay ganh tị và vướng nhiều thói cũ. Thế hệ trẻ cần thấy rõ mình để giữ cái hay, bỏ cái dở.
Mẫu 2 – Tóm tắt Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới đầy đủ
Lúc giao thời giữa hai thế kỉ, người người bàn chuyện chuẩn bị; tác giả khẳng định thứ cần chuẩn bị kĩ nhất là con người, nhất là khi tri thức ngày càng quyết định giá trị của sản phẩm. Thế giới gắn kết chặt chẽ, còn ta phải đồng thời thoát nghèo, công nghiệp hóa và đón đầu kinh tế tri thức. Ưu điểm của người Việt là sáng dạ, nhanh nhạy; chịu khó, khéo léo; đồng lòng, đùm bọc; dễ thích nghi. Song song là các nhược điểm: kiến thức nền chưa vững, học vẹt; làm ẩu, ngại tuân thủ quy trình; ganh ghét nhau khi làm ăn; coi thường kinh doanh, ỷ lại bao cấp, khôn vặt, xem nhẹ chữ tín. Muốn sánh vai cùng thế giới, phải nhân lên ưu điểm, gạt bỏ nhược điểm, bắt đầu từ việc giúp người trẻ tập những thói quen tốt ngay trong việc nhỏ.
Lời kết
Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới là mẫu mực về cách nghị luận một vấn đề xã hội: luận đề rõ, luận điểm mạch lạc, lí lẽ gắn với dẫn chứng đời thường. Nắm vững bố cục và bốn cặp mạnh – yếu, em sẽ trả lời tốt các câu hỏi đọc hiểu và có thêm ý tưởng cho bài viết của mình.
Đề kiểm tra cuối kì có thể chọn ngữ liệu ngoài sách, nên em cần luyện thêm với đề có đáp án trong bài ôn tập học kì II Ngữ văn 9 Kết nối tri thức.
Xem thêm:
- Người trẻ và những hành trang vào thế kỉ XXI: tác giả, tác phẩm
- Soạn bài Bản sắc là hành trang (Nguyễn Sĩ Dũng)
- Các bài học Ngữ văn lớp 9
- Soạn bài Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới – Ngữ văn 9 KNTT, 8 Cánh diều, sách cũ
- Tóm tắt Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới (Vũ Khoan) ngắn gọn – 6 mẫu hay nhất