Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Nghĩa đen và nghĩa bóng là gì? Cách phân biệt kèm ví dụ dễ nhớ

Cập nhật 05/05/2026·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Nghĩa đen nghĩa bóng: bắt đầu từ mặt chữ
  • Nghĩa bóng: khi chữ được dùng để nói chuyện khác
  • Đặt nghĩa đen và nghĩa bóng lên bàn cân
  • Đọc câu thế nào để biết đang dùng nghĩa nào?

Nghĩa đen là nghĩa trực tiếp, nghĩa có từ đầu của một từ ngữ; nghĩa bóng là nghĩa được suy ra từ nghĩa đen qua liên tưởng, chỉ hiểu đúng khi đặt vào ngữ cảnh. “Chân” trong chân người là nghĩa đen, còn trong chân núi là nghĩa bóng. Sách Ngữ văn gọi hai lớp nghĩa này là nghĩa gốc và nghĩa chuyển.

Tiêu chí Nghĩa đen Nghĩa bóng
Nghĩa là Nghĩa trực tiếp, xuất hiện trước Nghĩa gián tiếp, hình thành sau
Tên trong SGK Nghĩa gốc Nghĩa chuyển
Phụ thuộc ngữ cảnh Ít Nhiều
Tiếng Anh literal meaning figurative meaning
nghĩa đen & nghĩa bóng là gì
nghĩa đen & nghĩa bóng là gì? Nghĩa trực tiếp và nghĩa suy ra

Nghĩa đen nghĩa bóng: bắt đầu từ mặt chữ

Nghĩa đen là cái nghĩa ai nghe cũng hình dung ra ngay, không cần suy luận. “Ăn cơm” là đưa cơm vào miệng; “nước mặn” là nước có vị muối; “cái đầu” là bộ phận trên cùng của cơ thể. Thường đó cũng là nghĩa ra đời sớm nhất, gắn với vật cụ thể, động tác cụ thể.

Chữ “đen” ở đây không nói về màu sắc; nó chỉ là tên gọi đi cặp với “bóng”. Từ chỉ có một nghĩa, như xe đạp hay bút bi, thì chỉ có nghĩa đen.

Nghĩa bóng: khi chữ được dùng để nói chuyện khác

Nghĩa bóng giống cái bóng của vật: có hình dáng của vật thật nhưng không phải vật thật. Từ nghĩa đen, người nói nhận ra một nét giống hoặc một mối liên quan, rồi dùng chữ cũ để gọi cái mới. “Chân” là phần dưới cùng của cơ thể, nên phần dưới cùng của núi, của tường cũng thành chân núi, chân tường. “Ngọt” vốn là vị của đường, chuyển sang lời nói ngọt, giọng ngọt để chỉ cách nói dễ nghe.

Hai con đường chuyển nghĩa phổ biến là dựa vào nét giống nhau (ẩn dụ) và dựa vào quan hệ gần gũi (hoán dụ). Muốn hiểu kĩ hai phép này, có thể đọc bài các kiểu ẩn dụ trong thơ và bài hoán dụ và bốn kiểu thường gặp.

Đặt nghĩa đen và nghĩa bóng lên bàn cân

Từ ngữ Nghĩa đen Nghĩa bóng Nét liên hệ
chân chân người, chân gà chân núi, chân bàn, có chân trong đội Phần ở dưới, chỗ đứng
ăn ăn cơm, ăn bánh ăn ảnh, ăn ý, tàu ăn hàng Tiếp nhận, hợp với
đắng thuốc đắng, mướp đắng cay đắng, nỗi đắng lòng Cảm giác khó chịu
đầu đầu người, gội đầu đầu làng, đầu năm, đầu tàu Phần trên, phần trước nhất
ếch ngồi đáy giếng con ếch ở dưới đáy giếng người hiểu biết hạn hẹp mà tự cao Chỗ đứng nhỏ, tầm nhìn hẹp

Hàng cuối cho thấy nghĩa bóng không chỉ có ở từ đơn mà còn ở thành ngữ, tục ngữ và cả tên truyện. Câu chuyện con ếch trong bài soạn Ếch ngồi đáy giếng là dịp để học sinh thấy một hình ảnh cụ thể biến thành lời phê phán thế nào. Bài kim chỉ nam và gốc chữ Hán cũng có ví dụ tương tự: từ cái la bàn chuyển sang nghĩa “điều dẫn đường”.

Đọc câu thế nào để biết đang dùng nghĩa nào?

  1. Thay bằng cách hiểu trực tiếp. Câu “Cô ấy rất ăn ảnh” mà hiểu là “ăn tấm ảnh” thì vô lí, vậy “ăn” ở đây là nghĩa bóng.
  2. Xem từ đi kèm. “Mặn” đi với muối là nghĩa đen; đi với tình cảm (tình nghĩa mặn mà) là nghĩa bóng.
  3. Hỏi về sự vật thật. Nếu câu nói về con người, cảm xúc, tính cách mà lại mượn tên đồ vật, con vật, vị giác thì gần như chắc chắn là nghĩa bóng.

Cần tách nghĩa bóng khỏi hiện tượng đồng âm. “Đường” trong đường kính (để ăn) và đường đi là hai từ khác nhau, nghĩa không liên quan; còn nghĩa bóng luôn có sợi dây nối về nghĩa đen. Phần phân biệt này có ở bài phân biệt từ đồng âm với từ nhiều nghĩa.

Nói đúng nghĩa đen, nói khéo nghĩa bóng

  • “Chị bị đứt tay khi gọt táo.” (tay, nghĩa đen)
  • “Anh ấy là tay bóng bàn cừ nhất trường.” (tay, nghĩa bóng: người giỏi một việc)
  • “Mùa này nước biển mặn hơn.” (mặn, nghĩa đen)
  • “Bà kể chuyện rất mặn mà, cả nhà ngồi nghe không chán.” (mặn trong mặn mà, nghĩa bóng: đằm thắm, có duyên)
  • “Theo nghĩa đen, ‘kim chỉ nam’ là kim la bàn chỉ hướng nam.”

Cụm “theo nghĩa đen” còn hay dùng để nhấn mạnh rằng điều vừa nói là thật, không ví von: “Nhà tôi theo nghĩa đen là chỉ cách trường một bức tường.”

Hỏi thêm về nghĩa đen, nghĩa bóng

Nghĩa bóng là gì, có phải nghĩa chuyển không?

Về cơ bản, nghĩa bóng là nghĩa chuyển. Nghĩa bóng là cách gọi quen trong đời sống; sách giáo khoa dùng “nghĩa chuyển” để đi cặp với “nghĩa gốc”. Cả hai đều chỉ lớp nghĩa hình thành từ nghĩa ban đầu.

Nghĩa đen là gì trong tiếng Anh?

Tiếng Anh gọi nghĩa đen là literal meaning, nghĩa bóng là figurative meaning. Trạng từ literally tương ứng với cụm “theo nghĩa đen”.

Một từ có thể có mấy nghĩa bóng?

Không giới hạn. Từ “đầu” có thể chỉ đầu làng (nơi bắt đầu), đầu năm (thời điểm), đầu tàu (vị trí dẫn dắt). Các nghĩa ấy đều chuyển từ cùng một nghĩa gốc là bộ phận trên cùng của cơ thể.

Làm bài đọc hiểu, giải thích nghĩa bóng thế nào cho đủ ý?

Nêu nghĩa đen trước, chỉ ra nét giống hoặc mối liên quan, rồi mới nói nghĩa trong câu. Ví dụ: “lửa” vốn là ánh sáng và nhiệt khi vật cháy; trong “ngọn lửa nhiệt huyết”, nó chỉ sự hăng say, vì cũng nóng và bừng lên như lửa.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5