Ca nhạc ở miệt vườn là văn bản thông tin của nhà văn, nhà nghiên cứu Sơn Nam, trích từ công trình biên khảo Văn minh miệt vườn (1970), giới thiệu sinh hoạt đờn ca tài tử của người Nam Bộ những năm đầu thế kỉ XX. Văn bản được hướng dẫn chi tiết trong soạn văn 11 kết nối tri thức.
I. Tác giả văn bản Ca nhạc ở Miệt vườn
– Tác giả Sơn Nam, sinh năm 1926 và mất năm 2008 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Quê ông ở Rạch Giá, nay là tỉnh Kiên Giang. Ông được biết đến là một nhà báo, một nhà nghiên cứu những nét văn hoá Việt Nam và Nam Bộ.
– Tác giả Sơn Nam cho ra đời nhiều tác phẩm hay và xuất sắc với nhiều thể loại khác nhau như truyện ngắn, truyện dài, tiểu thuyết. Ông đặc biệt nổi tiếng với các công trình biên khảo về vùng đất Nam Bộ.
– Nét bút của ông được hun đúc trở nên dịu dàng như những người Nam Bộ, ông am hiểu những đặc điểm văn hoá. Những tác phẩm đặc sắc của Sơn Nam có thể kể đến như Văn Minh Miệt Vườn, Giới thiệu miền Nam, Giới thiệu Sài Gòn xưa,…
II. Tìm hiểu tác phẩm Ca nhạc ở Miệt vườn
1. Thể loại
Văn bản thuộc thể loại văn bản thông tin
2. Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác
Đoạn trích Ca nhạc ở miệt vườn được trích trong tác phẩm Văn minh miệt vườn, được sáng tác năm 1970.
3. Phương thức biểu đạt
Văn bản có phương thức biểu đạt là thuyết minh
4. Tóm tắt
Đoạn trích Ca nhạc ở Miệt vườn được tác giả nói về bộ môn ca nhạc, thứ người Nam Bộ hồi ấy cực kỳ yêu thích. Từ những người lao động, những người bình thường đều hiểu và cảm nhận được vẻ đẹp của ca từ. Tất nhiên, ca nhạc dần trở thành một bộ môn nghệ thuật phong phú và đặc sắc, là nội dung thường được học khi soạn bài trong soạn văn 11.
Lĩnh vực ca nhạc được yêu thích lúc bấy giờ là đờn ca, đờn ca tài tử, một bộ môn văn hoá được coi là thịnh hành. Theo Sơn Nam, trước kia đờn ca tài tử chỉ phổ biến hẹp trong giới quan lại, phú hào; về sau nó được người dân thuộc thành phần trung lưu ở miệt vườn đón nhận rộng rãi. Đây cũng là nền móng cho cải lương sau này.
Cuối cùng, vùng đất Vĩnh Kim Đông được tác giả nói tới, như nói tới một địa điểm mà đờn ca phát triển. Dần dần, thứ nhạc Miệt Vườn được phát triển và được đưa lên những sân khấu lớn, được khán giả vô cùng yêu thích.
5. Bố cục
– Đoạn 1: Từ Đầu Đến Để khai thác thương mãi. Giới thiệu về ca nhạc, thứ người Nam Bộ yêu thích lúc bấy giờ.
– Đoạn 2: Tiếp đến có sáng kiến cải cách nhạc cụ. Những am hiểu về hình thức và nội dung của đờn ca.
– Đoạn 3: Còn lại. Sự phát triển của đờn ca và ca nhạc miệt vườn.
6. Giá trị nội dung
Đoạn trích đã cho độc giả hiểu biết hơn về một nét đặc sắc của văn hoá, đó là âm nhạc miệt vườn, hay là tiền thân của nhạc cải lương. Thứ nhạc này từ chỗ chỉ phổ biến trong giới quan lại, phú hào đã trở thành thú chơi quen thuộc của người dân Nam Bộ. Chúng ta không chỉ hiểu được những nét đẹp của văn hoá ngày xưa, mà còn thấy được sự thưởng thức của con người vô cùng độc đáo.
7. Giá trị nghệ thuật
Tác giả Sơn Nam sử dụng chất giọng nhẹ nhàng, những lập luận chặt chẽ và logic. Nét bút của ông cũng đậm chất văn hoá của Nam Bộ, càng làm tôn lên nội dung và ý nghĩa bài viết.
III. Tìm hiểu chi tiết tác phẩm Ca nhạc ở Miệt vườn
1. Xác định chủ đề, các ý chính, ý phụ và cách trình bày dữ liệu trong văn bản.
– Chủ đề: Những nét văn hóa đặc sắc của người Nam Bộ và sự phát triển của một số thể loại nhạc được yêu thích.
– Các ý chính:
+ Ca nhạc giai đoạn đầu thế kỉ XX.
+ Đờn ca tài tử, bộ môn văn nghệ thịnh hành: nội dung, cách chơi, người thưởng thức,…
+ Sự chuyển mình của ca nhạc.
– Cách trình bày dữ liệu: Dữ liệu được trình bày rõ ràng, mạch lạc, theo trình tự thời gian, theo từng đối tượng cụ thể.
2. Hiểu được mục đích viết và quan điểm, thái độ của tác giả.
Mục đích viết để giới thiệu về một loại hình âm nhạc ở miền Tây (vùng Miệt Vườn), nơi đây một thời sôi nổi, gây tiếng vang về âm nhạc.
Qua bài viết này, tác giả bày tỏ thái độ tôn trọng vẻ giá trị của một vùng miền địa phương, từ đó thêm yêu và tự hào về những giá trị ấy qua thời gian.
3. Rút ra được thông điệp trong văn bản.
Qua thời gian, những giá trị vẻ đẹp của dân tộc có thể bị mai một, điều quan trọng là chúng ta cần có việc làm mang tính chất sáng tạo, phát huy văn hóa truyền thống trong hoàn cảnh mới, đón nhận cái hay, cái đẹp của nước ngoài kết hợp sáng tạo với cái cũ, truyền thống của ta.
Đến phần Viết, em có thể dựa vào dàn ý trong bài thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong tự nhiên để lập ý cho bài của mình.
Xem thêm:
- Soạn bài Mộng đắc thái liên, Ngữ văn lớp 11 Kết nối tri thức
- Tác giả – tác phẩm: Prô-mê-tê bị xiềng, Ngữ văn lớp 11 Kết nối tri thức
- Soạn bài Làm việc cũng là làm người, Ngữ văn lớp 11 Kết nối tri thức