Người ngồi đợi trước hiên nhà là tản văn của Huỳnh Như Phương kể về dì Bảy – người phụ nữ làng quê Quảng Ngãi chờ chồng suốt hai mươi năm chiến tranh rồi lặng lẽ sống một mình đến tuổi tám mươi. Văn bản được học ở Bài 9 (Tuỳ bút và tản văn) sách Ngữ văn 7 Cánh diều (tập hai) và là văn bản đọc mở rộng ở Bài 3 sách Ngữ văn 11 Chân trời sáng tạo (tập một). Bài viết dưới đây tổng hợp thông tin tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, giá trị nội dung, nghệ thuật và sơ đồ tư duy để em ôn tập nhanh.
Nội dung văn bản Người ngồi đợi trước hiên nhà
Văn bản là lời kể của người cháu về cuộc đời dì ruột mình. Câu chuyện mở đầu bằng cuộc chia tay lớn sau Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954): gần một nửa số nhà trong làng tác giả có người ra Bắc tập kết; những người vợ, người mẹ tiễn người thân với lời hẹn hai năm sẽ trở về. Tác giả viết: “Không khí làng quê chùng xuống vì tình cảnh kẻ Bắc người Nam.”
Nhà ngoại của tác giả có năm người ra đi, trong đó có dượng Bảy – chàng lính quê Tam Kỳ, Quảng Nam, không còn cha mẹ, nên duyên với dì Bảy chỉ đúng một tháng trước ngày đơn vị chuyển đi. Suốt hai mươi năm, dì từ chối mọi lời dạm hỏi, sống bằng niềm tin và những lá thư hiếm hoi dượng gửi về. Tháng Tư năm 1975, dượng ngồi trên đoàn xe chở quân vào Nam chạy ngang qua làng nhưng không nhận ra nhà vợ vì cảnh vật đã đổi khác, chỉ kịp nhờ người đi đường báo tin. Rồi hòa bình đến, hai người cậu trở về, còn dượng thì không. Mãi đến cuối năm ấy, giấy báo tử mới về tới nhà: dượng đã ngã xuống ở mặt trận Xuân Lộc khi cuộc chiến chỉ còn chừng mười ngày nữa là chấm dứt.
Phần cuối văn bản kể về những năm tháng dì Bảy ở vậy: chăm bà ngoại, trông coi nhà thờ, một thân một mình giữ căn nhà xưa, chiều chiều ra ngồi trước hiên nhìn ra con đường. Đến mùa xuân năm 2015, dì đã tròn tám mươi tuổi, vẫn một mình đợi Tết ở quê nhà Mộ Đức (Quảng Ngãi). Phần hướng dẫn đọc hiểu theo sách giáo khoa có ở bài soạn bài Người ngồi đợi trước hiên nhà.
Thông tin tác giả Huỳnh Như Phương
Huỳnh Như Phương (sinh năm 1955) là người Quảng Ngãi. Ông là giáo sư, nhà nghiên cứu và phê bình văn học, nhiều năm giảng dạy lí luận văn học tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh). Ngay từ trước năm 1975, khi còn là sinh viên, ông đã viết bài cho một số tạp chí văn nghệ ở miền Nam.
Bên cạnh các công trình nghiên cứu như Trường phái Hình thức Nga, Những nguồn cảm hứng trong văn học, ông còn viết tạp văn, tản văn với giọng điềm đạm, giàu suy tư. Một số tác phẩm được nhiều bạn đọc biết đến là Hãy cầm lấy và đọc (tạp văn về sách và việc đọc) và Thành phố những thước phim quay chậm (tản văn). Học sinh lớp 7 cũng được gặp ông qua văn bản Hãy cầm lấy và đọc.
Văn của Huỳnh Như Phương không cầu kì về câu chữ. Sức nặng của trang viết đến từ sự trải nghiệm thật, từ những con người có thật trong gia đình, quê hương ông, được kể lại bằng giọng trầm tĩnh mà thấm đẫm tình thương.
Thông tin tác phẩm Người ngồi đợi trước hiên nhà
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi thường gặp khi học văn bản.
Xuất xứ văn bản
Văn bản in trong tập tản văn Thành phố những thước phim quay chậm (Nhà xuất bản Trẻ ấn hành năm 2018). Cuối bài, tác giả ghi thời điểm viết: Xuân Ất Mùi, 2015.
Hoàn cảnh sáng tác
Bài viết ra đời khi chiến tranh đã lùi xa bốn mươi năm. Nhìn người dì tám mươi tuổi đang một mình đợi Tết ở quê, tác giả nhớ lại cả cuộc đời chờ đợi của dì, từ cuộc chia ly năm 1954 đến những năm tháng cô đơn sau hòa bình. Vì vậy, văn bản vừa là hồi ức gia đình, vừa là lời tri ân những người đàn bà lặng lẽ sống qua thời binh lửa.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: tản văn.
- Phương thức biểu đạt: kể chuyện (tự sự) đan xen miêu tả và biểu cảm.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất, người kể xưng “tôi” là cháu ruột của dì Bảy, vừa chứng kiến vừa trực tiếp bày tỏ suy nghĩ.
Nhân vật chính
- Dì Bảy (bà Lê Thị Thoả): người vợ trẻ hai mươi tuổi tiễn chồng đi tập kết, chờ đợi hai mươi năm, sống thủy chung đến cuối đời.
- Dượng Bảy (Nguyễn Ngọc Linh): người lính gốc Tam Kỳ không còn cha mẹ, kết duyên với dì được một tháng thì ra Bắc, sau trở lại chiến trường miền Nam và hi sinh ở Xuân Lộc năm 1975.
Người ngồi đợi trước hiên nhà có mấy phần?
Xét theo mạch kể, văn bản gồm ba phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “đôi người đôi ngả”): cảnh chia li ở những nhà có người ra Bắc và cuộc hôn nhân ngắn ngủi của dì dượng Bảy.
- Phần 2 (tiếp theo đến “tìm mộ phần của dượng”): hai mươi năm chờ đợi của dì và nỗi đau khi dượng hi sinh ngay trước ngày hòa bình.
- Phần 3 (còn lại): cuộc sống lặng lẽ, thủy chung của dì Bảy sau chiến tranh và lời cầu chúc của tác giả.
Giá trị nội dung
Qua câu chuyện của dì Bảy, văn bản cho thấy những mất mát mà chiến tranh gây ra cho từng gia đình: một cuộc hôn nhân chỉ kéo dài một tháng, một người vợ đợi chồng hai mươi năm để rồi nhận giấy báo tử. Đồng thời, tác giả ngợi ca vẻ đẹp thủy chung, đức hi sinh thầm lặng của người vợ, người mẹ Việt Nam – những người không cầm súng nhưng đã góp cả tuổi xuân và hạnh phúc riêng cho ngày độc lập. Bài viết cũng thể hiện tấm lòng thương yêu, biết ơn của thế hệ sau đối với họ.
Giá trị nghệ thuật
- Kết hợp nhuần nhuyễn tự sự với miêu tả và biểu cảm; cảm xúc được bộc lộ kín đáo qua sự việc.
- Chi tiết chân thực, có thật (tên người, địa danh, mốc thời gian) làm tăng sức thuyết phục.
- Hình ảnh trung tâm “người ngồi đợi trước hiên nhà” được lặp lại, trở thành biểu tượng cho nỗi chờ đợi kéo dài cả đời người.
- Liên tưởng giàu sức gợi: người kị sĩ ra đi mà chỉ có con chiến mã trở về.
- Giọng văn trầm lắng, giản dị, giàu suy tư.
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề gọi tên dáng ngồi quen thuộc của dì Bảy: ngày trẻ, dì ngồi trên bộ phản ngoài hiên ngóng tin chồng; khi về già, dì vẫn ra hiên mỗi chiều. Từ một hình ảnh đời thường, nhan đề khái quát cả một kiếp chờ đợi và gợi đến bao người vợ, người mẹ thời chiến.
Sơ đồ tư duy Người ngồi đợi trước hiên nhà
Sơ đồ dưới đây gom các ý chính cần nhớ về tác giả, hoàn cảnh, thể loại, bố cục, nội dung và nghệ thuật.
Tóm tắt Người ngồi đợi trước hiên nhà
Mẫu 1 – Tóm tắt Người ngồi đợi trước hiên nhà ngắn nhất
Năm 1954, dượng Bảy cưới dì Bảy được một tháng thì theo đơn vị đi tập kết ra Bắc. Hai mươi năm dì đằng đẵng chờ, để rồi nhận tin dượng đã nằm lại ở Xuân Lộc ngay trước ngày toàn thắng. Dì ở vậy, chăm sóc mẹ già, đến năm tám mươi tuổi vẫn một mình ngồi đợi trước hiên nhà.
Mẫu 2 – Tóm tắt Người ngồi đợi trước hiên nhà đầy đủ
Năm 1954, làng quê tác giả tiễn rất nhiều người lên tàu ra Bắc. Trong số đó có dượng Bảy, người lính gốc Quảng Nam mồ côi từ nhỏ, mới nên duyên với dì Bảy được một tháng. Hai mươi năm sau, dì vẫn một lòng chờ, thỉnh thoảng nhận được lá thư dượng gửi về. Tháng Tư năm 1975, dượng đi qua làng trên chuyến xe chuyển quân nhưng không nhận ra nhà, chỉ kịp nhắn tin. Hòa bình đến, dượng không về; cuối năm ấy gia đình nhận giấy báo tử. Dì nén đau thương, lập bàn thờ chồng, khước từ mọi người để ý đến mình, ở lại chăm bà ngoại và giữ nhà thờ. Giờ đây, tuổi tám mươi, dì vẫn sống một mình, chiều chiều ra hiên nhìn con đường trước ngõ.
Lời kết
Người ngồi đợi trước hiên nhà là một trang tản văn ngắn mà day dứt. Nắm chắc tác giả, xuất xứ, bố cục và giá trị nội dung, nghệ thuật sẽ giúp em đọc hiểu văn bản tốt hơn và có thêm ý cho bài viết cảm nghĩ về người phụ nữ trong chiến tranh.
Xem thêm: