Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Bao cấp là gì? Nghĩa của từ và đời sống tem phiếu thời bao cấp

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Bao cấp: Nhà nước lo trọn gói
  • Sổ gạo, tem phiếu và những hàng người xếp dài
  • Vì sao có cơ chế bao cấp, và nó để lại gì?
  • Bao cấp, trợ cấp, bao tiêu khác nhau thế nào?

Bao cấp là cách Nhà nước cấp phát, phân phối và trả công gần như trọn gói cho cán bộ, nhân viên và người dân mà không tính đến hiệu quả kinh tế tương ứng. Khi người Việt nói “thời bao cấp”, họ thường nghĩ tới khoảng 1976–1986, những năm mua gạo, thịt, vải phải có tem phiếu và sổ gạo, trước khi đất nước bước vào Đổi mới.

Nghĩa ngắn Nhà nước bao trọn việc cấp phát, phân phối, không đòi hỏi hiệu quả tương ứng
Gốc từ Hai yếu tố Hán Việt: bao 包 (bọc, gói trọn) + cấp 給 (cấp, phát)
Loại từ Động từ; “chế độ bao cấp”, “thời bao cấp” là cách dùng như danh từ
Mốc thường nhắc Thời bao cấp trên cả nước: khoảng 1976–1986
bao cấp là gì
bao cấp là gì? Nhà nước cấp phát, phân phối trọn gói

Bao cấp: Nhà nước lo trọn gói

Hai chữ đã nói gần hết nghĩa. Bao là bọc lại, gói trọn, như trong bao bọc, bao trọn. Cấp là cấp phát, như trong cấp vốn, cấp học bổng. Ghép lại, bao cấp là cơ quan nhà nước đứng ra lo, phát, chia cho người lao động mà không bắt mỗi phần chia ấy phải sinh ra hiệu quả tương xứng.

Từ điển xếp bao cấp là động từ, với ví dụ quen thuộc là “chế độ bao cấp” và “cơ chế quản lí kinh tế quan liêu bao cấp”. Ở nghĩa lịch sử, cụm này chỉ cách vận hành nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung: Nhà nước giao chỉ tiêu cho xí nghiệp, cấp vốn và vật tư, nhận lại sản phẩm; làm lỗ thì ngân sách bù, có lãi thì Nhà nước thu.

Chữ này vẫn còn được dùng tới hôm nay, theo nghĩa rộng hơn. Báo chí nói “xóa bao cấp trong y tế”, “tư duy bao cấp”, “bao cấp qua giá” để chỉ những chỗ Nhà nước vẫn bù tiền hoặc người ta vẫn quen trông chờ được cấp.

Sổ gạo, tem phiếu và những hàng người xếp dài

Đời sống thời bao cấp có vài dấu hiệu mà người lớn tuổi nhắc tới gần như ngay lập tức.

  • Tem phiếu: thịt, cá, đường, nước mắm, vải vóc, dầu hỏa… phải có phiếu mới mua được, mỗi người một định mức. Phiếu chia theo đối tượng: cán bộ, công nhân, người ăn theo được mức khác nhau.
  • Sổ gạo: mỗi hộ có sổ ghi số khẩu và lượng lương thực được mua, gắn với chế độ hộ khẩu.
  • Cửa hàng mậu dịch: hàng hóa do Nhà nước phân phối; người dân xếp hàng từ sớm, có khi đến lượt thì hàng đã hết.
  • Chợ đen: mua bán tự do bị hạn chế, hàng ngoài luồng ít và đắt; ai không dùng hết tem phiếu thường mang ra bán lại.
  • Ăn độn: gạo thiếu nên phải trộn thêm ngô, khoai, sắn, bo bo vào bữa cơm.

Năm 2011, trong triển lãm về 25 năm Đổi mới tại Hà Nội, những tấm phiếu mua thịt, cuốn sổ đăng kí mua lương thực được trưng bày như hiện vật lịch sử. Với thế hệ sinh sau 1990, tấm tem phiếu là đồ của bảo tàng; với ông bà họ, đó là thứ phải giữ kĩ hơn cả tiền.

Vì sao có cơ chế bao cấp, và nó để lại gì?

Hoàn cảnh ra đời. Ở miền Bắc, kinh tế đã vận hành theo kiểu chỉ huy từ sau 1954. Sau khi đất nước thống nhất, mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung được đưa ra cả nước, theo mô hình chung của các nước xã hội chủ nghĩa thời đó. Trong cảnh hàng hóa khan hiếm sau chiến tranh, phân phối theo định mức được xem là cách chia đều phần ít ỏi đang có.

Điều được ghi nhận. Trong những năm vừa ra khỏi chiến tranh, cơ chế này cho phép dồn nguồn lực vào vài mục tiêu lớn và giữ cho đời sống xã hội ổn định ở mức tối thiểu. Khoảng cách giàu nghèo khi ấy cũng được nhiều người nhớ là khá nhỏ.

Mặt hạn chế. Khi lương được quy ra hiện vật và làm nhiều hay ít cũng nhận như nhau, động lực sản xuất giảm. Giá cả không phản ánh cung cầu, hàng hóa thiếu, đồng tiền mất giá dần, đến giữa thập niên 1980 thì lạm phát tăng phi mã. Năm 1986, Việt Nam bắt đầu công cuộc Đổi mới, từng bước chuyển sang kinh tế thị trường; tem phiếu thưa dần rồi khép lại cả một thời kì.

Bao cấp, trợ cấp, bao tiêu khác nhau thế nào?

Từ Nghĩa Ví dụ
Bao cấp Nhà nước lo trọn, cấp phát không tính hiệu quả Thời bao cấp; tư duy bao cấp
Trợ cấp Khoản hỗ trợ thêm cho một đối tượng cụ thể Trợ cấp thôi việc; trợ cấp khó khăn
Bao tiêu Cam kết mua hết sản phẩm làm ra Doanh nghiệp bao tiêu đầu ra cho nông dân
Bao thầu Nhận làm trọn một việc, một công trình Bao thầu cả phần xây thô

Ba từ cùng chữ “bao” dễ làm người viết trượt tay. Trợ cấp là phần thêm, có điều kiện, không thay cho thu nhập chính; bao cấp là lo gần như toàn bộ. Viết “trợ cấp tem phiếu” hay “thời trợ cấp” là sai.

Chữ bao cấp trong trang văn SGK

Trong bài nghị luận Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới (Vũ Khoan, đăng năm 2001), khi kể những điểm yếu người Việt cần bỏ để bước vào thế kỉ XXI, tác giả nhắc tới thói quen ỷ lại kiểu bao cấp bên cạnh định kiến với nghề buôn bán. Đọc bài này mà biết thời tem phiếu, học sinh sẽ hiểu vì sao “quen bao cấp” bị coi là gánh nặng: thói trông chờ được cấp làm người ta ngại tự xoay xở. Bố cục và câu hỏi của bài có ở trang soạn bài Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới.

Ở góc rộng hơn, giới nghiên cứu văn học cũng hay lấy mốc chuyển từ bao cấp sang thị trường để giải thích vì sao văn chương sau 1986 đổi giọng, như bài văn học Việt Nam đổi mới trong cơ chế thị trường.

Tem phiếu, Đổi mới và chữ bao cấp hôm nay

Thời bao cấp là năm nào?

Thường được tính từ 1976 đến 1986 trên phạm vi cả nước. Ở miền Bắc, cơ chế này đã có từ trước đó nhiều năm, nhưng giai đoạn 1976–1986 là lúc nó hiện rõ nhất.

Tem phiếu thời bao cấp là gì?

Là những tấm phiếu Nhà nước phát để mua nhu yếu phẩm theo định mức: phiếu thịt, phiếu vải, phiếu chất đốt… Có tiền mà không có phiếu thì gần như không mua được hàng ở cửa hàng mậu dịch.

Tư duy bao cấp nghĩa là gì?

Là lối nghĩ trông chờ người khác hay cấp trên lo cho mình, ngại tự chủ và ngại chịu trách nhiệm về kết quả. Cụm từ này vẫn hay gặp trên báo khi bàn về quản lí, giáo dục, doanh nghiệp.

Bao cấp tiếng Anh là gì?

Thời bao cấp thường được dịch là the subsidy period hoặc the subsidy era; cơ chế bao cấp gần với state subsidy system trong một nền planned economy.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5