Tình yêu thương là tình cảm gắn bó, quan tâm và muốn che chở, làm điều tốt cho người khác, từ người thân trong nhà tới một người xa lạ đang gặp cảnh khó. Hiểu như vậy, chữ này gần với lòng nhân ái hơn là chuyện yêu đương đôi lứa. Nó cũng là đề tài rất quen của văn nghị luận, nhất là đề bàn về sức mạnh của tình yêu thương.
| Nghĩa ngắn | Tình cảm gắn bó, quan tâm, sẵn lòng giúp đỡ người khác |
| Cấu tạo | Danh từ: tình + yêu thương (động từ thuần Việt) |
| Phạm vi | Gia đình, bạn bè, thầy trò, cộng đồng, đồng loại |
| Từ gần | Nhân ái, tình thương, lòng thương người |
Yêu thương, tình thương và tình yêu thương trong từ điển
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) xếp yêu thương vào động từ, nghĩa là có tình cảm gắn bó tha thiết và quan tâm chăm sóc hết lòng. Ví dụ từ điển đưa ra rất đáng để ý: “tình yêu thương đồng loại”. Thêm chữ tình phía trước, hành động thương yêu trở thành tên của một thứ tình cảm. Cùng cuốn từ điển giảng tình thương là tình cảm thương yêu, chia sẻ và đùm bọc thắm thiết, như trong cụm “mái ấm tình thương”.
Có thể hình dung tình yêu thương theo ba vòng tròn. Vòng trong cùng là gia đình: mẹ thức trông con ốm, anh chị nhường em, con cháu chăm ông bà. Vòng giữa là những người quanh mình như bạn cùng lớp, thầy cô, hàng xóm. Vòng ngoài cùng rộng nhất, là người mình chưa từng gặp: đồng bào vùng lũ, một cụ già lạc đường, đứa trẻ bỏ học vì nhà nghèo.
- Bữa cơm có món mẹ biết con thích là một cách nói tình yêu thương không cần lời.
- Cả lớp góp tiền mua xe đạp cho bạn ở xa trường, ai cũng thấy ấm lòng vì tình yêu thương ấy.
- Những chuyến xe chở hàng cứu trợ chạy suốt đêm cho thấy tình yêu thương đồng bào lúc hoạn nạn.
Chữ tình yêu rộng hơn và hay bị hiểu thành tình cảm nam nữ; muốn so sánh kỹ, xem chữ tình yêu theo nghĩa rộng và nghĩa đôi lứa. Còn yêu thương trong nhà thì gắn với ý nghĩa thật của hai chữ gia đình.
Riêng chữ thương đứng một mình còn có nghĩa trong phép chia và trong chữ Hán, được tách bạch ở các nghĩa của chữ thương.
Những từ đứng cạnh và đứng ngược tình yêu thương
| Từ | Nghĩa gọn | Khác tình yêu thương ở chỗ |
|---|---|---|
| Nhân ái | Có lòng yêu thương con người, sẵn sàng giúp đỡ khi cần | Là tính từ, chỉ phẩm chất của một người (tấm lòng nhân ái) |
| Lòng trắc ẩn | Nỗi xót xa trước khổ đau của người khác | Là điểm khởi đầu; yêu thương còn đi tới hành động |
| Bác ái | Thương yêu rộng khắp mọi người | Sắc thái sách vở, ít dùng trong lời nói hằng ngày |
| Tình yêu | Tình cảm gắn bó, thường hiểu là tình cảm đôi lứa | Hẹp về đối tượng khi dùng trong đời thường |
Từ điển ghi bất nhân là trái nghĩa của nhân ái. Trong bài văn, phía đối lập với tình yêu thương thường được gọi là vô cảm, thờ ơ, ích kỷ: thấy người ngã xe mà quay đi, thấy bạn bị bắt nạt mà im lặng. Riêng cảm giác nhói lòng khi nhìn người khác chịu khổ có tên gọi riêng, đọc thêm ở bài về lòng thương xót người gặp nạn.
Muốn biết nên viết tình thương, lòng thương người hay lòng nhân ái cho hợp từng đối tượng, có thể đọc đồng nghĩa, trái nghĩa với tình yêu thương.
Thương người như thể thương thân và lời ca dao cùng ý
Câu tục ngữ quen nhất về đề tài này là “Thương người như thể thương thân”. Ông bà ta lấy chính cái thương mình làm thước đo: mình sợ đói, sợ rét, sợ bị bỏ rơi thế nào thì người khác cũng vậy, nên hãy đối xử với họ như mình muốn được đối xử.
