Hội họa là ngành nghệ thuật dùng màu sắc, đường nét, mảng hình trên một mặt phẳng (giấy, vải, lụa, gỗ, tường) để tạo ra tác phẩm gọi là tranh. Người làm nghề này là họa sĩ. Hội họa thuộc nhóm mỹ thuật, bên cạnh điêu khắc, đồ họa; nói “tranh hội họa” là để phân biệt bức tranh vẽ bằng màu với ảnh chụp hay tranh in.
| Nghĩa | Nghệ thuật vẽ tranh bằng màu, đường nét trên mặt phẳng |
| Gốc từ | Hán Việt 繪畫: hội (vẽ màu) + họa (vẽ, bức vẽ) |
| Loại từ | Danh từ |
| Thuộc | Mỹ thuật, nghệ thuật tạo hình |
Hai chữ “vẽ” ghép thành hội họa
Thú vị ở chỗ cả hai chữ trong hội họa đều có nghĩa là vẽ. Chữ hội (繪) có bộ mịch (糸, sợi tơ), nghĩa là vẽ, tô màu; các từ điển Hán Việt còn ghi những chữ cùng âm như 繢 với nghĩa “vẽ màu”. Chữ họa (畫) là vẽ, cũng là bức vẽ, gặp trong họa sĩ, họa tiết, bích họa (tranh vẽ trên tường), đồ họa. Ghép hai chữ gần nghĩa, tiếng Hán tạo ra một từ chỉ cả một ngành nghệ thuật, giống cách “ca” và “hát” ghép thành ca hát.
Một mẹo nhỏ: chữ hội này khác chữ hội trong hội họp, lễ hội. Đọc giống nhau nhưng là hai chữ Hán khác hẳn.
Hội họa gồm những gì?
Hiểu theo cách phổ thông, hội họa là một loại hình nghệ thuật tạo hình, lấy màu và nét làm ngôn ngữ để kể điều người vẽ thấy và nghĩ. Đi vào chi tiết, một bức tranh hội họa có ba thành phần cơ bản:
- Đường nét: phác hình, chia mảng, dẫn mắt người xem.
- Màu sắc: tạo không khí, cảm xúc, có khi mang ý nghĩa biểu tượng.
- Bố cục: cách sắp đặt hình và mảng trên mặt tranh.
Theo đề tài, tranh được chia thành tranh chân dung, phong cảnh, tĩnh vật, sinh hoạt, lịch sử, tôn giáo. Theo chất liệu có sơn dầu, màu nước, bột màu, lụa, sơn mài, acrylic. Gần đây còn có tranh vẽ kỹ thuật số trên máy tính bảng, vẫn được coi là hội họa vì người vẽ trực tiếp tạo ra hình và màu. Loài người đã vẽ từ hàng chục nghìn năm trước, trên vách hang động, bằng than và đất đỏ.
Nếu hội họa làm việc với màu và nét, thì người anh em gần nhất của nó làm việc với âm thanh, nhịp điệu, đó là âm nhạc và các yếu tố của nó.
Hội họa, mỹ thuật hay đồ họa?
Mấy từ này hay bị dùng lẫn trong giờ học và trên báo. Bảng dưới đây giúp tách bạch:
| Từ | Phạm vi | Ví dụ |
|---|---|---|
| Mỹ thuật | Rộng nhất: mọi nghệ thuật tạo hình cho mắt nhìn | Môn Mỹ thuật ở trường gồm vẽ, nặn, cắt dán |
| Hội họa | Tranh vẽ bằng màu, nét trên mặt phẳng | Tranh sơn dầu, tranh lụa, tranh sơn mài |
| Đồ họa | Tranh in (khắc gỗ, khắc kim loại) và thiết kế hình ảnh | Tranh khắc gỗ, áp phích, logo |
| Điêu khắc | Tác phẩm có khối, nhìn được nhiều phía | Tượng, phù điêu |
Từ gần nghĩa với hội họa là “nghệ thuật vẽ”, “tranh vẽ”. Muốn hiểu rộng hơn về các loại hình, có thể đọc bài nghệ thuật gồm những loại hình nào.
Một thế kỷ hội họa hiện đại Việt Nam
Trước thế kỷ 20, người Việt đã có tranh dân gian như Đông Hồ, Hàng Trống, Kim Hoàng, phần lớn là tranh khắc gỗ in màu, gần với đồ họa hơn hội họa giá vẽ. Bài Tranh Đông Hồ trong sách Ngữ văn kể khá kỹ về dòng tranh này.
Năm 1925, Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương ra đời ở Hà Nội, do họa sĩ người Pháp Victor Tardieu sáng lập. Ngôi trường ấy đào tạo các thế hệ họa sĩ như Nguyễn Phan Chánh, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí, Trần Văn Cẩn, và là nơi tranh lụa, sơn mài được đưa từ đồ mỹ nghệ lên thành chất liệu hội họa mang dấu ấn Việt. Nhiều nhà văn cũng từng viết về mối duyên giữa chữ và màu, như trong bài văn chương và hội họa ở Việt Nam.
Học sinh lớp 6 hẳn còn nhớ Kiều Phương trong truyện của Tạ Duy Anh: cô bé cạo nhọ nồi dưới đáy xoong để chế màu, say mê vẽ, rồi bức tranh vẽ người anh đoạt giải. Một chi tiết hay để dẫn khi viết về năng khiếu hội họa.
Màu, nét và người cầm cọ
Hội họa là gì trong môn Mỹ thuật?
Là phần vẽ tranh của môn học: vẽ theo mẫu, vẽ tranh đề tài, vẽ trang trí. Các phần nặn, cắt dán, thiết kế thuộc các nhánh khác của mỹ thuật.
Hội họa và mỹ thuật khác nhau thế nào?
Mỹ thuật là khái niệm rộng, gồm hội họa, điêu khắc, đồ họa và nhiều loại hình khác. Hội họa chỉ là một nhánh, chuyên về tranh vẽ bằng màu và nét.
Tranh hội họa khác tranh in ra sao?
Tranh hội họa do họa sĩ vẽ trực tiếp, mỗi bức là một bản gốc. Tranh in được nhân bản từ khuôn hoặc file, có thể có nhiều bản giống nhau.
Họa sĩ và nghệ sĩ khác gì nhau?
Họa sĩ là người vẽ tranh. Nghệ sĩ là từ chung cho người làm nghệ thuật, gồm cả ca sĩ, diễn viên, nhạc sĩ; họa sĩ là một kiểu nghệ sĩ.