Đấu tranh cho một thế giới hòa bình là văn bản nghị luận nổi tiếng của nhà văn Cô-lôm-bi-a Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két, được học ở cả hai bộ sách lớp 9: Bài 6 “Những vấn đề toàn cầu” trong Ngữ văn 9 Chân trời sáng tạo và Bài 8 “Tiếng nói của lương tri” trong Ngữ văn 9 Kết nối tri thức. Bài viết tổng hợp thông tin về tác giả, hoàn cảnh ra đời, bố cục, luận đề, luận điểm, giá trị nội dung và nghệ thuật, kèm sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Đấu tranh cho một thế giới hòa bình
Văn bản mở đầu bằng một câu hỏi đánh thức người nghe: “Chúng ta đang ở đâu?”. Tác giả cho biết, vào thời điểm ông phát biểu, hơn năm vạn đầu đạn hạt nhân nằm sẵn ở khắp nơi trên Trái Đất; quy ra, mỗi người, kể cả trẻ nhỏ, như đang ngồi trên bốn tấn thuốc nổ, đủ xóa sạch mọi dấu vết sự sống nhiều lần.
Tiếp đó, ông chứng minh cuộc chạy đua vũ trang tốn kém đến phi lí bằng loạt so sánh trong các lĩnh vực cứu trợ trẻ em, y tế, lương thực, giáo dục: tiền cho một trăm chiếc máy bay ném bom, mười chiếc tàu sân bay hay đôi ba chiếc tàu ngầm hạt nhân đủ để cứu hàng trăm triệu người khỏi bệnh tật, đói khát, mù chữ. Ông khẳng định chạy đua vũ trang đi ngược lại lí trí con người và lí trí tự nhiên, bởi sự sống phải trải qua hàng trăm triệu năm mới hình thành mà chỉ cần một cú bấm nút là trở về con số không.
Cuối cùng, tác giả kêu gọi mọi người góp tiếng nói vào “bản đồng ca của những người đòi hỏi một thế giới không có vũ khí và một cuộc sống hoà bình, công bằng”, và đề nghị mở một nhà băng lưu trữ trí nhớ để nhân loại tương lai biết sự sống từng tồn tại và biết tên những kẻ đã hủy diệt nó. Lời giải câu hỏi theo từng bộ sách có trong bài Soạn bài (Chân trời sáng tạo) và Soạn bài (Kết nối tri thức).
Thông tin tác giả Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két
Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két (Gabriel García Márquez, 1927 – 2014) là nhà văn Cô-lôm-bi-a, sinh tại thị trấn A-ra-ca-ta-ca gần bờ biển Ca-ri-bê. Ông lớn lên bên ông bà ngoại, nghe những câu chuyện kể đầy màu sắc kì ảo, và chính kí ức tuổi thơ ấy về sau trở thành chất liệu cho nhiều tác phẩm.
Ông bắt đầu sự nghiệp bằng nghề báo, viết phóng sự, bình luận cho nhiều tờ báo ở Mỹ Latinh và châu Âu. Năm 1967, tiểu thuyết Trăm năm cô đơn ra đời, đưa tên tuổi ông ra toàn thế giới và trở thành tác phẩm tiêu biểu nhất của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo. Giải Nô-ben Văn học năm 1982 là sự ghi nhận xứng đáng cho tài năng ấy.
Bên cạnh văn chương, Mác-két còn là một nhà hoạt động xã hội tích cực, luôn lên tiếng vì hòa bình, công bằng và quyền sống của người nghèo. Một số tác phẩm khác: Ngài đại tá chờ thư, Mùa thu của vị trưởng lão, Ghi chép về một cái chết được báo trước, Tình yêu thời thổ tả. Ông mất năm 2014 tại thủ đô Mê-hi-cô, nơi ông sống nhiều năm cuối đời.
Thông tin tác phẩm Đấu tranh cho một thế giới hòa bình
Những mục dưới đây trả lời các câu hỏi thường gặp khi học văn bản.
Văn bản ra đời trong hoàn cảnh nào?
Vào tháng 8/1986, lãnh đạo sáu quốc gia là Mê-hi-cô, Ấn Độ, Thụy Điển, Hi Lạp, Ác-hen-ti-na và Tan-da-ni-a họp tại Mê-hi-cô, ra lời kêu gọi chấm dứt chạy đua vũ trang, thủ tiêu vũ khí hạt nhân. Mác-két được mời dự và đọc một bài tham luận gắn với hình ảnh thanh gươm Đa-mô-clét. Văn bản trong sách giáo khoa là phần trích từ bài tham luận ấy; nhan đề do người biên soạn đặt. Lúc này thế giới đang ở giai đoạn Chiến tranh lạnh, các cường quốc ráo riết tích trữ vũ khí hạt nhân.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản nghị luận (bài tham luận) bàn về một vấn đề xã hội mang tính toàn cầu.