Lời ca dao sau mở rộng vòng tròn ra cả một dân tộc:
Nhiễu điều phủ lấy giá gương,
Người trong một nước phải thương nhau cùng.
Tấm nhiễu đỏ phủ lên giá gương để giữ cho gương khỏi bụi, khỏi vỡ. Người cùng một nước cũng phải che chở cho nhau như thế. Học sinh tiểu học gặp những câu ca dao cùng chủ đề trong bài học ca dao về yêu thương ở lớp 4.
Sức mạnh của tình yêu thương: ý cho bài nghị luận
Đề “sức mạnh của tình yêu thương” ra rất thường, ở cả đoạn văn 200 chữ lẫn bài văn dài. Sau phần giải thích khái niệm như trên, có thể đi theo ba hướng.
- Với người được thương: một lời hỏi han đúng lúc giúp người đang tuyệt vọng đứng dậy. Đứa trẻ lớn lên trong tình thương thường tự tin, biết tin người hơn.
- Với người cho đi: giúp người khác làm ta sống tử tế và nhẹ lòng hơn. Yêu thương không làm ai nghèo đi.
- Với cộng đồng: mỗi mùa bão lũ, những chuyến hàng, bữa cơm, chỗ ngủ được chia sẻ khiến người ta thấy mình không đơn độc. Một xã hội nhiều yêu thương thì ít người bị bỏ lại phía sau.
Bài sẽ sâu hơn nếu có phần bàn mặt trái. Yêu thương sai cách, như nuông chiều con quá mức hay giúp người khác theo kiểu ban ơn làm họ mất tự trọng, lại thành gánh nặng. Thương cũng cần tôn trọng. Kết bài nên rút về việc nhỏ của chính mình: hỏi thăm bạn ốm, nhường ghế trên xe buýt, gọi điện cho ông bà.
Muốn đọc một bài hoàn chỉnh, xem bài mẫu bàn về câu Thương người như thể thương thân; còn góc nhìn cộng đồng có trong bài mẫu lớp 8 về tương thân tương ái khi thiên tai.
Học sinh hay hỏi gì khi gặp đề tình yêu thương?
Tình yêu thương nghị luận nên mở bài thế nào?
Có thể mở bằng một câu tục ngữ, ca dao như “Thương người như thể thương thân”, hoặc bằng một cảnh nhỏ có thật mà em từng thấy. Câu cuối phần mở bài nên nêu thẳng vấn đề: tình yêu thương là sợi dây gắn kết con người.
Sức mạnh của tình yêu thương thể hiện ở đâu?
Ở việc nâng đỡ người gặp khó, cảm hóa người lầm lỡ và giữ cho cộng đồng gắn bó. Khi viết, hãy chọn một dẫn chứng cụ thể thay vì liệt kê chung chung.
Tình yêu thương khác tình yêu ra sao?
Tình yêu thương hướng tới mọi người: cha mẹ, bạn bè, người xa lạ. Tình yêu trong lời nói hằng ngày thường chỉ tình cảm giữa hai người yêu nhau, dù nghĩa gốc của nó rộng hơn.
Tình yêu thương gia đình là gì?
Là sự gắn bó, chăm lo giữa những người ruột thịt: cha mẹ nuôi dạy con, con cháu hiếu thảo, anh chị em đùm bọc nhau. Đây thường là nơi một người học cách yêu thương đầu tiên.
Yêu thương con người là gì theo bài học GDCD 6?
“Yêu thương con người” là tên Bài 2 trong sách Giáo dục công dân 6 (Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo). Khái niệm cần nhớ gồm ba ý: quan tâm đến người khác, giúp đỡ họ và làm điều tốt cho họ, nhất là khi họ gặp khó khăn, hoạn nạn. Biểu hiện rất cụ thể: hỏi han bạn ốm, nhường chỗ cho người già, góp sách vở cho vùng lũ, bênh vực bạn bị bắt nạt.
Chỗ hay bị hỏi trong bài kiểm tra là chữ chân thành. Giúp để được trả ơn, để khoe lên mạng hay kèm lời chê bai làm người kia tủi thì không còn là yêu thương. Cũng vì thế mà yêu thương khác thương hại, kiểu thương nhìn từ trên xuống: người yêu thương đặt mình ngang hàng với người được giúp.