Chân chính là đúng với tên gọi tốt đẹp của nó, thật sự như vậy chứ không giả danh, không mang tiếng suông. Nói “người nghệ sĩ chân chính” là khen người làm nghệ thuật đúng nghĩa, xứng với hai chữ nghệ sĩ. Hỏi chân chính nghĩa là gì, có thể nghĩ ngay tới cặp đối lập: thật và đội lốt.
| Nghĩa ngắn | Xứng đúng với tên gọi tốt đẹp; thật sự, không giả |
| Gốc từ | Hán Việt 真正: chân (thật) + chính (ngay, đúng) |
| Loại từ | Tính từ, thường đứng sau danh từ: nhà giáo chân chính |
| Trái nghĩa | Giả hiệu, giả danh, đội lốt, rởm |
Chân chính ghép từ hai chữ nào?
Chữ chân (真) là thật, cái vốn có, như trong chân lý, chân thành, chân dung. Chữ chính (正) là ngay, đúng, không lệch, như trong chính trực, chính nghĩa, chính đáng. Đặt cạnh nhau, chân chính là vừa thật vừa đúng: cái tên và cái ruột khớp nhau.
Từ điển Hán Nôm ghi hai cách đọc cho 真正: chân chính và chân chánh. Người miền Nam đọc chính thành chánh như trong chánh án, chánh văn phòng, nên “người tu hành chân chánh” và “người tu hành chân chính” là một. Trong văn Hán cổ, 真正 có nghĩa danh với thật phù hợp nhau, và cũng dùng để khen người ngay thẳng, thuần hậu.
Lúc nào mới gọi là chân chính?
Mục từ chân chính trong từ điển của Viện Ngôn ngữ học có hai nét nghĩa gần nhau nhưng dùng ở hai kiểu câu.
Nét thứ nhất đi với người và nghề: hoàn toàn xứng với tên gọi, mà tên gọi ấy phải tốt đẹp. Ta nói một nhà giáo chân chính, người nghệ sĩ chân chính, nhà báo chân chính. Không ai nói “một kẻ trộm chân chính”, vì chữ này chỉ dành cho danh xưng đáng quý.
Nét thứ hai đi với sự vật, tình cảm: thật sự như vậy, không sai. Ví dụ tình yêu chân chính, lợi ích chân chính của người lao động, làm giàu chân chính (giàu bằng sức mình, không gian lận).
Chữ này hay xuất hiện đúng lúc người nói muốn tách cái thật khỏi cái mạo danh. Chẳng hạn một câu trong lời nhận xét: “Người thầy chân chính không đo mình bằng số học trò đi thi đỗ, mà bằng số học trò biết tự học.”
Chân chính, chính trực, chân thành: chọn chữ nào?
| Từ | Trọng tâm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Chân chính | Xứng với danh xưng, không giả | Doanh nhân chân chính |
| Chính trực | Tính người ngay thẳng, không thiên vị | Một vị quan chính trực |
| Chân thành | Tấm lòng thật, không giả vờ | Lời xin lỗi chân thành |
| Đích thực, thực thụ | Đúng là như vậy, gần với chân chính nhưng trung tính hơn | Một tay chơi cờ thực thụ |
| Giả danh, đội lốt | Mang tên mà không có thực chất | Kẻ đội lốt nhà sư |
Chỗ dễ trượt nhất là giữa chân chính và chính trực. Chính trực nói về tính cách một con người, xem kỹ ở bài phẩm chất ngay thẳng của người chính trực. Chân chính thì gắn vào một danh xưng: người ấy có đúng là nhà giáo, là nghệ sĩ như cái tên không. Còn chân thành nói về tấm lòng trong cách đối đãi, đã có bài lòng thật trong chữ chân thành.
Đích thực, thực thụ gần nghĩa hơn cả, nhưng hai từ này trung tính: “một tay nghiện game thực thụ” vẫn được, còn “một tay nghiện game chân chính” thì nghe như khen nhầm.
Gợi ý ý cho bài văn về con người chân chính
Các đề nghị luận kiểu “Thế nào là một người chân chính?” hay “Suy nghĩ về hình ảnh người thầy chân chính” có thể đi theo ba ý:
- Giải thích: chân chính là thực chất khớp với danh xưng. Người chân chính không cần khoác danh hiệu, việc họ làm tự nói thay.
- Biểu hiện: làm nghề bằng tay nghề thật, kiếm tiền bằng công sức, nhận cái sai khi sai. Đối lập là người chạy theo danh hão, mua bằng cấp, đánh bóng tên tuổi.
- Bài học: giá trị thật bền hơn tiếng tăm; trước khi muốn được gọi là gì, hãy làm đúng việc của người mang tên ấy.
Dẫn chứng có thể lấy từ đời thường: người thợ sửa xe báo đúng bệnh, không vẽ thêm; người bán hàng không pha trộn hàng giả. Khi bàn sâu hơn về chuyện thật và giả, có thể mượn thêm khái niệm chân lý và lẽ phải để mở rộng.
Lưu ý khi viết: chân chính đặt sau danh từ (“nhà khoa học chân chính”), hiếm khi đứng một mình làm vị ngữ. Câu “anh ấy rất chân chính” nghe lạ tai; nên viết “anh ấy là một kỹ sư chân chính”.
Chân chính trong lời khen và lời chê
Chân chính nghĩa là gì trong câu “nghệ sĩ chân chính”?
Là người làm nghệ thuật xứng với hai chữ nghệ sĩ: sống bằng tài năng và sự tận tâm với nghề, chứ không nổi lên nhờ chiêu trò.
Chân chính và chân chánh có khác nhau không?
Không. Đó là cùng một từ 真正, chân chánh là cách đọc của người miền Nam, giống chính/chánh trong chánh án.
Làm giàu chân chính là gì?
Là giàu lên bằng lao động, kinh doanh đúng luật, không buôn gian bán lận hay lách luật. Cụm này hay gặp trong các bài viết về khởi nghiệp và đạo đức kinh doanh.
Chân chính tiếng Anh là gì?
Tùy câu mà dịch là true, genuine hoặc real: a true artist, genuine love.