- Phương thức biểu đạt chính: nghị luận, kết hợp biểu cảm.
- Vấn đề bàn luận: nguy cơ chiến tranh hạt nhân và nhiệm vụ bảo vệ hòa bình.
Luận đề và hệ thống luận điểm
Luận đề: chiến tranh hạt nhân là hiểm họa có thể hủy diệt mọi sự sống; đấu tranh ngăn chặn nó, giữ gìn hòa bình là việc cấp thiết của cả loài người.
- Luận điểm 1: kho vũ khí hạt nhân đang đe dọa sự sống trên toàn hành tinh.
- Luận điểm 2: chạy đua vũ trang cực kì tốn kém, tước đi điều kiện sống tốt hơn của hàng trăm triệu người.
- Luận điểm 3: chạy đua vũ trang đi ngược lí trí con người và quy luật tự nhiên.
- Luận điểm 4: mọi người phải lên tiếng ngăn chặn chiến tranh hạt nhân; đề nghị lập nhà băng lưu trữ trí nhớ.
Bố cục văn bản có mấy phần?
Văn bản chia làm 4 phần, ứng với 4 đoạn được đánh số:
- Phần 1 (từ đầu đến “vận mệnh thế giới”): nguy cơ chiến tranh hạt nhân đang đè nặng lên nhân loại.
- Phần 2 (tiếp theo đến chỗ nói về xóa nạn mù chữ): sự tốn kém, phi lí của cuộc chạy đua vũ trang so với các nhu cầu thiết yếu của con người.
- Phần 3 (tiếp theo đến “điểm xuất phát của nó”): chạy đua vũ trang đi ngược lí trí con người và lí trí tự nhiên.
- Phần 4 (còn lại): lời kêu gọi đấu tranh cho hòa bình và đề nghị mở nhà băng lưu trữ trí nhớ.
Giá trị nội dung
Văn bản cảnh báo nguy cơ chiến tranh hạt nhân đe dọa sự sống trên Trái Đất, vạch rõ cuộc chạy đua vũ trang vừa phi lí vừa hao tốn, lấy đi những nguồn lực lẽ ra dùng để đẩy lùi đói nghèo, bệnh tật, thất học. Từ đó, tác giả kêu gọi mọi dân tộc cùng chung tay chặn đứng chiến tranh, gìn giữ hòa bình và trân trọng sự sống.
Giá trị nghệ thuật
- Lập luận chặt chẽ, hệ thống luận điểm rõ ràng, đi từ nêu vấn đề đến kêu gọi hành động.
- Bằng chứng phong phú, xác thực, có nguồn; nghệ thuật so sánh song song gây ấn tượng mạnh.
- Kết hợp lí lẽ với cảm xúc; giọng văn khi trầm tĩnh, khi châm biếm sắc sảo, khi tha thiết.
- Hình ảnh giàu sức gợi (thanh gươm Đa-mô-clét, thùng thuốc nổ, con bướm, bông hồng, nhà băng lưu trữ trí nhớ).
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề nêu trực tiếp luận đề và mục đích của văn bản: không chỉ cảnh báo hiểm họa mà còn kêu gọi hành động. Chữ “đấu tranh” khẳng định hòa bình không tự nhiên mà có, mà phải được giành lấy và gìn giữ bằng nỗ lực chung của mọi người.
Sơ đồ tư duy Đấu tranh cho một thế giới hòa bình
Sơ đồ dưới đây tóm tắt các ý chính để em ôn tập nhanh.
Lời kết
Đấu tranh cho một thế giới hòa bình là bài nghị luận mẫu mực về cách dùng bằng chứng để thuyết phục. Gần bốn mươi năm sau khi ra đời, thông điệp chống chiến tranh hạt nhân của Mác-két vẫn còn nguyên tính thời sự.
Khi chuẩn bị bài kiểm tra cuối kì, em nên đọc bài ôn tập học kì II Ngữ văn 9 Chân trời sáng tạo sau khi soạn xong các văn bản.
Xem thêm:
- Soạn bài Đấu tranh cho một thế giới hòa bình – Chân trời sáng tạo
- Soạn bài Đấu tranh cho một thế giới hòa bình – Kết nối tri thức
- Tóm tắt Đấu tranh cho một thế giới hòa bình
- Phân tích Đấu tranh cho một thế giới hòa bình – Dàn ý và bài văn mẫu
- Phong cách Hồ Chí Minh (Lê Anh Trà) – Ngữ văn 9: Tác giả, tác phẩm, bố cục