Mở bài Tôi đi học (Thanh Tịnh) hay nhất – 13 mẫu trực tiếp, gián tiếp

Tôi đi học của Thanh Tịnh là truyện ngắn kể lại buổi sáng cuối thu một cậu bé được mẹ dắt tới trường lần đầu. Không có xung đột hay biến cố lớn, truyện cuốn người đọc bằng những rung động rất nhỏ: chút háo hức trên đường làng, nỗi lo sợ trước sân trường đông người và cảm giác vừa lạ vừa thân khi ngồi vào chỗ của mình trong lớp học.

Thanh Tịnh (1911–1988), tên khai sinh là Trần Văn Ninh, sinh ra ở xóm Gia Lạc bên bờ sông Hương, ngoại ô thành phố Huế. Ông vừa làm thơ vừa viết truyện, và ở thể loại nào cũng giữ một giọng điệu dịu dàng, đằm thắm. Truyện ngắn Tôi đi học, in trong tập Quê mẹ năm 1941, là tác phẩm được nhiều thế hệ học trò thuộc lòng những câu mở đầu. Bằng dòng hồi tưởng của nhân vật tôi, nhà văn tái hiện buổi tựu trường đầu tiên với đủ sắc thái cảm xúc: náo nức, rụt rè, lo âu rồi quyến luyến.

Bài 1 sách Ngữ văn 8 Cánh diều mở đầu bằng một truyện ngắn gần như không có cốt truyện theo nghĩa thông thường: Tôi đi học của Thanh Tịnh. Cả tác phẩm chỉ xoay quanh một buổi sáng, từ con đường làng tới sân trường rồi vào lớp học. Thứ dẫn dắt người đọc không phải sự kiện mà là những xao xuyến của một chú bé mới tập làm học trò, được kể lại bằng giọng văn trong trẻo như một bài thơ văn xuôi. Tìm hiểu truyện ngắn này là học cách cảm nhận vẻ đẹp của những điều tưởng như rất bình thường.

Ai đã từng đi học cũng giữ trong mình một buổi sáng đặc biệt: lần đầu bước qua cổng trường với chiếc cặp mới và bàn tay mẹ đặt nhẹ sau lưng. Kí ức ấy có thể mờ đi theo năm tháng, nhưng chỉ cần một làn gió heo may là nó lại ùa về. Thanh Tịnh đã gọi tên cảm giác quen thuộc đó là “những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường” trong truyện ngắn Tôi đi học. Đọc tác phẩm, mỗi người như được sống lại ngày đầu tiên đi học của chính mình.

Trước khi viết văn xuôi, Thanh Tịnh đã là nhà thơ với tập Hận chiến trường, nên truyện của ông thường mang dáng dấp của thơ: câu văn mềm mại, giàu hình ảnh, cảm xúc lắng sâu hơn là sự kiện gay cấn. Tôi đi học, truyện ngắn in trong tập Quê mẹ, là nơi phong cách ấy kết tinh rõ nhất. Câu chuyện về buổi tựu trường đầu tiên được kể như một khúc nhạc nhẹ, ngân lên từ kí ức của người lớn hướng về tuổi thơ.

Mỗi năm, khi lá vàng bắt đầu rụng trên phố và bầu trời cao hơn, học trò lại bước vào năm học mới. Thời khắc chuyển mùa ấy cũng chính là khung cảnh mở ra truyện ngắn Tôi đi học của Thanh Tịnh. Từ một sớm thu se lạnh, mờ sương, nhà văn dẫn ta theo bước chân nhỏ của nhân vật tôi, qua con đường làng quen thuộc bỗng trở nên lạ lẫm, tới ngôi trường bỗng đẹp đẽ và trang nghiêm lạ thường. Mùa thu trong truyện không chỉ là thời tiết mà là màu của kỉ niệm.

