Tôi đi học của Thanh Tịnh là văn bản đọc mở đầu Bài 1 “Truyện ngắn” trong Ngữ văn 8 Cánh diều (tập 1), đồng thời là văn bản Đọc kết nối chủ điểm ở Bài 6 “Hành trình tri thức”, Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo (tập 2). Bài viết dưới đây tổng hợp thông tin về tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, giá trị nội dung và nghệ thuật, kèm sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt ngắn để em ôn nhanh trước giờ học.
Nội dung văn bản Tôi đi học
Truyện ngắn Tôi đi học vẫn còn trong thời hạn bảo hộ quyền tác giả, vì vậy em nên đọc toàn văn trong SGK. Dưới đây là phần tóm lược theo ba đoạn của văn bản, kèm vài câu trích tiêu biểu.
Đoạn (1) – Nỗi nhớ và con đường tới trường. Mỗi năm, khi thu về, người kể lại nhớ đến buổi tựu trường đầu tiên. Câu văn mở đầu truyện đã thành quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh:
“Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường.”
Buổi sáng hôm ấy, mẹ dắt “tôi” đi trên con đường làng quen thuộc, nhưng cậu bé thấy mọi thứ đều lạ, vì lòng cậu đang thay đổi: hôm nay cậu đi học. Mặc chiếc áo mới, ôm hai quyển vở, cậu thấy mình đã lớn, còn muốn tự cầm cả bút thước như các bạn.
Đoạn (2) – Ở sân trường Mĩ Lí. Sân trường đông vui, ngôi trường bỗng trở nên xinh xắn mà oai nghiêm, khiến “tôi” lo sợ vẩn vơ. Các học trò mới đều rụt rè đứng nép bên người thân:
“Họ như con chim con đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ.”
Khi ông đốc gọi tên từng người, “tôi” hồi hộp đến mức tim như ngừng đập. Sắp phải rời tay mẹ để vào lớp, cậu dúi đầu vào lòng mẹ khóc nức nở; ông đốc hiền từ dỗ dành các em.
Đoạn (3) – Trong lớp học. Thầy giáo trẻ đón các em vào lớp. Mọi thứ trong lớp vừa lạ vừa hay; “tôi” nhận chỗ ngồi là của mình, thấy người bạn ngồi bên chưa quen mà không hề xa lạ. Một cánh chim ngoài cửa sổ gợi lại trò chơi cũ, nhưng tiếng phấn của thầy đưa cậu về với bài học đầu tiên – bài viết tập mang tên “Tôi đi học”.
Thông tin tác giả Thanh Tịnh
Thanh Tịnh (1911 – 1988) tên khai sinh là Trần Văn Ninh, sau đổi thành Trần Thanh Tịnh, quê ở xóm Gia Lạc, ven sông Hương, ngoại ô thành phố Huế. Thuở nhỏ ông học chữ Hán, sau chuyển sang học chữ Quốc ngữ ở Huế.
Từ năm 1933, ông làm việc ở các sở tư, rồi chuyển sang nghề dạy học và bắt đầu viết văn, làm thơ. Trước Cách mạng, ông cộng tác với nhiều tờ báo văn chương như Phong hóa, Ngày nay; hai bài thơ của ông được Hoài Thanh – Hoài Chân chọn vào Thi nhân Việt Nam.
Sau Cách mạng tháng Tám, Thanh Tịnh tham gia kháng chiến, nhập ngũ và hoạt động văn nghệ trong quân đội; ông từng phụ trách tạp chí Văn nghệ quân đội và là một trong những hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam (1957). Năm 2007, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
Sáng tác của Thanh Tịnh ở cả thơ và văn xuôi đều toát lên vẻ đẹp đằm thắm, êm dịu, trong trẻo; truyện ngắn của ông giàu chất trữ tình, nhiều trang như thơ. Tác phẩm chính: Hận chiến trường (thơ, 1937), Quê mẹ (truyện ngắn, 1941), Ngậm ngải tìm trầm (truyện ngắn, 1943)…
Thông tin tác phẩm Tôi đi học
Xuất xứ của truyện Tôi đi học
Tôi đi học in trong tập truyện ngắn Quê mẹ, xuất bản năm 1941. Đây là truyện ngắn tiêu biểu nhất của Thanh Tịnh, có mặt trong sách giáo khoa qua nhiều thế hệ.
Hoàn cảnh sáng tác Tôi đi học
Truyện được viết trong giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám, khi Thanh Tịnh vừa dạy học vừa sáng tác. Tác phẩm mang đậm màu sắc hồi ức: một người đã trưởng thành, mỗi độ thu sang lại nhớ về buổi tựu trường đầu tiên của mình và ghi lại những cảm xúc còn nguyên vẹn của ngày ấy.
Tôi đi học thuộc thể loại gì?
Tôi đi học thuộc thể loại truyện ngắn, cụ thể là truyện ngắn trữ tình: cốt truyện đơn giản, ít sự kiện, chủ yếu đi sâu vào cảm xúc và tâm trạng nhân vật, mang nhiều nét của hồi kí.
Phương thức biểu đạt
Phương thức biểu đạt chính là tự sự, kết hợp chặt chẽ với miêu tả và biểu cảm.
Ngôi kể và người kể chuyện
Truyện được kể theo ngôi thứ nhất. Người kể xưng “tôi” – chính là nhân vật chính, nhìn lại kỉ niệm thời thơ ấu. Điểm nhìn vì thế vừa ngây thơ (cậu bé năm xưa) vừa có chiều sâu suy ngẫm (người lớn nhớ lại).
Nhân vật trong truyện Tôi đi học
- Nhân vật chính: “tôi” – cậu bé lần đầu đến trường.
- Nhân vật khác: người mẹ, ông đốc trường Mĩ Lí, thầy giáo trẻ, các cậu học trò mới và “người bạn tí hon” ngồi cạnh “tôi”.
Tôi đi học có mấy phần? Bố cục
Văn bản Tôi đi học có bố cục 3 phần (SGK đánh số sẵn):
- Phần 1 (từ đầu đến “…trên ngọn núi”): nỗi nhớ buổi tựu trường khi thu về và tâm trạng của “tôi” trên đường cùng mẹ tới trường.
- Phần 2 (tiếp theo đến lời dỗ dành của ông đốc): cảm xúc của “tôi” khi ở sân trường, nghe gọi tên và sắp rời tay mẹ.
- Phần 3 (còn lại): cảm nhận của “tôi” khi lần đầu ngồi trong lớp học.
Giá trị nội dung
Truyện tái hiện chân thực, tinh tế những kỉ niệm trong sáng của buổi tựu trường đầu tiên: tâm trạng nao nức, hồi hộp, bỡ ngỡ, lo sợ rồi thân thuộc của một cậu bé lần đầu đi học. Qua đó, tác phẩm thể hiện tình yêu tuổi thơ, sự trân trọng mái trường, thầy cô, bạn bè và tấm lòng của người lớn (cha mẹ, nhà trường) đối với thế hệ trẻ.
Giá trị nghệ thuật
- Bố cục theo dòng hồi tưởng, đi theo trình tự thời gian của buổi tựu trường (con đường – sân trường – lớp học).
- Kết hợp nhuần nhuyễn tự sự, miêu tả và biểu cảm; cốt truyện đơn giản mà giàu cảm xúc.
- Nhiều hình ảnh so sánh mới lạ, gắn với thiên nhiên (cành hoa tươi, làn mây, con chim con).
- Ngôn ngữ trong sáng, giàu từ láy, giọng văn nhẹ nhàng, tha thiết – tạo nên chất thơ đặc trưng của văn Thanh Tịnh.
Ý nghĩa nhan đề Tôi đi học
Nhan đề Tôi đi học giản dị như một lời reo. Nó vừa gọi tên sự kiện quan trọng của tuổi thơ, vừa là dòng chữ đầu tiên cậu bé đánh vần trong bài viết tập ở cuối truyện. Ba chữ ấy còn đánh dấu sự lớn lên: từ đứa trẻ quen nô đùa, “tôi” bắt đầu bước vào thế giới của tri thức.
Sơ đồ tư duy Tôi đi học
Tóm tắt Tôi đi học
Mẫu 1 – Tóm tắt Tôi đi học ngắn nhất
Mỗi độ cuối thu, nhân vật “tôi” lại nhớ buổi tựu trường đầu tiên: được mẹ dắt đi trên con đường làng bỗng thấy lạ, đứng giữa sân trường Mĩ Lí mà lo sợ, bật khóc khi phải rời tay mẹ, rồi dần thấy thân quen với lớp học, bạn mới và bài viết tập đầu tiên “Tôi đi học”.
Mẫu 2 – Tóm tắt Tôi đi học trong một đoạn văn
Cứ đến cuối thu, cảnh lá rụng, mây bàng bạc lại khiến người kể nhớ về ngày đầu đi học. Buổi sáng hôm ấy, mẹ nắm tay cậu dẫn đi; con đường quen bỗng trở nên lạ, cậu thấy mình lớn hẳn lên, muốn tự cầm sách vở, bút thước như các bạn. Tới trường Mĩ Lí, thấy sân trường đông đúc, ngôi trường cao ráo, trang nghiêm, cậu cùng các học trò mới đứng nép bên người thân, rụt rè, e sợ. Khi ông đốc gọi tên, cậu hồi hộp, lúng túng, rồi òa khóc lúc phải rời mẹ để vào lớp. Được thầy giáo trẻ đón vào lớp, cậu thấy mọi thứ lạ mà hay hay, thấy gắn bó với chỗ ngồi và người bạn mới. Thoáng nhìn cánh chim ngoài cửa sổ, cậu nhớ trò chơi cũ, nhưng tiếng phấn của thầy đã đưa cậu trở về với bài học đầu tiên.
Sách Tiếng Việt 1 cũng có bài đọc cùng tên, được giải từng câu trong phần hướng dẫn soạn bài Tôi đi học lớp 1 Kết nối tri thức.
Xem thêm nhiều mẫu khác trong bài tóm tắt Tôi đi học ngắn gọn, đầy đủ.
Lời kết
Với Tôi đi học, Thanh Tịnh đã biến một sự việc bình thường thành trang văn đầy chất thơ, khiến mỗi người đọc đều thấy bóng dáng mình trong nhân vật “tôi”. Khi học tác phẩm, em hãy nắm chắc bố cục ba phần, diễn biến tâm trạng nhân vật và các hình ảnh so sánh tiêu biểu – đây là những ý thường xuất hiện trong câu hỏi đọc hiểu và đề văn.
Khi chuẩn bị bài kiểm tra cuối kì, em nên đọc đề cương ôn tập học kì I văn 8 Cánh diều sau khi soạn xong các văn bản.
Xem thêm: