Hãy cầm lấy và đọc là văn bản nghị luận của nhà nghiên cứu Huỳnh Như Phương, văn bản đọc thứ hai của Bài 8 (Trải nghiệm để trưởng thành) trong sách Ngữ văn 7 Kết nối tri thức, tập hai. Bài viết bàn về ý nghĩa của việc đọc sách và kêu gọi mỗi người tự tay mở sách ra đọc. Dưới đây là phần lược thuật nội dung, thông tin tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, hệ thống luận điểm, giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Hãy cầm lấy và đọc
Tác giả vẫn còn sống và văn bản còn được bảo hộ bản quyền, vì vậy Văn VN chỉ lược thuật các ý chính và trích vài câu ngắn. Lời giải chi tiết các câu hỏi SGK có trong bài soạn bài Hãy cầm lấy và đọc.
Từ một câu chuyện tương truyền. Mở đầu, tác giả kể chuyện Thánh Au-gu-xtinh (Augustine) thời trẻ ngồi một mình trong khu vườn yên tĩnh thì nghe tiếng một em bé thì thầm lặp đi lặp lại: “Hãy cầm lấy và đọc!” Từ hôm ấy, ông dồn tâm sức cho triết học và về sau được xem là một trong những bộ óc lớn nhất của thời trung đại. Gạt đi màu sắc huyền bí, câu nói trở thành một lời mời đọc sách trân trọng, một thông điệp: hãy tự mình tiếp xúc với cuốn sách, không cần qua trung gian.
Đọc là nhu cầu sống còn của tinh thần. Cơ thể cần thức ăn, tâm hồn cũng vậy: “Đọc là một cách nạp năng lượng cho sự sống tinh thần.” Tác giả đặt hai vế cạnh nhau: nhịn ăn lâu ngày thì thân thể suy kiệt, còn khép mình trước sách báo, phim ảnh, âm nhạc thì tâm hồn cũng lụi tàn dần lúc nào không hay. Lời mời đọc sách vang lên từ nhiều người thân thiết: thầy cô trao sách cho trò, cha mẹ tặng sách cho con, bạn bè giới thiệu cho nhau một cuốn sách hay.
Giá trị của con chữ và trang sách. Dù các phương tiện nghe nhìn ngày càng phổ biến, đọc vẫn là nhu cầu không thể thay thế. Con chữ lưu giữ văn hóa, hồn thiêng của dân tộc; nó khơi trí tưởng tượng, gợi người đọc suy nghĩ, đối thoại, phản biện; nó nối các thế hệ, các nền văn hóa và cả những tấm lòng còn xa cách. Chỉ là giấy với mực mà trang sách mở ra cả thế giới tự nhiên, xã hội và con người: “Đọc sách là đọc thế giới và đọc cả tâm hồn con người.”
Đọc là khám phá – và vai trò của giáo dục. Có sách làm ta thất vọng, nhưng nhiều cuốn đem lại hạnh phúc, say mê. Tác giả cho rằng một nền giáo dục không khơi dậy niềm ham đọc là nền giáo dục phiến diện, dễ tạo ra những con người nghèo nàn về tinh thần (ông dẫn ý của Hơ-bớt Mác-kiu-dơ về kiểu người chỉ có một chiều kích).
Đọc trong thời đại số. Mạng in-tơ-nét cùng sách điện tử khiến cách đọc phong phú hơn: không chỉ đọc trên giấy mà còn đọc trên màn hình, nghe sách nói, đọc sách chữ nổi. Hình thức có thể đổi khác, điều cốt yếu vẫn là dùng ngôn ngữ để đánh thức các giá trị tinh thần.
Giải pháp cho văn hóa đọc. Muốn văn hóa đọc khởi sắc trở lại, theo tác giả, phải lo cùng lúc hai phía: người đọc cần được vun đắp niềm say mê và nền tảng hiểu biết, còn sách thì phải hay; hai phía này nâng đỡ lẫn nhau. Văn bản khép lại bằng nhận định “Sách sinh ra không phải để được trưng bày, khoe của hay làm dáng.” và lời mời bằng tiếng La-tinh “Tolle et lege” – nghĩa là: hãy cầm lấy và đọc.
Thông tin tác giả Huỳnh Như Phương
Nhà nghiên cứu Huỳnh Như Phương (sinh năm 1955) là người Quảng Ngãi. Ông là nhà giáo, nhà nghiên cứu và phê bình văn học, nhiều năm giảng dạy đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời viết báo, viết sách về văn học và văn hóa đọc.
Ông có nhiều công trình lí luận, phê bình: Trường phái Hình thức Nga (2007), Dẫn vào tác phẩm văn chương (1986), Những nguồn cảm hứng trong văn học (2008)… Bên cạnh đó là những trang tản văn, tùy bút giàu cảm xúc, chẳng hạn tập Giấc mơ, cảnh tượng và cái nhìn xuất bản năm 2019. Học sinh lớp 7 còn gặp ông qua bài tản văn Người ngồi đợi trước hiên nhà trong sách Cánh diều.
Văn của Huỳnh Như Phương nhẹ nhàng, điềm đạm mà sắc sảo; ông ít dùng thuật ngữ khô cứng, thường thuyết phục người đọc bằng lí lẽ mạch lạc, dẫn chứng gần gũi và giọng văn chân thành, tâm huyết.
Thông tin tác phẩm Hãy cầm lấy và đọc
Xuất xứ văn bản Hãy cầm lấy và đọc
Văn bản trích từ cuốn sách cùng tên Hãy cầm lấy và đọc của Huỳnh Như Phương, xuất bản năm 2016. Cuốn sách tập hợp những bài viết, suy ngẫm của tác giả về sách và việc đọc qua nhiều năm dạy học, viết báo; bài viết được chọn vào SGK cũng là bài mang tên chung của cả cuốn.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản nghị luận xã hội, bàn về một hiện tượng trong đời sống.
- Phương thức biểu đạt chính: nghị luận, có kết hợp tự sự (câu chuyện về Thánh Au-gu-xtinh) và biểu cảm.
- Vấn đề bàn luận: vai trò, ý nghĩa của việc đọc sách và cách vực dậy văn hóa đọc.
Bố cục Hãy cầm lấy và đọc có mấy phần?
Văn bản gồm 3 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “không dễ nhận ra”): từ câu chuyện về Thánh Au-gu-xtinh, nêu ý nghĩa của lời mời đọc sách và khẳng định đọc là nhu cầu thiết yếu của đời sống tinh thần.
- Phần 2 (tiếp theo đến “giá trị tinh thần”): vai trò, sức hấp dẫn của sách và việc đọc, kể cả trong thời đại nghe nhìn, thời đại số.
- Phần 3 (còn lại): thực trạng văn hóa đọc sa sút, giải pháp và lời kêu gọi mọi người cầm sách lên đọc.
Hệ thống luận điểm
| Luận điểm | Lí lẽ, bằng chứng |
|---|---|
| Đọc sách là nhu cầu tinh thần thiết yếu | Câu chuyện Thánh Au-gu-xtinh; so sánh thức ăn của cơ thể với thức ăn tinh thần; lời mời đọc của thầy cô, cha mẹ, bạn bè |
| Sách và con chữ có giá trị đặc biệt, không thể thay thế | Chữ lưu giữ văn hóa, khơi tưởng tượng, gợi tư duy, nối các thế hệ; đọc sách là khám phá thế giới và chính mình |
| Cách đọc thay đổi nhưng bản chất việc đọc vẫn còn | Sách điện tử, sách nói, sách chữ nổi cho người khiếm thị |
| Cần chấn hưng văn hóa đọc | Người đọc cần say mê và có nền tảng, sách cần hay; sách là để đọc chứ không để trưng bày |
Giá trị nội dung văn bản Hãy cầm lấy và đọc
- Khẳng định đọc sách là con đường nuôi dưỡng tâm hồn, mở mang hiểu biết về thế giới, con người và chính mình.
- Bày tỏ nỗi lo trước tình trạng văn hóa đọc đi xuống, chỉ ra hướng khắc phục từ cả phía người đọc lẫn phía sách.
- Truyền cảm hứng, kêu gọi mỗi người – nhất là người trẻ – chủ động tìm đến sách.
Giá trị nghệ thuật văn bản Hãy cầm lấy và đọc
- Mở bài bằng một câu chuyện tương truyền hấp dẫn, tạo nhan đề và cũng là lời kết vòng tròn (“Tolle et lege”).
- Lập luận chặt chẽ, lí lẽ kết hợp dẫn chứng; dùng phép so sánh, liệt kê, điệp cấu trúc (lời mời của thầy, của cha mẹ, của bạn) giàu sức gợi.
- Giọng văn vừa điềm tĩnh, khách quan vừa tha thiết, bộc lộ tình yêu sách của một người thầy.
Ý nghĩa nhan đề Hãy cầm lấy và đọc
Nhan đề là một câu cầu khiến, vốn là lời thì thầm trong câu chuyện về Thánh Au-gu-xtinh. Đặt làm tên bài, nó trở thành lời mời gọi trực tiếp, thân tình gửi tới người đọc: đừng chỉ nghe nói về sách, hãy tự mình cầm sách lên và đọc.
Sơ đồ tư duy Hãy cầm lấy và đọc
Lời kết
Hãy cầm lấy và đọc của Huỳnh Như Phương là một lời nhắn gọn mà thấm: sách chỉ thật sự sống khi được đọc. Khi tìm hiểu văn bản, em nên đọc thêm Bàn về đọc sách của Chu Quang Tiềm để so sánh hai cách bàn về cùng một vấn đề. Văn bản thuộc Bài 8 nên cũng được nhắc lại trong bảng hệ thống của ôn tập cuối học kì II lớp 7 Kết nối tri thức.
Xem thêm: