Pa-ra-lim-pích (Paralympic): Một lịch sử chữa lành những vết thương là văn bản thông tin của nhà báo Huy Đăng, thuộc Bài 8 (Cấu trúc của văn bản thông tin) sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức, tập hai. Bài viết dưới đây giúp em nắm: nội dung văn bản, thông tin về tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, vai trò của yếu tố tự sự và phương tiện phi ngôn ngữ, giá trị nội dung – nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương
Văn bản là một bài báo đăng năm 2021, còn thuộc diện bảo hộ quyền tác giả, nên Văn VN chỉ lược thuật và trích vài câu ngắn. Phần trả lời câu hỏi SGK (trang 75 – 78), em xem bài soạn bài Pa-ra-lim-pích (Paralympic): Một lịch sử chữa lành những vết thương.
Sa-pô – câu chuyện mở đầu. Năm 2009, trên chiến trường Áp-ga-ni-xtan, một quả tên lửa RPG gây thương tích nặng nề cho một lính dù người Anh tên Gia-cô Van Gát (Jaco Van Gass). “Nhưng với ba phần tư cơ thể còn sót lại, Van Gát vẫn trở thành một biểu tượng người hùng với hàng triệu người.” Từ câu chuyện ấy, tác giả dẫn vào sự kiện chính: những cựu chiến binh, nạn nhân chiến tranh trở thành tâm điểm của Pa-ra-lim-pích Tô-ky-ô 2020, trong khi ít ai biết rằng ngay từ đầu, phong trào thể thao của người khuyết tật ra đời chính là để giúp nạn nhân chiến tranh trở lại cuộc sống bình thường.
Phần 1 – Lịch sử ra đời và phát triển của Pa-ra-lim-pích. Năm 1948, trùng thời điểm Thế vận hội Ô-lim-pích ở Luân Đôn, bác sĩ Lút-vích Gắt-mừn (Ludwig Guttmann) – người Đức gốc Do Thái từng thoát khỏi nước Đức phát xít năm 1939 – tổ chức một giải đấu cho các cựu binh Thế chiến II, phần lớn bị chấn thương tủy sống, tại bệnh viện Xtốc Men-đơ-vin (Stoke Mandeville). Ông đặt mục tiêu đưa giải lên ngang tầm Ô-lim-pích. Giải được tổ chức đều đặn những năm sau đó; năm 1960 tại Rôm, giải đấu được tính là kì Pa-ra-lim-pích đầu tiên với 400 vận động viên từ 23 quốc gia, tiêu chí dự thi vẫn là vận động viên ngồi xe lăn. Về sau, các tổ chức thể thao riêng cho người khuyết tật xuất hiện, Pa-ra-lim-pích mở rộng thành phong trào cho mọi người khuyết tật, nhiều hạng mục hơn, tiêu chuẩn ngày càng gần với Ô-lim-pích. Từ năm 1988 ở Xơ-un, hai kì đại hội được tổ chức tại cùng một thành phố, dùng chung cơ sở vật chất.
Phần 2 – Vượt qua những nỗi đau. Sáu thập niên sau, nạn nhân chiến tranh lại là tâm điểm: gần 10% vận động viên Mỹ dự Tô-ky-ô 2020 là cựu chiến binh, đoàn vận động viên tị nạn có sáu thành viên. Văn bản kể hai câu chuyện tiêu biểu. Van Gát, được tổ chức hỗ trợ cựu chiến binh Help for Heroes giúp đỡ, học cách thích nghi với cuộc sống mới, chinh phục đỉnh Man-na-xlu ở dãy Hi-ma-lay-a năm 2011, sát cánh với hoàng tử Ha-ry của nước Anh đi bộ 335 km ở Nam Cực để gây quỹ cho thương binh, rồi giành hai huy chương vàng, một huy chương đồng môn xe đạp ngay ở kì Pa-ra-lim-pích đầu tiên tham dự. Brét-ly Xnai-đơ (Bradley Snyder), cựu quân nhân hải quân Mỹ, bị mù năm 2011 khi cứu giúp nạn nhân một vụ đánh bom; anh chia sẻ: “Điều duy nhất tôi không bị cản trở là bơi lội”. Từ London 2012, Rio 2016 đến Tô-ky-ô 2020 (chuyển sang ba môn phối hợp), anh giành tổng cộng sáu huy chương vàng Pa-ra-lim-pích. Khép lại, tác giả khẳng định những cựu binh, nạn nhân chiến tranh là cội nguồn của phong trào, và trong bối cảnh nhân loại đang chống chọi với đại dịch, “câu chuyện chữa lành vết thương của họ càng đáng được kể hơn bao giờ hết”.
Thông tin tác giả Huy Đăng
Huy Đăng là nhà báo của báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần, chuyên viết về thể thao. Các bài viết của anh thường không dừng ở thành tích, tỉ số mà khai thác câu chuyện con người, khoa học và những giới hạn của cơ thể con người phía sau mỗi sự kiện thể thao lớn như Thế vận hội Tô-ky-ô 2020.
Bài viết về Pa-ra-lim-pích thể hiện rõ cách tiếp cận ấy: thay vì chỉ thuật lại lịch sử một giải đấu, tác giả chọn góc nhìn khả năng chữa lành của thể thao, kết hợp tư liệu lịch sử với những số phận cụ thể để chạm tới cảm xúc người đọc.
Thông tin tác phẩm Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương
Xuất xứ và hoàn cảnh ra đời
Văn bản đăng trên báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần ngày 05/9/2021 (theo SGK), đúng thời điểm Pa-ra-lim-pích Tô-ky-ô 2020 diễn ra (kì đại hội bị lùi sang năm 2021 vì đại dịch Covid-19). Bối cảnh đại dịch kéo dài cũng là lí do tác giả nhấn mạnh ý nghĩa chữa lành ở cuối bài.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản thông tin (bài báo cung cấp tri thức về lịch sử Pa-ra-lim-pích).
- Phương thức biểu đạt chính: thuyết minh; kết hợp tự sự (kể chuyện Van Gát, Xnai-đơ, bác sĩ Gắt-mừn), biểu cảm và nghị luận (quan điểm về sức chữa lành mà thể thao mang lại).
- Phương tiện phi ngôn ngữ: ảnh tư liệu (bác sĩ Gắt-mừn với các vận động viên xe lăn đầu tiên, ảnh vận động viên), số liệu, mốc thời gian.
Bố cục – văn bản Pa-ra-lim-pích có mấy phần?
Văn bản gồm phần sa-pô và 2 phần chính:
- Sa-pô (hai đoạn đầu): câu chuyện Van Gát và sự kiện Pa-ra-lim-pích Tô-ky-ô 2020, nêu vấn đề.
- Phần 1 (tiếp theo đến hết đoạn nói về Xơ-un 1988): lịch sử ra đời và quá trình phát triển của Pa-ra-lim-pích.
- Phần 2 (đề mục Vượt qua những nỗi đau đến hết): các vận động viên cựu chiến binh ở Tô-ky-ô 2020 với hai câu chuyện của Van Gát, Xnai-đơ; khẳng định ý nghĩa chữa lành.
Cách sắp xếp thông tin
Phần 1 được sắp xếp theo trình tự thời gian (1948 – 1952 – 1960 – 1988), các từ chỉ thời gian đánh dấu từng chặng phát triển. Phần 2 tổ chức theo kiểu nêu ý khái quát rồi minh họa bằng câu chuyện cụ thể. Toàn bài có cấu trúc vòng tròn: mở đầu bằng câu chuyện của một cựu binh ở Tô-ky-ô 2020, quay về lịch sử năm 1948, rồi trở lại Tô-ky-ô 2020.
Vai trò của yếu tố tự sự
Văn bản kể ba câu chuyện: Pa-ra-lim-pích hình thành nhờ bác sĩ Gắt-mừn; hành trình của Van Gát; hành trình của Xnai-đơ. Yếu tố tự sự làm cho thông tin lịch sử trở nên sinh động, dễ nhớ, đồng thời gián tiếp chứng minh luận điểm của tác giả: thể thao có thể chữa lành vết thương cả về thể xác lẫn tinh thần.
Giá trị nội dung
Văn bản cung cấp hiểu biết về nguồn gốc, quá trình phát triển của Pa-ra-lim-pích – đại hội thể thao lớn nhất của người khuyết tật; ca ngợi nghị lực phi thường của những con người vượt lên thương tật; khẳng định ý nghĩa nhân văn của thể thao và gợi cho người đọc thái độ tôn trọng, đồng cảm với người khuyết tật.
Giá trị nghệ thuật
- Nhan đề, sa-pô hấp dẫn, gợi tò mò; đề mục rõ ràng.
- Thông tin chính xác, có số liệu, mốc thời gian, tên người, địa danh cụ thể.
- Kết hợp hài hòa thuyết minh với tự sự, lời dẫn trực tiếp của nhân vật làm tăng tính chân thực.
- Sử dụng hiệu quả phương tiện phi ngôn ngữ (ảnh tư liệu, số liệu).
Ý nghĩa nhan đề Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương
Nhan đề gồm hai vế: vế đầu nêu đối tượng (Pa-ra-lim-pích), vế sau nêu cách nhìn của tác giả. Lịch sử của đại hội không chỉ là chuỗi sự kiện mà là hành trình chữa lành – chữa lành vết thương thể xác cho thương binh, vết thương tinh thần cho người khuyết tật, và rộng hơn là những vết thương chiến tranh, dịch bệnh của nhân loại. Cách đặt tên ấy giúp người đọc nhận ra ngay chủ đề và tính nhân văn của văn bản.
Lưu ý khi đối chiếu dữ kiện
Văn bản kể rằng giải đấu năm 1948 có cả cựu binh Anh lẫn Hà Lan, gồm 16 vận động viên. Theo tư liệu của Ủy ban Pa-ra-lim-pích Quốc tế (IPC), kì đầu tiên năm 1948 gồm 16 thương binh nam, nữ thi bắn cung; cựu binh Hà Lan tham gia từ năm 1952, khi giải trở thành quốc tế. Khi làm bài, em nên ghi các số liệu theo SGK, nhưng biết thêm chi tiết này để hiểu đúng lịch sử.
Sơ đồ tư duy Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương
Sơ đồ dưới đây giúp em hệ thống nhanh nội dung bài học.
Lời kết
Khi ôn tập văn bản này, em cần nhớ: tác giả Huy Đăng, nhà báo thể thao của Tuổi Trẻ Cuối Tuần; văn bản đăng ngày 05/9/2021; thể loại văn bản thông tin có yếu tố tự sự; bố cục gồm sa-pô và 2 phần; chủ đề là lịch sử Pa-ra-lim-pích và khả năng chữa lành của thể thao.
Xem thêm:
- Soạn bài Pa-ra-lim-pích (Paralympic): Một lịch sử chữa lành những vết thương
- Soạn bài Nữ phóng viên đầu tiên (Trần Nhật Vy)
- Soạn bài Trí thông minh nhân tạo
- Tác giả – tác phẩm Ca nhạc ở Miệt Vườn