Tóm tắt Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu ngắn gọn – 8 mẫu hay nhất

Toàn quyền Va-ren hứa sẽ lo cho vụ Phan Bội Châu nhưng chỉ mải tiệc tùng, nhận huân chương trên đường nhậm chức. Vào xà lim, y vừa nói mang tự do đến vừa dụ người tù đầu hàng. Người tù lặng thinh, khinh miệt; có người còn kể ông đã nhổ vào mặt y.

Bị công luận thúc ép, Va-ren – người vừa nhận ghế Toàn quyền – hứa sẽ “chăm sóc” vụ Phan Bội Châu. Thế nhưng y đi tàu mất bốn tuần, tới Sài Gòn thì bận đón rước, ghé Huế thì dự yến, nhận Nam Long bội tinh; suốt thời gian ấy nhà chí sĩ vẫn ở trong tù. Ra Hà Nội, Va-ren vào ngục, chìa tay bắt tay người tù mà tay kia vẫn giữ cái gông, rồi thao thao dụ ông hợp tác với Pháp. Đáp lại, Phan Bội Châu chỉ lặng im, dửng dưng. Lính gác thấy bộ ria ông khẽ động; một nhân chứng khác bảo ông “đã nhổ vào mặt Va-ren”.

Phần 1: Trước áp lực dư luận, Va-ren hứa nửa vời sẽ để tâm đến vụ Phan Bội Châu, nhưng chỉ khi đã ổn định chỗ ngồi; riêng chuyến tàu sang Sài Gòn đã mất bốn tuần.

Phần 2: Ở Sài Gòn, y ngập trong tiệc chiêu đãi, lễ đón rước, rồi được đưa đi diễu qua phố người bản xứ. Roi gân bò buộc đám đông đứng nép hai bên đường, mỗi người thì thầm một câu về cái mũ, cái áo, đôi ủng của quan rồi khom lưng chào. Người tù vẫn nằm trong ngục.

Phần 3: Ghé Huế, Va-ren được vua Khải Định mời vào cung, thết tiệc, gắn huân chương. Người tù vẫn nằm trong ngục.

Phần 4: Đến Hà Nội, y vào xà lim, tuyên bố trả tự do cho người tù nhưng đòi ông thề trung thành với Pháp; y tâng bốc, khuyên nhủ, nêu gương những kẻ trở cờ và chính bản thân mình. Phan Bội Châu chỉ nhìn y, im lặng.

Phần 5: Anh lính dõng kể thấy bộ ria người tù khẽ nhích một lần; phần tái bút thêm lời một nhân chứng: người tù “đã nhổ vào mặt Va-ren”.

• Ở Pháp: nhận chức Toàn quyền, hứa hẹn mơ hồ về vụ Phan Bội Châu cho yên dư luận.
• Trên biển: bốn tuần lênh đênh từ Mác-xây; người tù vẫn bị giam.
• Ở Sài Gòn: chiêu đãi, chúc tụng, diễu hành qua phố; dân chúng bị roi vọt dồn vào lề, khom lưng chào xe quan.
• Ở Huế: vào cung, ăn yến, được vua Khải Định gắn huân chương lên ngực.
• Ở Hà Nội: vào tận xà lim, bắt tay người tù mà vẫn giữ cái gông, dài dòng dụ dỗ ông quay sang hợp tác với Pháp.
• Kết cục: Phan Bội Châu không nói một lời; theo lời đồn của người gác ngục và một nhân chứng khác, ông khẽ cười khinh rồi nhổ vào mặt viên Toàn quyền.

Năm 1925, giữa lúc phong trào đòi thả Phan Bội Châu dâng cao, nước Pháp cử Va-ren sang làm Toàn quyền Đông Dương. Để xoa dịu dư luận, y hứa sẽ quan tâm tới vụ án, nhưng người kể chỉ ra ngay cái vô lí: y chỉ lo chuyện ấy khi đã yên vị, mà riêng đường biển đã kéo dài bốn tuần.

Tới Sài Gòn, Va-ren bị cuốn vào những bữa tiệc, những cuộc đón rước, những lời chúc tụng không dứt. Y được đưa đi một vòng khu phố bản xứ, lần đầu thấy phu xe chân trần chạy trên mặt đường bỏng rát, những sạp dưa hấu đỏ, xâu lạp xường treo lủng lẳng, một viên quan uể oải phe phẩy quạt. Bỗng roi gân bò của viên đội xếp quất xuống kèm tiếng quát tháo, đám đông lập tức đứng im thành hai hàng. Đứa trẻ, cô gái, cậu học trò, người kéo xe, ông đồ, mỗi người buột ra một nhận xét về cái mũ, tà áo, đôi ủng, bộ râu của quan; rồi tất cả cúi rạp lưng khi ô tô lướt qua. Còn Phan Bội Châu vẫn ở trong ngục.

Trên đường ra Bắc, Va-ren ghé Huế. Vua Khải Định cùng triều đình đón tiếp long trọng, mời y thăm hoàng cung, dự yến, rồi tự tay gắn lên ngực y tấm huân chương cao quý nhất của triều Nguyễn. Phan Bội Châu vẫn ở trong ngục.

Tác giả mời độc giả tưởng tượng cảnh Va-ren vào tận xà lim ở Hà Nội. Một bên là kẻ đã quay lưng với giai cấp mình, một bên là người đã hi sinh tất cả vì đất nước và được hàng chục triệu đồng bào tôn kính. Va-ren tuyên bố mang tự do đến, giơ tay phải ra bắt tay người tù trong lúc tay trái vẫn nâng cái gông nặng. Rồi y đặt điều kiện: phải hứa trung thành, hợp tác với nước Pháp. Y khen ngợi, than thở, vẽ ra viễn cảnh một xứ tự trị, khuyên ông bỏ ý phục thù, dẫn chuyện Nguyễn Bá Trác và những bạn cũ đã đổi màu, cuối cùng khoe mình từng là đảng viên Xã hội mà nay làm Toàn quyền. Phan Bội Châu chỉ nhìn y; lời lẽ của y trôi tuột như nước đổ lá khoai, còn sự im lặng của ông làm y sửng sốt.

Không ai biết cuộc gặp kết thúc thế nào. Anh lính dõng gác cửa quả quyết đã thấy bộ ria của người tù khẽ nhích; người kể đoán có lẽ ông vừa mỉm cười. Trong đoạn tái bút, một nhân chứng giấu tên còn khẳng định ông “đã nhổ vào mặt Va-ren”, và người kể nhận xét rằng chuyện đó hoàn toàn có thể xảy ra.

Tôi bị giặc Pháp bắt cóc ở Thượng Hải, giải về giam trong ngục ở Hà Nội. Nghe đâu ông Toàn quyền mới đã hứa sẽ để mắt tới việc của tôi. Bốn tuần ông ta lênh đênh trên tàu, rồi ở Sài Gòn mải tiệc tùng, ở Huế lo ăn yến, nhận huân chương; còn tôi vẫn mang gông trong ngục. Một hôm, cửa xà lim mở ra, Va-ren bước vào, chìa tay bắt tay tôi mà tay kia vẫn đỡ cái gông, miệng bảo tôi sắp được tự do. Ông ta muốn tôi thề trung thành với nước Pháp, khuyên tôi bỏ việc đánh đuổi giặc, kể chuyện những kẻ đã trở cờ, rồi khoe chính mình cũng đổi từ đảng viên Xã hội thành quan cai trị. Tôi chỉ nhìn ông ta, không đáp một lời; những điều ấy chẳng đáng để tôi bận tâm. Có lẽ râu mép tôi có nhếch lên một chút, và nếu người ta kể rằng tôi đã nhổ vào mặt viên Toàn quyền, thì cũng chẳng có gì là lạ.

Hôm ấy tôi được lệnh bồng súng đứng ở cửa ngục, nơi giam ông Phan Bội Châu. Quan Toàn quyền Va-ren mới sang, nghe nói đã qua Sài Gòn được rước rình rang, qua Huế được vua thết tiệc, gắn mề đay, nay mới tới thăm người tù. Qua song sắt, tôi thấy quan nói rất lâu, lúc giơ tay, lúc than thở, lúc khoe khoang; còn ông Phan chỉ ngồi nhìn, chẳng nói một câu. Quan có vẻ ngớ người. Rồi tôi thấy rõ đôi ngọn râu mép của ông Phan nhếch lên một tí rồi hạ xuống ngay, chỉ một lần thôi. Người ta bảo ông đã cười. Lại có người còn quả quyết rằng ông đã nhổ vào mặt quan; tôi không dám chắc, nhưng tôi tin là có thể lắm.

Câu chuyện do Nguyễn Ái Quốc hư cấu xoay quanh Toàn quyền Va-ren, người đã hứa xem xét vụ Phan Bội Châu khi sang nhậm chức. Hành trình của y là chuỗi trò diễn: tàu chạy bốn tuần, Sài Gòn tung hô dưới ngọn roi của lính, Huế dâng tiệc và huân chương, trong khi nhà chí sĩ vẫn bị giam. Vào xà lim, y mở miệng nói chuyện tự do nhưng tay vẫn giữ gông, rồi dụ dỗ người tù quay sang phục vụ nước Pháp bằng chính tấm gương phản bội của mình. Phan Bội Châu đáp lại bằng sự im lặng, một nụ cười khó thấy và, theo lời nhân chứng, một bãi nước bọt.

Qua câu chuyện, tác giả lột trần sự giả dối, lố bịch của viên Toàn quyền cùng bộ máy cai trị, và ngợi ca tư thế hiên ngang của người yêu nước. Tiếng cười trào phúng trở thành vũ khí tiếp sức cho cuộc vận động đòi thả nhà chí sĩ.

Kết luận

Khi tóm tắt Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu, em cần giữ đúng trình tự: lời hứa, Sài Gòn, Huế, xà lim, lời nhân chứng; nhớ nhắc chi tiết người tù vẫn bị giam sau mỗi chặng và thái độ lặng thinh, khinh miệt của người tù. Tùy yêu cầu, em chọn mẫu ngắn hoặc mẫu chi tiết và viết lại bằng lời của mình.

Xem thêm:

• Tóm tắt Tuyên ngôn Độc lập
• Soạn bài Tác gia Hồ Chí Minh
• Ngữ văn 12 Kết nối tri thức
• Ngữ văn 12 Chân trời sáng tạo