Soạn bài Tác gia Hồ Chí Minh – Ngữ văn 12 Kết nối tri thức chi tiết

Bạn từng biết những sáng tác văn học nghệ thuật nào về lãnh tụ Hồ Chí Minh? Hãy chia sẻ cảm nghĩ về những sáng tác ấy.

Trả lời:

• Thơ: Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ), Viếng lăng Bác (Viễn Phương), Sáng tháng Năm, Bác ơi! (Tố Hữu).
• Văn xuôi: Đức tính giản dị của Bác Hồ (Phạm Văn Đồng), Búp sen xanh (Sơn Tùng).
• Âm nhạc: Như có Bác trong ngày đại thắng (Phạm Tuyên), Viếng lăng Bác (Hoàng Hiệp phổ thơ Viễn Phương), Bác đang cùng chúng cháu hành quân (Huy Thục).

Cảm nghĩ: Các sáng tác đều khắc họa hình ảnh một vị lãnh tụ vĩ đại mà vô cùng gần gũi: thức trắng đêm lo cho chiến sĩ, sống giản dị, yêu thương mọi người. Đọc và nghe những tác phẩm ấy, em thêm kính yêu Bác và hiểu vì sao Bác luôn sống trong lòng dân tộc.

Trả lời:
Tùy bộ sách đã học, em có thể kể: Thư gửi các học sinh, Rằm tháng Giêng (Nguyên tiêu), Cảnh khuya, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta, Tức cảnh Pác Bó, Ngắm trăng, Đi đường.

Trả lời:

• Năm 1911: rời bến cảng Sài Gòn sang phương Tây.
• Năm 1919: gửi bản Yêu sách của nhân dân An Nam tới Hội nghị Véc-xây, lấy tên Nguyễn Ái Quốc.
• Năm 1920: bỏ phiếu tán thành việc thành lập Đảng Cộng sản Pháp.
• Đầu năm 1930: đứng ra hợp nhất các tổ chức cộng sản, lập nên Đảng Cộng sản Việt Nam tại Hương Cảng.
• Năm 1941: về nước, thành lập Mặt trận Việt Minh; năm 1942 lấy tên Hồ Chí Minh.
• Ngày 2/9/1945: đọc Tuyên ngôn Độc lập.
• 1946 – 1969: là Chủ tịch nước, lãnh đạo hai cuộc kháng chiến; mất ngày 2/9/1969.

Trả lời:
Vai trò ấy được khẳng định qua những việc làm có tính bước ngoặt: tìm ra con đường cứu nước, sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, lập Mặt trận Việt Minh, lãnh đạo Tổng khởi nghĩa thành công, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và dẫn dắt nhân dân qua hai cuộc kháng chiến.

Trả lời:
Em biết đến nghị quyết của UNESCO năm 1987 về kỉ niệm 100 năm ngày sinh của Người (1990), trong đó ghi nhận Người là anh hùng giải phóng dân tộc và nhà văn hóa lớn của Việt Nam. Năm 1998, tạp chí Time (Mĩ) đưa Người vào danh sách một trăm nhân vật có ảnh hưởng nhất thế kỉ XX. Với nhân dân Việt Nam, Người được gọi bằng tiếng “Bác” thân thương, như một người cha, người ông trong gia đình lớn của dân tộc.

Trả lời:

• Văn chương phải là vũ khí đấu tranh, phục vụ cách mạng; trong thơ phải có “thép”, nhà thơ phải biết xung phong.
• Coi trọng tính chân thực và tính dân tộc, viết sao cho đại chúng hiểu được.
• Trước khi viết luôn tự hỏi: viết cho ai, viết để làm gì, viết cái gì và viết như thế nào.

Trả lời:
Quan điểm ấy hình thành từ nhận thức của Người về sức mạnh của báo chí, văn chương trong việc giáo dục, cảm hóa con người và vận động cách mạng; từ kinh nghiệm thực tế nhiều năm làm báo; và từ mục tiêu suốt đời là giải phóng dân tộc, mang lại cuộc sống tốt đẹp cho nhân dân.