Cùng lấy buổi khai trường đầu đời làm đề tài, Lý Lan trong Cổng trường mở ra chọn điểm nhìn của người mẹ thao thức bên giấc ngủ của con, còn Thanh Tịnh trong Tôi đi học lại để chính đứa trẻ cất lời. Hai văn bản như hai nửa của một kỉ niệm: một bên là nỗi xúc động của người lớn đưa con vào đời, một bên là sự bỡ ngỡ của đứa trẻ lần đầu rời vòng tay gia đình. Truyện ngắn của Thanh Tịnh vì thế giúp ta hiểu thế giới bên trong một cậu học trò nhỏ trong buổi sáng quan trọng ấy.

Bài 1 Ngữ văn 8 Cánh diều đặt cạnh nhau hai truyện ngắn trữ tình của văn học trước 1945: Gió lạnh đầu mùa của Thạch Lam và Tôi đi học của Thanh Tịnh. Nếu Thạch Lam lắng nghe lòng thương người nảy nở trong tâm hồn trẻ thơ giữa ngày rét đầu mùa, thì Thanh Tịnh lắng nghe những xao động của một cậu bé trong buổi tựu trường đầu tiên. Cả hai đều chọn cái nhỏ nhặt để nói điều sâu xa, và Tôi đi học để lại dư vị êm dịu như một kỉ niệm đẹp không phai.

Có những hình ảnh so sánh chỉ cần đọc một lần là nhớ mãi. Trong truyện ngắn Tôi đi học, Thanh Tịnh tả những cậu học trò mới: “Họ như con chim con đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ”. Câu văn ấy gói trọn tâm thế của tuổi thơ trước ngưỡng cửa mới, vừa khát khao khám phá vừa rụt rè lo lắng. Cả truyện ngắn được dệt nên từ những cảm xúc tinh tế như vậy, khiến buổi tựu trường đầu tiên trở thành một kỉ niệm thấm đẫm chất thơ.

Buổi sáng đầu tiên đến trường, cậu bé trong truyện ngắn Tôi đi học của Thanh Tịnh thấy mọi thứ quanh mình bỗng khác hẳn, và chính cậu giải thích: “Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học”. Từ khoảnh khắc ấy, tâm trạng nhân vật tôi chuyển qua nhiều cung bực: háo hức trên đường, lo sợ trước sân trường, xúc động khi nghe gọi tên, rồi gắn bó với lớp học mới. Phân tích tâm trạng ấy giúp ta thấy tài miêu tả tâm lí của nhà văn.

Người ta thường nhắc đến Tôi đi học của Thanh Tịnh như một truyện ngắn mà đọc lên tưởng đang đọc thơ. Chất thơ ấy có trong cảnh thiên nhiên cuối thu, trong những hình ảnh so sánh tươi tắn, trong giọng kể chậm rãi, bâng khuâng và nhất là trong tình cảm trong sáng của cậu bé lần đầu tới trường. Làm rõ chất thơ của tác phẩm là đi tìm lí do vì sao một câu chuyện giản dị lại có sức sống bền bỉ đến vậy trong lòng người đọc.

Trong truyện ngắn Tôi đi học, Thanh Tịnh không chỉ kể về cậu bé lần đầu cắp sách mà còn khắc họa những người lớn quanh em bằng vài nét thật ấm áp. Người mẹ âu yếm dắt tay con, lặng lẽ cầm giúp bút thước; ông đốc hiền từ, kiên nhẫn chờ đám trò nhỏ thôi khóc; thầy giáo trẻ tươi cười đón các em trước cửa lớp. Chính tình thương và sự chăm chút của họ đã biến ngôi trường xa lạ thành nơi chốn thân thuộc với tuổi thơ.

Nhiều trang văn đẹp nhất không sinh ra từ trí tưởng tượng mà từ kí ức, nơi những điều tưởng đã quên vẫn âm thầm sống. Thanh Tịnh viết Tôi đi học khi đã là người lớn, nhìn lại buổi tựu trường đầu đời qua lớp sương mờ của thời gian, và ông thú nhận ngay ở đầu truyện: “Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng”. Chính sự trân trọng kỉ niệm ấy đã biến một trải nghiệm riêng thành tiếng nói chung của bao thế hệ học trò. Đọc truyện ngắn, ta hiểu vì sao những điều bé nhỏ của tuổi thơ có thể nuôi dưỡng tâm hồn con người suốt cả đời.