Trả lời:
Tinh thần yêu nước của nhân dân ta (học ở lớp 7, 8), Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, Không có gì quý hơn độc lập, tự do, Di chúc, Tuyên ngôn Độc lập (học ngay trong bài này).

Trả lời:
Truyện ngắn chủ yếu ra đời đầu những năm 1920, viết bằng tiếng Pháp khi Người sống và hoạt động ở Pháp. Các tác phẩm kí xuất hiện rải rác về sau, tiêu biểu là Vừa đi đường vừa kể chuyện, đăng báo Nhân Dân từ năm 1961.

Trả lời:
Các bài thơ trong Nhật kí trong tù như Ngắm trăng, Đi đường, Chiều tối; các bài thơ ở Việt Bắc như Cảnh khuya, Rằm tháng Giêng, Tức cảnh Pác Bó, Cảnh rừng Việt Bắc.

Trả lời:
Sự đa dạng bắt nguồn từ chỗ Người viết về đủ loại đề tài, cho đủ loại người đọc (người Pháp, đồng bào trong nước, bạn bè quốc tế, chính mình), lại sử dụng thành thạo nhiều thứ tiếng, nhiều thể loại. Cuộc đời hoạt động phong phú và tư chất nghệ sĩ cũng góp phần tạo nên sự phong phú ấy.

Trả lời:

Trả lời:
Thơ tuyên truyền như Ca dân cày, Bài ca du kích viết mộc mạc theo lối ca dao, vè; thơ trữ tình chữ Hán như Vọng nguyệt, Mộ mang màu sắc cổ điển, hàm súc; thơ tiếng Việt như Cảnh khuya, Tức cảnh Pác Bó vừa giản dị vừa có chất cổ điển trong cảm hứng thiên nhiên và phong thái ung dung.

Trả lời:
Đọc tiểu sử, em vô cùng khâm phục ý chí của một chàng thanh niên dám một mình sang phương Tây với hai bàn tay trắng để tìm đường cứu nước. Em xúc động khi biết Người đã trải qua bao gian khổ, tù đày, sống xa Tổ quốc ba mươi năm, rồi trở về lãnh đạo dân tộc giành độc lập. Em hiểu rằng cuộc đời Người là cuộc đời hiến dâng trọn vẹn cho đất nước, và lòng biết ơn, kính yêu của nhân dân dành cho Bác là hoàn toàn xứng đáng.

Trả lời:
Với Hồ Chí Minh, viết văn là một cách làm cách mạng. Văn chương chính luận của Người là công cụ đấu tranh trực tiếp; truyện, kí ở Pháp là đòn tấn công vào chủ nghĩa thực dân; thơ ca tuyên truyền là cách vận động quần chúng. Ngay cả thơ trữ tình cũng thấm đẫm tâm hồn người chiến sĩ. Hai sự nghiệp vì thế không tách rời: cách mạng là mục đích và nguồn cảm hứng, văn học là phương tiện và là nơi kết tinh tâm hồn người cách mạng.

Trả lời:
Công bố rõ ràng quan điểm của mình, Người muốn góp phần tạo dựng một nền văn hóa, văn học mới của nhân dân, phục vụ nhân dân và các mục tiêu cách mạng; đồng thời định hướng cho đội ngũ văn nghệ sĩ.

Quan điểm ấy đã tác động sâu rộng đến văn học cách mạng Việt Nam: văn nghệ sĩ đi vào kháng chiến, coi ngòi bút là vũ khí; văn học hướng về đại chúng, đề cao tính chiến đấu, tính dân tộc và cảm hứng sử thi. Có thể thấy rõ điều này trong thơ Tố Hữu, văn xuôi kháng chiến như Làng (Kim Lân), Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài) hay những tác phẩm thời chống Mĩ.

Trả lời:
Di sản ấy lớn vì có hàng trăm tác phẩm, trải trên nhiều thể loại (chính luận, truyện, kí, thơ), nhiều ngôn ngữ (Pháp, Hán, Việt), nhiều tác phẩm trở thành mẫu mực và có sức ảnh hưởng sâu rộng.

Xét về số lượng, văn chính luận nhiều hơn cả. Điều này dễ hiểu vì Người trước hết là nhà cách mạng: mỗi chặng đường cách mạng đều đòi hỏi những bài báo, lời kêu gọi, văn kiện để vạch trần kẻ thù, giáo dục, động viên nhân dân. Văn chính luận là thể loại đáp ứng trực tiếp và kịp thời nhất những yêu cầu ấy.

Trả lời:

• Bản án chế độ thực dân Pháp lưu hành bí mật, thức tỉnh nhiều thanh niên yêu nước đi theo con đường cách mạng.
• Tuyên ngôn Độc lập khai sinh một nhà nước, đến nay vẫn được đọc lại mỗi dịp Quốc khánh.
• Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ra đời trong những ngày đầu cuộc kháng chiến cuối năm 1946, cổ vũ cả nước đứng lên.
• Câu nói “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” trở thành chân lí, khẩu hiệu hành động của cả dân tộc trong kháng chiến chống Mĩ.
• Thư chúc Tết, thơ chúc Tết của Người được nhân dân mong đợi và thuộc lòng.

Trả lời:
Văn bản lí giải sự đa dạng bằng các ý: tác giả viết về nhiều vấn đề cho nhiều kiểu người đọc; tác giả sử dụng thông thạo nhiều thứ tiếng, nhiều thể loại; văn chính luận vừa kế thừa truyền thống dân tộc vừa học hỏi văn chính luận phương Tây; truyện, kí thay đổi cách viết tùy theo viết cho người Pháp hay người Việt; thơ tuyên truyền và thơ trữ tình được tách bạch. Phần tổng kết gắn sự đa dạng ấy với một cuộc đời hoạt động cách mạng không ngừng nghỉ và với “sự đa diện của một tài năng văn chương đích thực”.

Trả lời:
Tài năng văn học của Hồ Chí Minh thể hiện ở khả năng viết thành công nhiều thể loại, bằng nhiều thứ tiếng, ở thể loại nào cũng có tác phẩm xuất sắc. Phẩm chất nghệ sĩ của Người hiện rõ nhất trong thơ: dù ở trong tù hay giữa núi rừng kháng chiến, Người vẫn rung động trước ánh trăng, cành hoa, tiếng suối, vẫn giữ phong thái ung dung, lạc quan. Em đánh giá Hồ Chí Minh là một nhà văn lớn, ở Người tài năng nghệ thuật và nhân cách cao đẹp hòa làm một.

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) nêu những thu hoạch bổ ích nhất của bạn khi đọc văn bản Tác gia Hồ Chí Minh.

Trả lời (đoạn văn mẫu):
Đọc văn bản Tác gia Hồ Chí Minh, điều em thu hoạch được nhiều nhất là một cái nhìn đầy đủ hơn về Bác. Trước đây, em chủ yếu biết Bác là vị lãnh tụ kính yêu, còn thơ văn của Bác chỉ là vài bài học rời rạc. Văn bản giúp em thấy Bác là một nhà văn thực thụ, có quan điểm sáng tác rõ ràng, có di sản đồ sộ trải rộng từ chính luận, truyện, kí đến thơ. Em đặc biệt nhớ bốn câu hỏi Bác đặt ra trước khi viết, bởi đó cũng là bài học bổ ích cho chính em mỗi khi làm văn: phải biết mình viết cho ai và để làm gì. Em cũng hiểu vì sao phong cách của Bác vừa phong phú vừa nhất quán. Từ đó, em có thêm động lực đọc lại các tác phẩm của Bác bằng con mắt của người học văn, chứ không chỉ để thuộc lòng.